Οι Δημοκρατικοί των ΗΠΑ και η Αριστερά στην Ευρώπη

Οι εξελίξεις που έλαβαν χώρα τη δεκαετία του 1990 εντός του αμερικανικού Δημοκρατικού Κόμματος οδήγησαν στην ιδεολογική παρακμή και κατόπιν στην εκλογική παρακμή της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, μπορούν άραγε οι πρόσφατες εξελίξεις εντός του ίδιου κόμματος να σημάνουν την αρχή μιας ιδεολογικής και εκλογικής ανανέωσης της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας;

Το μόνο που κατάφερε ο (εμπνευσμένος από τον Μπιλ Κλίντον) «Τρίτος Δρόμος», που εφάρμοσε πρώτος ο Τόνι Μπλερ, θεωρητικοποίησε ο βρετανός κοινωνιολόγος Αντονι Γκίντενς και πίστεψαν σχεδόν όλα τα ευρωπαϊκά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, ήταν να επιβραδύνει προσωρινά την εκλογική παρακμή τους. Τον 21ο αιώνα, η ιδεολογική τους παρακμή θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μία εκλογική κατάρρευση. Ολοένα και πιο αδιαχώριστα από τα (κεντρο)δεξιά κόμματα, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα υπέστησαν πρωτοφανείς εκλογικές ήττες, από την Ελλάδα έως την Ολλανδία.

Μέχρι στιγμής, η βασική απάντηση σε αυτή την υπαρξιακή κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας είναι μία ακόμη απάντηση «Τρίτου Δρόμου», αυτή τη φορά σε κοινωνικο-πολιτισμικούς όρους, με άλλα λόγια μια έκκληση για «μεταναστευτικό ρεαλισμό». Η αριστερή κριτική στον Τρίτο Δρόμο έρχεται πρωτίστως από το εξωτερικό των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων, από διανοούμενους όπως η Σαντάλ Μουφ και κόμματα όπως το Podemos.

Πόσο διαφορετική υπήρξε η αντίδραση στις ΗΠΑ. Το πρώτο κρουστικό κύμα έγινε ορατό με το κίνημα Occupy, που δεν είχε μεν την απαραίτητη υποδομή και τους ηγέτες ώστε να επηρεάσει άμεσα την αμερικανική πολιτική, μετατόπισε όμως τον πολιτικό λόγο και ενέπνευσε και κινητοποίησε μία νέα γενιά αριστερών, περισσότερο από φιλελεύθερων, ακτιβιστών και πολιτικών. Αλλοτε διάσημες για την απουσία σοσιαλισμού, οι ΗΠΑ κατακλύζονται σήμερα από νέους και μεγαλύτερους Δημοκρατικούς που δηλώνουν υπερήφανοι «δημοκρατικοί σοσιαλιστές».

Παρότι ηττήθηκε τελικά, το 2016, στη μάχη του εναντίον της απόλυτης υποψήφιας του Τρίτου Δρόμου, Χίλαρι Κλίντον, ο Μπέρνι Σάντερς άφησε το αποτύπωμά του στην ιδεολογική πλατφόρμα των Δημοκρατικών. Δύο χρόνια αργότερα, κάποιοι σχολιαστές φτάνουν να λένε πως ο Σάντερς έχει «κατακτήσει» το Δημοκρατικό Κόμμα. Αν ισχύει, ισχύει σαφώς περισσότερο με όρους ιδεολογίας παρά προσωπικότητας – όπως αποδεικνύει ο αριθμός ρεκόρ υποψηφίων για το χρίσμα των Δημοκρατικών.

Οι προκριματικές εκλογές του Δημοκρατικού Κόμματος προαναγγέλλονται ως η πλέον εμπνευσμένη συζήτηση περί της σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής και των πολιτικών εδώ και δεκαετίες. Η Ελίζαμπεθ Γουόρεν και μόνο έχει προτείνει τους τελευταίους μήνες περισσότερο καινοτόμες σοσιαλδημοκρατικές πολιτικές από ό,τι όλα τα ευρωπαϊκά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα μαζί τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Βέβαια, αρκετές προοδευτικές δημοκρατικές πολιτικές είτε αφορούν ιδιαίτερα αμερικανικά ζητήματα (όπως ο έλεγχος των όπλων) ή αποσκοπούν στο να φέρουν τις ΗΠΑ στο ίδιο επίπεδο με την Ευρώπη (όπως το οικουμενικό σύστημα υγείας), η ευρύτερη συζήτηση ωστόσο πρέπει να λειτουργήσει ως έμπνευση και αφύπνιση για τους ευρωπαίους σοσιαλδημοκράτες.

Παρότι κάποια από τα στοχοθετημένα ζητήματα (όπως η οικονομική ανισότητα και ο δομικός ρατσισμός) είναι πιο έντονα στις ΗΠΑ, είναι σημαντικά ζητήματα και στις ευρωπαϊκές χώρες. Και εντούτοις, η οικονομική ανισότητα είναι στην καλύτερη περίπτωση ένα δευτερεύον ζήτημα στην ευρωπαϊκή πολιτική συζήτηση.

Αυτό μπορεί και πρέπει να αλλάξει! Τη δεκαετία του 1990, οι ευρωπαίοι σοσιαλδημοκράτες έστειλαν πολλά από τα λαμπρότερα μυαλά τους στις ΗΠΑ να διδαχθούν από την επιτυχία του Μπιλ Κλίντον. Επέστρεψαν με πρωτίστως τα λάθος μαθήματα, βοηθώντας τελικά στην αποδυνάμωση της σοσιαλδημοκρατίας. Ας ελπίσουμε πως τα λαμπρότερα μυαλά από το ευρύτερο ευρωπαϊκό σοσιαλδημοκρατικό κίνημα, και όχι μόνο τα διαλυμένα κόμματα, θα σπεύσουν ξανά στις ΗΠΑ το 2020, παίρνοντας όμως αυτή τη φορά τα σωστά μαθήματα, που θα μπορέσουν να βοηθήσουν στην αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.

Ο Κας Μούντε είναι ολλανδός πολιτικός επιστήμονας που εστιάζει στον πολιτικό εξτρεμισμό και στον λαϊκισμό στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες