Η ελληνίδα Barbie της NASA

Ηταν το 2013 που οι περισσότεροι από εμάς ακούσαμε για πρώτη φορά το όνομα της 25χρονης, τότε, Ελένης Αντωνιάδου από τη Θεσσαλονίκη, της διάσημης πλέον ερευνήτριας με ειδίκευση στη νανοτεχνολογία και την αναγεννητική ιατρική. Αφορμή ήταν η βράβευσή της ως Γυναίκας της Χρονιάς για το έτος 2013 από την κριτική επιτροπή της βρετανικής διοργάνωσης FDM Everywoman in Technology Awards, που διοργανώνει κάθε χρόνο ο μεγαλύτερος οργανισμός της Βρετανίας για να τιμήσει τις γυναίκες που διαπρέπουν στις επιστήμες, την τεχνολογία και την επιχειρηματικότητα. Εκτοτε τα επιτεύγματά της και οι συνεχείς διακρίσεις της «αναγκάζουν» την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα να έχει στραμμένο το βλέμμα της συνεχώς πάνω της.

Η τελευταία αφορμή για να πλημμυρίσει το Διαδίκτυο με το όνομά της, ήταν μια απόφαση της εταιρείας παιχνιδιών Μattel, κατασκευάστριας της πιο διάσημης κούκλας στον κόσμο, της Barbie. Mε αφορμή τους εορτασμούς των εξηκοστών γενεθλίων της Barbie, η Μattel αποφάσισε, τιμώντας τα ιστορικά και σύγχρονα γυναικεία πρότυπα, να παρουσιάσει την Ελένη Αντωνιάδου ως πρώτη ελληνίδα Role Model Barbie, δηλαδή ως μια κούκλα – πρότυπο που θα εμπνεύσει τα νέα κορίτσια «να γνωρίσουν τον κόσμο, μια δουλειά ή ένα όνειρο που να μην έχουν κατακτήσει ώς τώρα οι γυναίκες», όπως δηλώνουν οι επικεφαλής της εταιρείας. Η ίδια η Αντωνιάδου απευθυνόμενη στα κορίτσια «που θα εμπνευστούν από την καμπάνια», είπε: «Μην ξεχνάτε να ψιθυρίζετε στον εαυτό σας στα καλά και στα άσχημα “μπορείς να γίνεις ό,τι ονειρεύεσαι!”».

Oι επιστημονικές διακρίσεις της Αντωνιάδου, πτυχιούχου του Τμήματος Πληροφορικής με εφαρμογές στη Βιοϊατρική του Πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδας και κατόχου μεταπτυχιακού διπλώματος του University College London στην ιατρική πληροφορική, είχαν ξεκινήσει από πολύ νωρίτερα. Το 2009, στην Αγγλία, σε συνεργασία με την τότε συμφοιτήτριά της Κλερ Κρόλεϊ, δημιούργησαν την πρώτη τεχνητή τραχεία κερδίζοντας το πρώτο βραβείο του πανεπιστημίου τους. Δύο χρόνια αργότερα, το 2011, ένας 36χρονος Βρετανός που έπασχε από καρκίνο της τραχείας σε πολύ προχωρημένο στάδιο, ζήτησε από την επιστημονική ομάδα της Αντωνιάδου και της Κρόλεϊ να δοκιμαστεί το τεχνητό όργανο στον δικό του οργανισμό. Ετσι πραγματοποιήθηκε η πρώτη επιτυχημένη μεταμόσχευση τεχνητής τραχείας. Λίγο αργότερα, για την επίτευξη των στόχων της στον τομέα των τεχνητών μοσχευμάτων, η Αντωνιάδου ίδρυσε τον οργανισμό Transplants Without Donors (Μεταμοσχεύσεις Χωρίς Δωρητές). Μεταξύ άλλων σκοπός της εταιρείας ήταν – και είναι – να δοθεί στην επιστήμη ένας δεύτερος δρόμος στον τομέα των μεταμοσχεύσεων, ο οποίος θα συμβάλει και στην καταπολέμηση του παρεμπορίου οργάνων. Μάλιστα η ελληνίδα επιστήμονας αφήνοντας την ασφάλεια του εργαστηρίου και θέλοντας να έχει προσωπική άποψη και εμπειρία, έχει συμμετάσχει ενεργά σε ανθρωπιστικές αποστολές στην Αφρική, στην Κεντρική και τη Λατινική Αμερική, όπου παρείχε εθελοντική εργασία σε οργανισμούς που παρέχουν φροντίδα σε παιδιά – θύματα του παράνομου εμπορίου οργάνων.

Σε συνέντευξή της στο «BΗΜΑgazino» και τη Λένα Παπαδημητρίου, τον Δεκέμβριο του 2013, η Αντωνιάδου είχε δηλώσει: «Ευελπιστώ ότι μέσω της δημιουργίας τεχνητών οργάνων που θα παρέχουν την ίδια λειτουργικότητα με τα αληθινά μοσχεύματα, σε μικρότερα ιατρικά κόστη, θα μειωθούν δραστικά τα ποσοστά του παρεμπορίου, εφόσον θα μειωθούν σημαντικά και οι ασθενείς στις λίστες αναμονής μοσχευμάτων. Οργανα, βέβαια, με αυξημένη πολυπλοκότητα, όπως η καρδιά και οι πνεύμονες, αποτελούν μακροπρόθεσμο ερευνητικό στόχο.

Εχει πάντως σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη χρήση επαγόμενων πολυδύναμων βλαστοκυττάρων με βάση την ιδιότητά τους να διαφοροποιούνται σε συγγενείς κυτταρικούς τύπους, ώστε να αποτελούν εξειδικευμένους φορείς φαρμακευτικών ουσιών με ασφάλεια και ακρίβεια. Είναι επιτακτική η ανάγκη να εκλείψει η λογική του να κόβεις ολόκληρο δάσος για να ξεφορτωθείς ένα ξερό δέντρο, να καταστρέφονται δηλαδή υγιείς ιστοί και κύτταρα ως θεραπευτική παρενέργεια».

Το 2012 η NASA επέλεξε, ανάμεσα σε 1.200 υποψηφίους, την Αντωνιάδου για να φοιτήσει στο NASA Academy. Η Ακαδημία της NASA είναι ένα ετήσιο εντατικό καλοκαιρινό πρόγραμμα που, όπως αναφέρει ο ίδιος ο οργανισμός, απευθύνεται σε «πετυχημένους προπτυχιακούς και πτυχιακούς φοιτητές με ιδιαίτερα υψηλά κίνητρα», με στόχο «να φέρει σε επαφή τους πιθανούς αυριανούς ηγέτες στον τομέα του Διαστήματος, προκειμένου να μάθουν πώς λειτουργεί η NASA και να γνωριστούν μεταξύ τους προσωπικά και επαγγελματικά».

Ετσι η Αντωνιάδου, σε ηλικία τότε 24 ετών, άφησε την Ελλάδα και την Ευρώπη, εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ και μοίρασε τον χρόνο της μεταξύ της διδακτορικής της διατριβής στο Πανεπιστημίου του Ιλινόι και στα εργαστήρια της NASA, στον Τομέα Βιοεπιστημών, Νανοτεχνολογίας και Εξερεύνησης του πλανήτη Αρη. Συγκεκριμένα, στη ΝΑSA πειραματίστηκε πάνω στη δημιουργία τεχνητών ανθρώπινων οργάνων, όπως το δέρμα και οι αρτηρίες. Η προσπάθειά τους εστίασε στη δημιουργία τεχνητών ιστών σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας, χάρη στην οποία η διαδικασία της δημιουργίας ιστών γίνεται πολύ γρηγορότερα.

Η πορεία της Αντωνιάδου συνεχίζεται ώς σήμερα με τις διακρίσεις να διαδέχονται η μία την άλλη. Το 2014 βραβεύτηκε με το Cartier Women’s Initiative Award για τη συμβολή της στην επιστήμη της βιοτεχνολογίας. Το  2015, το περιοδικό «Forbes» τη συμπεριέλαβε στη λίστα «30 κάτω των 30» στον τομέα της Υγείας, δηλαδή στους 30 επιστήμονες κάτω των 30 ετών που καινοτομούν ψηφιακά στον τομέα της υγείας, ενώ το 2016 έλαβε το βραβείο Επιστήμης & Ερευνας 2016 από τα Διεθνή Βραβεία G. Sciacca. Σήμερα συνεχίζει να εργάζεται στη NASA και να αφιερώνει τις προσπάθειές της στους σκοπούς του οργανισμού της Transplants Without Donors.