Οι αιτίες που «στεγνώνει» το στόμα

Η ξηροστομία – το αίσθημα δηλαδή ότι «στεγνώνει» το στόμα – είναι κάθε άλλο παρά σπάνια, καθώς συμβαίνει ακόμη και σε στιγμές έντονου άγχους, όμως κατά κανόνα σύντομα υποχωρεί. Υπάρχουν όμως άνθρωποι που ταλαιπωρούνται από αυτή, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η ποιότητα της ζωής τους, ακόμη και η υγεία τους.

«Ξηροστομία είναι το αίσθημα ξηρασίας στο στόμα που μπορεί να είναι αποτέλεσμα είτε ποσοτικής μείωσης της παραγωγής είτε διαταραχής στη σύνθεση (ποιότητα) του σάλιου, είτε, τέλος, συνέπεια αυξημένης απώλειας υγρών (αφυδάτωση) από τον ανθρώπινο οργανισμό» εξηγεί ο αναπληρωτής καθηγητής Στοματολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Κλινικής Στοματολογίας, Γιώργος Χ. Λάσκαρης.

Στη σύγχρονη κοινωνία, όπως αναλύει ο καθηγητής, αποτελεί ένα συνεχώς αυξανόμενο πρόβλημα, πολλές φορές βασανιστικό, αφού το σάλιο συμμετέχει σε πολλές φυσιολογικές λειτουργίες. Η διόγκωση του προβλήματος αποδίδεται αφενός στην αύξηση του μέσου όρου ζωής του ανθρώπου και αφετέρου στη συχνή και πολλές φορές καταχρηστική χρήση φαρμάκων που έχουν ως ανεπιθύμητη δράση τη μείωση της παραγωγής σάλιου. Υπολογίζεται ότι πάνω από το 20-30% του πληθυσμού στις προηγμένες κοινωνίες παραπονιέται για ξηροστομία.

«Η ημερήσια παραγωγή σάλιου υπολογίζεται σε 1-1½ λίτρο και παράγεται κατά 90% από τους τρεις μεγάλους σιαλογόνους αδένες (παρωτίδα, υπογνάθιο, υπογλώσσιο) και κατά 10% από τους 600-700 μικρούς σιαλογόνους αδένες που βρίσκονται διάσπαρτοι στο στόμα. Η ποσότητα και ποιότητα του σάλιου ρυθμίζεται από το συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα. Διέγερση του συμπαθητικού προκαλεί μειωμένη παραγωγή σάλιου με υψηλή συγκέντρωση πρωτεϊνών που προκαλεί το αίσθημα ξηρότητας, ενώ η διέγερση του παρασυμπαθητικού προκαλεί άφθονη παραγωγή σάλιου με χαμηλή συγκέντρωση πρωτεϊνών» συμπληρώνει ο Γιώργος Χ. Λάσκαρης.

Η εμφάνιση της ξηροστομίας είναι πολυαιτιολογική, καθώς μπορεί να οφείλεται σε συστηματικά νοσήματα (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, συστηματική αμυλοείδωση και κυστική ίνωση) αλλά και σε συνήθειες όπως είναι το κάπνισμα ή η στοματική αναπνοή.

Σε κάθε περίπτωση, μια από τις συχνότερες αιτίες είναι η λήψη φαρμάκων, με τον ειδικό να επισημαίνει ότι έχει υπολογιστεί ότι πάνω από 500 φάρμακα μπορεί να ευθύνονται για ξηροστομία. Μεταξύ αυτών είναι τα αντιχολινεργικά (ατροπίνη, αντιμουσκαρινικά, τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά, αντιισταμινικά, αντιεμετικά, αντιυπερτασικά και αντιπαρκινσονικά) και τα συμπαθομιμητικά (αποσυμφορητικά, βρογχοδιασταλτικά, αμφεταμίνες και κατασταλτικά όρεξης).

Αξίζει να σημειωθεί ότι στη μακρά λίστα των σκευασμάτων που στεγνώνουν το στόμα συμπεριλαμβάνονται το λίθιο, τα διουρητικά, οι αναστολείς πρωτεασών, η ομεπραζόλη αλλά και τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα. Επιπλέον, «η ακτινοβολία για θεραπευτικούς λόγους στην περιοχή της κεφαλής αποτελεί μια ακόμη συχνή αιτία ξηροστομίας. Δεύτερη σε συχνότητα ομάδα ξηροστομίας είναι εκείνη που προκαλείται από συστηματικά νοσήματα. «Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σύνδρομο Sjögren», σημειώνει ο καθηγητής. Ο ίδιος, δε, υπογραμμίζει ότι ανεξαρτήτως αιτιολογίας η ξηροστομία προκαλεί διάφορα προβλήματα και επιπλοκές στο στόμα – απο ουλίτιδα έως και δυσκολία στην ομιλία.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση της ξηροστομίας είναι ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα, όπως παραδέχεται ο ειδικός, που έχει να αντιμετωπίσει ο στοματολόγος. Ανάλογα με την περίπτωση, σε κάποιες περιπτώσεις η θεραπεία είναι τοπική, συμπεριλαμβανομένων της καλής στοματικής υγιεινής, της χρήσης ειδικών οδοντόπαστων αλλά και της αποφυγής του καπνίσματος και του αλκοόλ.

Ανάλογα όμως με τη βαρύτητα και την επιμονή της ξηροστομίας, μπορεί να χρειάζεται συστηματική θεραπεία με σιαλαγωγά σκευάσματα. «Η ξηροστομία είναι ένα συχνό καθημερινό πρόβλημα που προκαλεί σοβαρές διαταραχές στο στόμα και στη γενική υγεία του ασθενούς. Μπορεί να αποτελεί τοπικό πρόβλημα ή μέρος συστηματικού νοσήματος. Η αντιμετώπισή της απαιτεί ενδελεχή κλινικό και εργαστηριακό έλεγχο για προσδιορισμό του αιτίου και στη συνέχεια την ανάλογη θεραπευτική προσέγγιση που μπορεί να είναι τοπική ή/και συστηματική» καταλήγει ο Γιώργος Χ. Λάσκαρης.

Οπως δε ο ίδιος προσθέτει, παρά την πρόοδο που έχει επιτελεστεί στους τομείς της έρευνας, της κλινικής προσέγγισης και της θεραπείας, παραμένει ένα μείζον πρόβλημα και μια πρόκληση για τον ιατρό. «Περισσότερη έρευνα και κατανόηση στην παθογένεια των νόσων των σιαλογόνων αδένων ελπίζεται ότι θα οδηγήσει στο μέλλον σε νέες γονιδιακές θεραπείες και βιοτεχνολογικά φάρμακα».

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Τοπική
– Καλή στοματική υγιεινή
– Υποκατάστατα σάλιου
– Μάσηση μαστίχας χωρίς ζάχαρη
– Δισκία διέγερσης σάλιου
– Ειδικές οδοντόπαστες (χωρίς sodium louoril sulfate)
– Φθοριούχα διαλύματα στα δόντια
– Αποφυγή καπνίσματος και αλκοόλ
– Πρόσληψη ικανής ποσότητας νερού
– Αντιμυκητιασικά
– Ηλεκτροδιέγερση σιελογόνων αδένων

Συστηματική
– Σιελαγωγά φάρμακα