Το «σύμπτωμα» της έλλειψης πολιτικού διαλόγου και επικοινωνίας

Πηγαίνοντας προς τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι εμφανές ότι η EE πάσχει από το «σύμπτωμα» του ελλείμματος επικοινωνίας, το οποίο αντανακλάται στην έκδηλη δυσκολία των ευρωπαϊκών θεσμών να συνδεθούν με τους πολίτες στο πλαίσιο ενός κοινού δημόσιου διαλόγου, με τους τελευταίους να εμφανίζονται εδώ και χρόνια αποξενωμένοι από το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Αυτό αποτελεί βασικό εμπόδιο για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής δημόσιας σφαίρας και επηρεάζει καθοριστικά τις ενίοτε διφορούμενες σχέσεις μεταξύ της ΕΕ, των ΜΜΕ και εθνικών κυβερνήσεων. Κατά τα προηγούμενα χρόνια, πολλές πρωτοβουλίες αντιμετώπισης του επικοινωνιακού ελλείμματος έχουν εστιάσει στην αλλαγή των αρνητικών στάσεων της κοινής γνώμης χωρίς, ωστόσο, αυτές να συνοδεύονται από ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο διακυβέρνησης της ΕΕ, με τον δημόσιο διάλογο για σημαντικά ζητήματα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος να είναι εξαιρετικά περιορισμένος. Εκτός αυτού, ένας σημαντικός αριθμός αυτών των πρωτοβουλιών έχουν αναπτυχθεί με δράσεις που απευθύνονται σε περιορισμένο κοινό, δίνοντας έμφαση περισσότερο στις «δημόσιες σχέσεις» και λιγότερο στο «άνοιγμα» του δημόσιου διαλόγου στο ευρύτερο κοινό.

Η κατάσταση αυτή, δηλαδή η αδυναμία των θεσμών να συνδεθούν άμεσα με τους ευρωπαίους πολίτες στο πλαίσιο ενός κοινού δημόσιου διαλόγου, ουδόλως απασχολεί τα εθνικά πολιτικά συστήματα και ΜΜΕ. Υιοθετούν μια εθνοκεντρική προσέγγιση για την παρουσίαση των γεγονότων, απευθυνόμενα στα εθνικά ακροατήρια και όχι στον ευρωπαίο πολίτη. Τα γεγονότα που συμβαίνουν στο πλαίσιο της ΕΕ καλύπτουν μικρό μέρος της ημερήσιας ατζέντας, οι γνώσεις των πολιτικών για τους θεσμούς και τη λειτουργία της ΕΕ είναι περιορισμένες, ενώ τα ΜΜΕ μεταλλάσσονται από φορείς κοινωνικής γνώσης και κοινωνικοποίησης σε εμπορευματοποιημένους μηχανισμούς, υποβαθμίζοντας τα ευρωπαϊκά ζητήματα.

Τόσο τα πολιτικά συστήματα όσο και τα ΜΜΕ δεν έχουν ανταποκριθεί στον μετασχηματισμό της πολιτικής που έχει επιφέρει η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Δεν έχουν αναπτύξει λογικές και πρακτικές που θα ενθάρρυναν τη δημιουργία μιας «ευρωπαϊκής οπτικής». Η πλειοψηφία των πολιτικών και δημοσιογράφων αντί να αναφέρουν την ανάγκη ή/και το κοινό ενδιαφέρον των ληφθέντων ή των υπό συζήτηση μέτρων, τείνουν να προβάλλουν τις συγκρούσεις του Συμβουλίου της ΕΕ, εμφανίζοντας σαν ορθές τις εθνικές απόψεις και σαν λανθασμένες εκείνες των άλλων κρατών – μελών. Οταν βρεθεί μια συμβιβαστική λύση στα πλαίσια της διαδικασίας συναπόφασης του Συμβουλίου της ΕΕ και του Κοινοβουλίου, και θεσπιστεί ένα ευρωπαϊκό μέτρο (κανονισμός, οδηγία ή απόφαση), οι πολιτικοί και δημοσιογράφοι τείνουν να την αγνοήσουν ή να την παρουσιάσουν με ψιλά γράμματα και δυσνόητη για το πολύ κοινό γλώσσα. Λίγα είναι τα ευρωπαϊκά θέματα που γίνονται μεγάλοι τίτλοι των εφημερίδων και ακόμη λιγότερα εκείνα που φθάνουν μέχρι την τηλεόραση. Tο χειρότερο είναι ότι οι κρίσεις και οι πρόσκαιρες αποτυχίες αποτελούν τις πιο συχνές ειδήσεις για το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι,  γιατί είναι πιο εντυπωσιακές από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ που χαρακτηρίζεται από υπομονετικές και συχνά πολυετείς διαπραγματεύσεις, και που επηρεάζουν τη ζωή και την εργασία των πολιτών συχνά περισσότερο απ’ ότι οι νόμοι που ψηφίζονται από τα εθνικά κοινοβούλια. Τα ΜΜΕ και οι πολιτικοί σπάνια αναφέρουν τις αποφάσεις της ΕΚ/ΕΕ, ίσως γιατί είναι πολύ τεχνικές, πολύ λεπτομερείς και συχνά δυσνόητες για το ευρύ κοινό και ακόμη και για πολλούς δημοσιογράφους. Η κατανόηση και κάλυψη της ΕΕ, υποστηρίζεται, είναι «δύσκολη», «τεχνοκρατική», «πολύπλοκη», «δυσνόητη» και «απαγορευμένη» για τους ψηφοφόρους, αναγνώστες, ακροατές και τηλεθεατές που επιθυμούν κάτι πιο «εύπεπτο». Το γεγονός, όμως, ότι λίγοι πολιτικοί και δημοσιογράφοι παρακολουθούν και κατανοούν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ είναι επικίνδυνο για τις δημοκρατίες μας. Το ζήτημα αυτό θα απασχολήσει το επόμενο άρθρο του αφιερώματος στις ευρωπαϊκές εκλογές.

Ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και κάτοχος της Εδρας Jean Monnet AΠΘ. Το άρθρο αυτό είναι το δεύτερο μιας σειράς για τους μύθους και τις πραγματικότητες των ευρωπαϊκών εκλογών