Στην άβυσσο των ακραίων απόψεων του Διαδικτύου

Τα βάθη του ακροδεξιού φόρουμ 8chan είναι απροσμέτρητα. Αν ακολουθήσει κάποιος τα νήματά του, αποκαλύπτει μια ανησυχητική, τοξική μάζα  λυσσασμένων εκφράσεων νεοναζισμού, ισλαμοφοβίας, αντισημιτισμού, προτροπής σε βία, κωδικοποιημένων ρατσιστικών (υποτίθεται) αστείων και συνωμοσιολογικών παραληρημάτων που αναρτώνται από ανώνυμους χρήστες. Τίποτα δεν έχει αλλάξει την τελευταία εβδομάδα, μετά την επίθεση του Αυστραλού Μπρέντον Τάραντ που δολοφόνησε 50 άτομα στο Κράισττσερτς της Νέας Ζηλανδίας. Εκεί στο 8chan είχε ανακοινώσει περήφανος αυτό που επρόκειτο να κάνει σε λίγη ώρα. Εκεί στο 8chan ακολούθησαν έπαινοι προς τον δράστη που κάποιοι χαρακτήρισαν «ήρωα» και προτροπές για αντίστοιχες επιθέσεις. Κάποιοι άλλοι τον αποκήρυξαν ως πιόνι μιας συνωμοσίας.

Το 8chan, που αυτοχαρακτηρίζεται ως «η πιο σκοτεινή γωνιά του Διαδικτύου», είναι μόνο ένα από μια σειρά online φόρουμ που έχει καταλάβει η εξτρεμιστική Δεξιά. Μελέτες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη δείχνουν πως τα ακροδεξιά φόρουμ αυξάνονται σε αριθμό, δίνοντας έτσι μια πολύ πιο μεγάλη πλατφόρμα στα βίαια, ρατσιστικά μηνύματα. Γεγονός που μας οδηγεί στα φλέγοντα ερωτήματα: τι είναι εκείνο που κάνει τόσους χρήστες να συνωστίζονται στην άβυσσο του Ιντερνετ; Και ποιον ρόλο παίζουν τέτοιου είδους φόρουμ στη ριζοσπαστικοποίηση όσων κινούνται στην Ακροδεξιά, μαζί με άλλα Μέσα;

Δεν υπάρχουν απλές απαντήσεις σε τόσο περίπλοκα ερωτήματα. Ο ειδικός περί τρομοκρατίας του Πανεπιστημίου Γκρίφιθ, Τζοφ Ντιν, έχει μελετήσει επί μακρόν τέτοιου είδους φόρουμ, τον ρόλο τους στη ριζοσπαστικοποίηση και τους τρόπους με τους οποίους οι υπηρεσίες ασφαλείας διαφόρων χωρών μπορούν να εντοπίσουν άτομα υψηλού κινδύνου – εκείνους δηλαδή που είναι πιο πιθανοί να περάσουν από τα λόγια στις πράξεις. Το έναυσμα για να αναζητήσει και να ενταχθεί κάποιος στις ακροδεξιές online ομάδες, εξηγεί στην «Guardian», είναι μια έλξη προς τις ακραίες ιδέες. Μια τάση να βλέπει τον κόσμο σε όρους άσπρου και μαύρου και έλλειψη ικανότητας να ακούσει διαφορετικές απόψεις. «Είναι πολύ απλουστευτικό. Για εκείνους υπάρχει καλό ή κακό, σωστό ή λάθος. Και πιστεύουν στα fake news. Είναι πολύ εύκολο να τους προσελκύσει κάποιος σε μια ομάδα του Facebook ή ένα φόρουμ ή μια σελίδα που γράφει τα όσα ήδη πιστεύουν. Οι άνθρωποι λατρεύουν να εγκρίνει κάποιος τις ιδέες τους επειδή έτσι παίρνουν επιβεβαίωση και αισθάνονται σημαντικοί».

Η επιδραστικότητα των διαδικτυακών φόρουμ εντείνεται από την ικανότητά τους να δημιουργήσουν την αίσθηση μιας κοινωνικής σύνδεσης μεταξύ ομοϊδεατών, τη «νομιμοποίηση» των, κατά τ’ άλλα, αποκρουστικών απόψεών τους και της τάσης τους να «δημιουργούν ηχώ», δηλαδή να αποκλείουν την έκφραση οποιασδήποτε διαφορετικής άποψης. «Αυτό που γίνεται είναι πως δεν κυκλοφορεί φρέσκος αέρας ιδεών. Ολοι αναπνέουν τον ίδιο και αυτό βαθαίνει την αφοσίωσή τους επειδή το επαναλαμβανόμενο μήνυμα εγκαθιστά στο νευρικό δίκτυο μόνο έναν τρόπο σκέψης. Αρχίζουν και γίνονται εμμονικοί. Και αυτό το σημείο είναι το πιο ανησυχητικό επειδή υπάρχουν πολλές προκλήσεις που λένε: “Τώρα, κάτι πρέπει να κάνουμε γι’ αυτό”».

Βέβαια, όλα αυτά δεν βρίσκονται μόνο στις σκοτεινές γωνιές του Ιντερνετ. Ερευνα που έγινε πέρυσι διαπίστωσε πως στο YouTube πολλές ακραίες, νεοναζιστικές απόψεις κυκλοφορούν ελεύθερα, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα ώστε τον Ιανουάριο η εταιρεία ανακοίνωσε πως θα αρχίσει να περιορίζει «τις προτάσεις για περιεχόμενο ακραίων απόψεων που μπορούν να παραπληροφορούν τους χρήστες». Ανάλογες μελέτες στο Facebook δείχνουν πως τα τελευταία χρόνια έχουν πολλαπλασιασθεί τα μέλη ομάδων που προωθούν επικίνδυνες ακροδεξιές απόψεις. Η επίθεση στη Νέα Ζηλανδία και ο τρόπος που μεταδόθηκε δείχνουν πως οι ακραίες απόψεις εξαπλώνονται στα κοινωνικά μέσα.

Ο Κλαρκ Τζοουνς, ειδικός για τη ριζοσπαστικοποίηση στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας, έχει μελετήσει τον εξτρεμισμό σε όλες του τις μορφές και θεωρεί πως αποτελεί περίπλοκο φαινόμενο που δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο σε μια πλατφόρμα. Αρα η δήλωση του πρωθυπουργού της Αυστραλίας Σκοτ Μόρισον να ζητήσει από τα social media να εμποδίζουν τη μετάδοση βίντεο όπως αυτό του Τάραντ στη διάρκεια της επίθεσης θα έχει αποτέλεσμα; Το βίντεο με τις εν ψυχρώ δολοφονίες μεταδόθηκε επί 17 λεπτά πριν το πάρουν χαμπάρι οι διαχειριστές των social media και το κατεβάσουν – τις επόμενες 24 ώρες υπήρξε τόσο μεγάλη αναπαραγωγή σε όλο τον κόσμο ώστε το Facebook ανακοίνωσε ότι το κατέβασε περισσότερες από 1,5 εκατομμύριο φορές. Και φυσικά υπάρχει ακόμα σε κυκλοφορία για όποιον θέλει να το δει.

Το καθήκον είναι δύσκολο, σχολιάζει ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Βαϊκάτο της Αυστραλίας Τζο Μπέρτον. «Οταν τέτοια φόρουμ απαγορευθούν, απλά κρύβονται, μετακινούνται σε κωδικοποιημένες πλατφόρμες, στις οποίες δεν φθάνουν οι υπηρεσίες ασφαλείας ή οι εταιρείες τεχνολογίας». Πιστεύει όμως ότι υπάρχουν πράγματα που μπορεί να γίνουν για να αντιμετωπισθούν οι εξτρεμιστικές απόψεις. «Η εξάπλωση των fake news και της προπαγάνδας στο Διαδίκτυο δημιουργεί μια τέλεια πλατφόρμα για να αυξηθούν ο φόβος, η οργή και η ανησυχία» λέει. «Αυτές είναι οι ψυχολογικές συνθήκες από τις οποίες πηγάζουν οι πράξεις βίας».