Μια ευκαιρία χάνεται!

Το άρθρο 16 του Συντάγματος δεν θα αναθεωρηθεί ούτε αυτή τη φορά. Χωρίς να αποτρέπει τη λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων στη χώρα μας. Απλώς τη δυσκολεύει. Καθώς τίποτα δεν μπορεί πλέον να εμποδίσει τη λειτουργία παραρτημάτων – ιδιωτικών ή κρατικών – πανεπιστημίων άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, είτε τη σύναψη συμφωνιών δικαιόχρησης μαζί τους. Μέχρι να κριθεί οριστικά, αν υπερισχύει η συνταγματική απαγόρευση του κοινοτικού δικαίου. Τη στιγμή που, έτσι κι αλλιώς, τα ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα γκρεμίζουν τα σύνορα, καθώς εξελίσσονται και προσφέρουν ολοκληρωμένα πτυχία από απόσταση.

Τι όμως ακριβώς δυσκολεύει το άρθρο 16;

Δυσκολεύει την κινητοποίηση ιδιωτικών πόρων που θα αύξαναν τη συνολική επένδυση της χώρας στην εκπαίδευση και τους ανθρώπους της, περιορίζοντας τη διαχρονική υστέρηση έναντι των άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Δυσκολεύει τη βελτίωση της σύνδεσης της ανώτατης εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας και την απασχόληση, παρά τα υψηλά ποσοστά ανεργίας των νέων και των πτυχιούχων. Εφόσον τα ιδιωτικά ιδρύματα θα δραστηριοποιούνταν ιδιαίτερα σε σπουδές που οδηγούν σε απασχόληση τους αποφοίτους τους.

Δυσκολεύει τη λειτουργία ιδρυμάτων που με πολύ μεγαλύτερη ευελιξία από τα κρατικά, μπορούν να στραφούν στη διεθνή αγορά φοιτητών, συμβάλλοντας στην εθνική οικονομία.

Δυσκολεύει τη λειτουργία ιδρυμάτων που, δημιουργώντας νέες θέσεις απασχόλησης, θα μπορούσαν να περιορίσουν και να αντιστρέψουν την τάση φυγής επιστημόνων στο εξωτερικό, και να  συμβάλλουν στην ανάπτυξη της έρευνας και της τεχνολογικής καινοτομίας στη χώρα.

Ολα τα παραπάνω έχουν μόνο όφελος, χωρίς κανένα κόστος για το Δημόσιο.

Ακόμα όμως πιο σημαντικό είναι ότι το άρθρο 16 παρεμποδίζει την αλλαγή της νομικής μορφής των κρατικών πανεπιστημίων, που είναι προϋπόθεση για τη γενναία «απελευθέρωσή» τους από τα στενά δεσμά του υπουργείου. Ετσι όμως παραμένουν ευάλωτα σε μικροκομματικές παρεμβάσεις και πελατειακές πρακτικές, που υπονομεύουν την ποιότητά τους. Ενώ θα συνεχίσουν να μειονεκτούν έναντι των άλλων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων στην προσπάθειά τους να διεκδικήσουν ευρωπαϊκούς πόρους, όχι μόνο για τις ερευνητικές αλλά πλέον και για τις εκπαιδευτικές τους δραστηριότητες. Αυτό δείχνει η νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τα «Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια» που έχει ξεκινήσει.

Το ισχύον άρθρο 16 περιέχει κι άλλα σημαντικά βάρη για την εκπαίδευση. Το περιεχόμενο και οι ώρες διδασκαλίας των Θρησκευτικών στην εκπαίδευση, καθορίζονται από αυτό. Η αδυναμία επιβολής κάποιου, έστω μικρού, τέλους φοίτησης στα πανεπιστήμια, ώστε να αποθαρρύνεται η αδικαιολόγητη παράταση των σπουδών και η σπατάλη νέων ανθρώπων που αυτό σημαίνει, προέρχεται από το άρθρο 16. Ακόμα και η περιορισμένη αποκέντρωση της λειτουργίας των σχολείων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σύμφωνα με ερμηνείες, εκεί βασίζεται. Εχουμε ένα από τα πλέον συγκεντρωτικά εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο. Κι ας δείχνουν οι έρευνες ότι τα περισσότερο αποκεντρωμένα επιτυγχάνουν καλύτερες επιδόσεις των μαθητών τους.

Μια ακόμη ευκαιρία για την εκπαίδευση και τη χώρα, δυστυχώς, χάνεται. Αξίζει να συνεχιστεί και να ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία αναθεώρησης στη νέα Βουλή;

O Αποστόλης Δημητρόπουλος είναι δρ Εκπαιδευτικής Πολιτικής της London School of Economics