SOS για τη σπατάλη στα τρόφιμα

Το χρονοδιάγραμμα είναι από την ΕΕ προσδιορισμένο. Η Οδηγία 2018/851 ορίζει ότι οι χώρες-μέλη της ΕΕ θα μειώσουν κατά 30% τα απορρίμματα τροφίμων μέχρι το 2025 και στο μισό μέχρι το 2030. Οι υπολογισμοί της ΕΕ εδράζονται στους στόχους βιωσιμότητας που έθεσαν τα Ηνωμένα Εθνη το 2015. Την ώρα που στις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές δυτικές χώρες έχει εμπεδωθεί η υπερκαταναλωτική κουλτούρα σπατάλης τροφίμων, σε άλλες γωνιές του πλανήτη 800 εκατομμύρια δεν έχουν φαγητό, λιμοκτονούν.

Μόνο στη Γερμανία καταλήγουν πάνω από 11 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων στα σκουπίδια κάθε χρόνο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του WWF, στη Γερμανία στο 15% της καλλιεργήσιμης γης παράγονται προϊόντα που δεν καταναλώνονται ποτέ. Ταυτόχρονα, 38 δισ. τόνοι διοξειδίου του άνθρακα, σύμφωνα με τα στοιχεία του γερμανικού υπουργείου Περιβάλλοντος, προέρχονται από προϊόντα που δεν φτάνουν ποτέ στον καταναλωτή. Είναι το 4% των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Η γερμανική Βουλή ψήφισε πρόσφατα τον νόμο για την «Εθνική στρατηγική για τον περιορισμό της σπατάλης τροφίμων». Ο νόμος ζητεί από τον «κάθε πολίτη να αποδώσει στην καθημερινότητά του την αρμόζουσα αξία στα τρόφιμα». Η διατύπωση, που αναφέρεται σε «όλους τους πολίτες», είναι μια νίκη για τους οικολόγους που δίνουν μάχη κατά της κουλτούρας σπατάλης τροφίμων.

Προσπάθειες γίνονταν πάντα για να ευαισθητοποιηθούν οι καταναλωτές. Παλαιότερα η αρμόδια υπουργός εμφανιζόταν σε τηλεοπτική εκπομπή μαγειρικής. Η σημερινή, η Γιούλια Κλέκνερ, παρουσίασε μια εφαρμογή με οδηγίες και 700 συνταγές για τη μακαρονάδα που περίσσεψε από την προηγούμενη ημέρα και το ψωμί που δεν είναι ολόφρεσκο. Και δεν είναι μόνο το γιαούρτι που ξεχάστηκε στο πίσω μέρος του ψυγείου, ούτε η σαλάτα που άρχισε να αλλοιώνεται. Συχνά οι καταναλωτές μπερδεύουν την αναγραφόμενη ημερομηνία κατανάλωσης με την ημερομηνία λήξης, με αποτέλεσμα πολλά τρόφιμα καθ’ όλα εντάξει να καταλήγουν στον σκουπιδοτενεκέ, αναφέρει η Κλέκνερ.

Οι καταναλωτές ευθύνονται για το 40% της σπατάλης. Το υπόλοιπο 60% χάνεται κάπου στην αλυσίδα μεταξύ παραγωγού και καταναλωτή. Οι Πράσινοι θέλουν να επιβληθεί ανώτατο όριο στη σπατάλη τροφίμων που γίνεται στη βιομηχανική επεξεργασία τους. Αλλά η γερμανική κυβέρνηση αποφεύγει προς το παρόν σκληρά, δεσμευτικά μέτρα για τη βιομηχανία τροφίμων. Η προστασία της υγείας των καταναλωτών έχει προτεραιότητα έναντι του περιορισμού των απορριμμάτων τροφίμων.

Η υπουργός Γεωργίας Γιούλια Κλέκνερ επενδύει στην εθελοντική συμβολή της βιομηχανίας και στην ενημέρωση των καταναλωτών. Τα κοινωνικά δίκτυα αξιοποιούνται για την ευαισθητοποίηση κυρίως των νέων, οι οποίοι, σε αντίθεση με τους παππούδες τους, γνωρίζουν μόνο την κοινωνία της αφθονίας. Περίπου 260.000 τόνοι τροφίμων αποσύρονται από τα ράφια των καταστημάτων και καταλήγουν στις κοινωνικές υπηρεσίες διανομής τροφίμων στους απόρους. Οι δυνατότητες της ψηφιακής επικοινωνίας βοηθούν στην ευκολότερη και γρηγορότερη κατανομή.

Τράπεζες τροφίμων για τους απόρους

Σε εθελοντική βάση προσπαθεί και η Ιταλία να μειώσει τη σπατάλη τροφίμων. Με νόμο που ψηφίστηκε το 2016 το κράτος ενισχύει τις εμπορικές επιχειρήσεις που παραδίδουν σε κοινωνικές οργανώσεις υπό απόσυρση τρόφιμα. Εχουν καταργηθεί πολλά γραφειοκρατικά εμπόδια, απλοποιήθηκαν διαδικασίες για τα σουπερμάρκετ, ενώ θεσπίστηκαν και φορολογικά κίνητρα για να αυξηθεί η συμμετοχή των επιχειρήσεων στην παράδοση τροφίμων στους απόρους. Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο, μέσα σε έναν χρόνο καταγράφηκε 21% αύξηση των εμπορικών επιχειρήσεων που δωρίζουν τρόφιμα. Παράλληλα έγιναν καμπάνιες ευαισθητοποίησης των καταναλωτών. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του 2018, οι Ιταλοί σε ποσοστό 92% δηλώνουν ότι αισθάνονται ενοχές όταν πετούν τρόφιμα στα σκουπίδια.

Στην Τσεχία, νόμος που ψηφίστηκε πριν από έναν χρόνο υποχρεώνει σουπερμάρκετ άνω των 400 τ.μ. να παραδίδουν σε Τράπεζες Τροφίμων για απόρους τρόφιμα που έληξε η ενδεικνυόμενη ημερομηνία κατανάλωσής τους ή έχουν πρόβλημα συσκευασίας. Υπολογίζεται ότι έτσι φτάνουν σε 100.000 άπορους Τσέχους τρόφιμα που διαφορετικά θα κατέληγαν στα σκουπίδια.

Πιο οξύ είναι το πρόβλημα των απόρων στην Πολωνία που υπολογίζονται σε 1,6 εκατ. Στη χώρα λειτουργούν 31 Τράπεζες Τροφίμων που υποστηρίζονται από κοινωνικές οργανώσεις και μοιράζουν τρόφιμα σε 625.000 Πολωνούς. Στη Βουλή έχει εισαχθεί νομοσχέδιο το οποίο θέλει να υποχρεώσει σουπερμάρκετ άνω των 250 τ.μ. να παραδίδουν υπό απόσυρση τρόφιμα σε οργανώσεις κοινωνικής πρόνοιας.

Σε Ρουμανία και Βουλγαρία λειτουργούν Τράπεζες Τροφίμων μόνο σε τοπικό επίπεδο. Στη Ρουμανία ξεκίνησε το 2009 μια προσπάθεια του ρουμανικού Ερυθρού Σταυρού να δημιουργηθεί ένα δίκτυο που θα καλύπτει όλη τη χώρα, αλλά η απόπειρα δεν απέδωσε, η κοινωνική πρόνοια στον τομέα αυτόν είναι έργο κοινωνικών οργανώσεων. Από το 2017 ισχύει νόμος του κράτους που πριμοδοτεί την παράδοση τροφίμων σε κοινωνικές τράπεζες τροφίμων, αλλά έχει πολλές ασάφειες και δεν εφαρμόζεται.