Η ψήφος διαμαρτυρίας και {LF}ο γρίφος της επόμενης ημέρας

Οι εκλογές στην Ουκρανία παραμένουν προϊόν μιας δημοκρατικής διαδικασίας, ενίοτε αρκετά απρόβλεπτης. Αυτό είναι ένα συμπέρασμα που προκύπτει από τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, που διεξήχθη την προηγούμενη Κυριακή. Η πορεία της Ουκρανίας μετατράπηκε σε γρίφο καθώς επικεφαλής της προεδρικής κούρσας στέφθηκε ο 41χρονος κωμικός Βολοντίμιρ Ζελένσκι, πασίγνωστος ως τηλεπερσόνα, ωστόσο εντελώς ακατανόητος όσον αφορά τις πολιτικές του προθέσεις. Eχοντας σαφές προβάδισμα από τον πρώτο γύρο των εκλογών με 30,24% των ψήφων, ο Ζελένσκι άφησε πολύ πίσω τους υπόλοιπους 38 υποψηφίους. Δεύτερος με 15,95% ήρθε ο νυν πρόεδρος Πετρό Ποροσένκο, έπεται η Γιούλια Τιμοσένκο με 13,4%. Ο δεύτερος γύρος των εκλογών, στις 21 Απριλίου, θα αναδείξει τον επόμενο πρόεδρο της Ουκρανίας ανάμεσα στους Ζελένσκι και Ποροσένκο.

Ο Ζελένσκι δεν έχει εμπειρία στην πολιτική ή στη δημόσια διοίκηση. Είναι επικεφαλής της επιτυχημένης σατιρικής πλατφόρμας Κβαρτάλ 95, όπου συμμετέχει προσωπικά ως παραγωγός, σεναριογράφος και βασικός ηθοποιός. Εχει δώσει παραστάσεις και στην Ελλάδα. Είναι δημιουργός της επιτυχημένης κωμικής σειράς «Ο Υπηρέτης του Λαού», στην οποία ενσαρκώνει έναν απλό δάσκαλο που γίνεται πρόεδρος «από σπόντα» και αποφασίζει να συγκρουστεί με τη διαφθορά και το κατεστημένο. Ο Ζελένσκι επιδιώκει να παραλληλίσει αυτή την εικόνα με το πολιτικό του προφίλ. Ωστόσο οι θέσεις του σε πολλά από τα καίρια ζητήματα είναι αόριστες. Ο εκσυγχρονισμός της δημόσιας διοίκησης, η παραδειγματική τιμωρία των επίορκων, η επιστροφή των κεφαλαίων στην Ουκρανία είναι ορισμένοι από τους άξονες, στους οποίους στηρίζεται η ρητορική του νεοφυούς πολιτικού.

Ο πόλεμος στα ανατολικά και η παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία είναι θέματα στην ουσία των οποίων ο Ζελένσκι αποφεύγει να τοποθετηθεί. Ο Ζελένσκι παραπέμπει σε δημοψήφισμα την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ χωρίς να λέει ξεκάθαρα εάν ο ίδιος επιθυμεί κάτι τέτοιο. Και ενώ αυτό ακριβώς ήταν το ζήτημα που πυροδότησε τη λαϊκή εξέγερση στο Μαϊντάν το 2013. Η εξωτερική πολιτική και αμυντική ικανότητα της χώρας αποτελούν το προνομιακό έδαφος του πολιτικού του αντιπάλου, Πετρό Ποροσένκο.

Μιλώντας με τον επικεφαλής της προεκλογικής καμπάνιας του Ζελένσκι Ντμίτριι Ροζουμκόβ, ένα από τα ερωτήματα που θέσαμε αφορούσε την Αυτοκέφαλη Ουκρανική Εκκλησία, μία από τις τρεις «σημαίες» του σημερινού προέδρου (οι άλλες δύο είναι η στρατιωτική αντίσταση έναντι της Ρωσίας και η σύγκλιση με την ΕΕ). «Υποστηρίζουμε τη μη εμπλοκή του κράτους στα εκκλησιαστικά ζητήματα. Ζητούμενο για εμάς είναι να διασφαλιστεί η ελευθερία θρησκευτικής έκφρασης όλων των πιστών» είπε ο Ροζουμκόβ χωρίς να τοποθετηθεί ουσιαστικά.

Τα λάθη του Ποροσένκο. Από την άλλη, ο Πετρό Ποροσένκο έχει χάσει το λαϊκό του έρισμα καθώς απέτυχε να καταπολεμήσει δραστικά τη διαφθορά και το ολιγαρχικό σύστημα της χώρας. Το βιοτικό επίπεδο έπεσε, οι τιμές στο φυσικό αέριο, βασικό αγαθό για την καθημερινότητα των Ουκρανών, ανέβηκε αισθητά. Πολλοί Ουκρανοί αναζητούν εργασία στο εξωτερικό. Η απειλή του πολέμου δεν φαίνεται να πείθει μεγάλη μερίδα του λαού για την αναγκαιότητα του Ποροσένκο ως επικεφαλής του στρατού και της χώρας. Ψήφος υπέρ του Ζελένσκι, όπως αναφέρουν στα «ΝΕΑ» πολιτικοί αναλυτές, διαβάζεται περισσότερο σαν ψήφος διαμαρτυρίας. «Εναντίων όλων» όπως συνηθίζεται να λέγεται στην Ουκρανία. «Είναι ένα ακόμα Μαϊντάν που – αυτή τη φορά – δεν γίνεται στις πλατείες αλλά με ειρηνικό τρόπο, μέσω των εκλογών» μάς λέει ο Βαλέριι Κάλνις, αρχισυντάκτης του δημοφιλούς ουκρανικού ραδιοσταθμού ΝΒ.

Ο Κάλνις τονίζει ότι η ανησυχία σχετικά με την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, σε περίπτωση νίκης του Ζελένσκι, είναι υπερβολική: «Οι ψηφοφόροι του Ζελένσκι είναι κυρίως άτομα νεαρά, δεν έχουν ερείσματα στην εποχή της ΕΣΣΔ και κοιτάνε προς την Ευρώπη. Μια ενδεχόμενη στροφή προς αντίθετη κατεύθυνση θα προκαλούσε σημαντικές αντιδράσεις. Ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της χώρας είναι κατοχυρωμένος μέσω του Συντάγματος και μην ξεχνάτε ότι ο πρόεδρος δεν έχει τεράστιες αρμοδιότητες και οι ζωτικές για τη χώρα αποφάσεις θα περνάνε από τη Ράντα (Κοινοβούλιο)». Ο ίδιος εκτιμά ότι σε περίπτωση νίκης του Ζελένσκι, η Ράντα πιθανότατα θα πριονίσει περαιτέρω τις αρμοδιότητες του προέδρου, μέχρι τις επόμενες κοινοβουλευτικές εκλογές που αναμένονται το φθινόπωρο.

Πολιτικές ανατροπές. Το όριο για την είσοδο κομμάτων στη Ράντα είναι 5%. Σημαντικοί παίκτες από το υπάρχον πολιτικό σύστημα της Ουκρανίας φαίνεται να μένουν εκτός ενώ νέοι «παίκτες» μπαίνουν στο παιχνίδι. Εκπληξη αποτέλεσαν τα 6,04% του στρατιωτικού, πρώην διοικητή μυστικών υπηρεσιών, Ιγκορ Σμεσκό, ο οποίος πολιτεύτηκε για πρώτη φορά. «Η Ευρώπη δεν έχει κατανοήσει τον ρόλο της Ουκρανίας για την ίδια και για αυτό πέντε χρόνια κλείνει τα μάτια στον πόλεμο εναντίων της Ουκρανίας, εμφανίζοντάς τον ως εσωτερική σύγκρουση. Παρά ταύτα, η Ουκρανία θα συνεχίσει την ευρωπαϊκή πορεία της» είπε στα «ΝΕΑ» ο Σμεσκό. Οσον αφορά τα υπόλοιπα αποτελέσματα, ο αμιγώς φιλορώσος Ιγκορ Μπόικο έλαβε 11,67% ενώ ο εκπρόσωπος των ακροδεξιών κομμάτων Ρουσλάν Κοσουλίνσκι 1,62%.