Ο Τσίπρας και η Διεθνής των Στοχαστών

Εκεί που το έργο φαινόταν να κάνει κοιλιά προέκυψε το ηχητικό εφέ της «ολιγαρκούς αφθονίας». Τι ήθελε να πει πάλι ο Πρωθυπουργός, που «κατοικεί στα λόγια του» κι αρέσκεται στα τσιτάτα, όπως απέδειξε και στην περίπτωση του Καβάφη; Η απάντηση είχε το όνομα ενός αιρετικού γάλλου οικονομολόγου και ανθρωπολόγου: Σερζ Λατούς. Με σημείο αναφοράς – λέγε με και αντιγραφή – τη σκέψη του Κορνήλιου Καστοριάδη (όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να ανακαλύψει λεπτομέρειες στη βιογραφία του Φρανσουά Ντος, «Καστοριάδης», εκδ. Πόλις, 2015), ο Λατούς στρέφει τα βέλη του στην αποθέωση της επιστήμης, κηρύσσει τον πόλεμο στο πνεύμα του καπιταλισμού και επιστρέφει σε προγονικές ιδέες, όπως – έκπληξη! – η «ολιγάρκεια». Ο,τι πρέπει δηλαδή για έναν έλληνα πρωθυπουργό που έχει ψηφίσει Μνημόνιο με το αριστερό και το δεξί, αλλά σήμερα ψάχνει αποκούμπι σε νεορομαντικές ιδέες και αριστερίστικη θαλπωρή. Με άλλα λόγια, «μπορεί να συνθηκολογήσαμε, αλλά ψάχνουμε ακόμη την ψυχή μας». Από τη μια κυνηγάμε επενδύσεις με τα κιάλια, από την άλλη ζητάμε επιστροφή στη φύση με ολίγη από αφθονία.

Σ’ αυτό το πανηγύρι της αριστερής ματαιοδοξίας ο Λατούς δεν είναι μόνος. Ο μακρινός γκουρού, το απλησίαστο ίνδαλμα για τους παροικούντες την Κουμουνδούρου ήταν ο αργεντινός μεταμαρξιστής Ερνέστο Λακλάου, που πέθανε το 2014. Από το Πανεπιστήμιο του Eσσεξ, όπου έδρασε ήδη από τη δεκαετία του 1970, πήρε διδακτορικό ο Γιάνης Βαρουφάκης (Οικονομικά) και η Φωτεινή Βάκη (Πολιτική Φιλοσοφία). Η Ρένα Δούρου, που αν το ξεχάσατε είναι και επίτιμη διδάκτορας στο Eσσεξ, ολοκλήρωσε εκεί το μεταπτυχιακό της «Ιδεολογία και ανάλυση λόγου», το οποίο ίδρυσε και διηύθυνε ο Λακλάου. Οπως απέδειξε βέβαια η ανελέητη πραγματικότητα, λίγα πράγματα μπορεί να καταφέρει η ανάλυση λόγου όταν βαφτίζεις την καταστροφή στο Μάτι «στραβή της βάρδιας».

Σε κάθε περίπτωση, οι ανώτερες ελίτ του ΣΥΡΙΖΑ είχαν πάρει το μάθημά τους από τον Λακλάου. Ηδη πριν από τις εκλογές του 2012 ο τελευταίος έχει δώσει το κεντρικό σύνθημα: ο λαϊκισμός δεν είναι απειλή, αλλά σωτηρία. Δεν είναι ούτε θετική ούτε αρνητική έννοια και άλλα τέτοια φλου αρτιστίκ. «Συνθήματα όπως το “Να καεί, να καεί, το μπ… η Βουλή” είναι λαϊκιστικά;» τον ρωτούσαν στην «Αυγή» το 2013. «Δεν είναι λαϊκιστικά. Ο λαϊκισμός είναι ένας τρόπος πολιτικής συμμετοχής. Λαϊκισμός σημαίνει ότι οι μάζες κινητοποιούνται για έναν σκοπό. Αυτό που περιγράφετε είναι το αντίθετο, δεν πιστεύουν στο πολιτικό σύστημα, αλλά δεν κινητοποιούνται για να το αλλάξουν». Είναι μετά να μη νιώθει δικαιωμένη σύντροφος του Λακλάου, Σαντάλ Μουφ, η οποία τον  Ιανουάριο του 2015, μετά τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, έλεγε στο Βερολίνο ότι οι ιδέες της βρίσκουν τη δικαίωσή τους στην Αθήνα; Η ίδια είχε δηλώσει για το «Οχι» του δημοψηφίσματος τον 2015: «Μπράβο στον ελληνικό λαό που αντιστάθηκε στην εκστρατεία του φόβου και αντιμετώπισε με σθένος τις νεοφιλελεύθερες δυνάμεις».

ΤΣΟΜΣΚΙ, ΖΙΖΕΚ, ΚΛΑΪΝ. Ο Λατούς, ο Λακλάου και η Μουφ είναι οι πλέον πολιτικοί στη Διεθνή των (Ποπ) Διανοητών, που στήριξαν το πείραμα του ΣΥΡΙΖΑ και το Podemos. Ο Νόαμ Τσόμσκι δεν θα μπορούσε να λείπει από το μετερίζι της αντίστασης. Ο αμερικανός στοχαστής που περιγράφει τις διεθνείς σχέσεις με όρους παγκόσμιας συνωμοσίας συμπαραστάθηκε στην Ελλάδα το 2015 με συνέντευξή του στην εφημερίδα «Πολίτικα» του Βελιγραδίου (όπου, παρεμπιπτόντως, είναι ιδιαίτερα αγαπητός ως «αμερικανοκλάστης»): «Το ελληνικό δημόσιο χρέος έπρεπε να αναδιαρθρωθεί ριζικά ή να κηρυχθεί παράνομο και να διαγραφεί». Τι τα θέλετε, κ. Τσόμσκι: ανθ’ υμών, Πελεγρίνης και Δανέλλης.

Τρία χρόνια νωρίτερα την Ελλάδα επισκεπτόταν ο Σλάβοϊ Ζίζεκ για να αναλύσει το φαινόμενο ΣΥΡΙΖΑ στο πλευρό του Αλέξη Τσίπρα (αν και ο Πρωθυπουργός έβρισκε τότε έμπνευση στον Γκράμσι). Τότε είχε παρομοιάσει την πολιτική των τραπεζών στην Ευρώπη με την τακτική της αφαίμαξης που ακολουθούσαν τον Μεσαίωνα οι γιατροί στα πειράματά τους. Σαν να λέμε, πάνω μας γίνονταν τα πειράματα, αλλά οι ριζοσπάστες διανοητές έψαχναν το επόμενο σχήμα λόγου για να θαμάξουν τα πλήθη.

Στο ίδιο μήκος κύματος και η αγαπημένη της ελληνικής Αριστεράς Ναόμι Κλάιν, η οποία με το «Δόγμα του σοκ» έχει προσφέρει ένα διαχρονικό credit στη βιβλιογραφία της συνωμοσιολογίας. Η συγγραφέας, την οποία ο νυν πρωθυπουργός είχε συστήσει σαν Ναόμι Κάμπελ (εντάξει, ένα γλωσσικό ολίσθημα ακόμη) είχε τοποθετηθεί υπέρ του δημοψηφίσματος – με άρθρο στην ιστοσελίδα του ραδιοφωνικού σταθμού Στο Κόκκινο: «Ο Αλέξης Τσίπρας έπαιξε πολύ καλά με τα πολύ άσχημα “χαρτιά” που είχε στα χέρια του, παρά τα όσα λένε οι καταστροφολόγοι». Και ποια είναι η αλήθεια, αγαπητή κυρία Κλάιν; «Υπάρχει ένα σημείο το οποίο ξεπεράστηκε, όπου η πλειοψηφία των Ελλήνων χαμογελά με απειλές τύπου capital control και χάσιμο των διαθεσίμων κεφαλαίων. Απλώς διότι δεν έχουν κάτι από αυτά». Δεν διατηρείτε ούτε μία επιφύλαξη; «Είναι αλήθεια ότι το δημοψήφισμα θα οδηγήσει τους Ελληνες σε δυστυχείς επιλογές. Θα είναι δυστυχία που οι ίδιοι θα έχουν αποφασίσει για τον τύπο της; Πάντως είναι ιδιαίτερα άδικο να προτείνει κανείς ότι για τούτο ευθύνεται ο ΣΥΡΙΖΑ». Μεταξύ μας, ακόμη κι αν δεν υπήρχε ο Τσίπρας, θα τον είχε εφεύρει η Ναόμι Κλάιν.