Αντισημίτες και αντισιωνιστές

Τον τελευταίο καιρό, καθώς έγραφα ένα βιβλίο για τον αντιαμερικανισμό στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία, αναρωτιόμουν: πότε οι αντιρρήσεις για τον ρόλο των ΗΠΑ στον κόσμο είναι η έκφραση ενός βαθύτερου αισθήματος απόρριψης του αμερικανικού πολιτισμού; Πώς διακρίνουμε τις πολιτικές διαφωνίες από το μίσος εναντίον των Αμερικανών; Η εχθρότητα έναντι των Εβραίων και του Ισραήλ διαμορφώνεται με παρόμοιο τρόπο: εκτός του ότι κι εδώ προστίθεται ένα στοιχείο φθόνου (ο φθόνος είναι κινητήρια δύναμη της ιστορίας), δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσουμε τον αντισημιτισμό -τη συνολική, «ρατσιστική» ας πούμε, καχυποψία- από τον αντισιωνισμό, από την απόρριψη της επίσημης πολιτικής του Ισραήλ, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο των Έξι Ημερών και μέχρι τη σημερινή διοίκηση του Νετανιάχου (η οποία κατηγορείται για συνεργασία με το φανατικό, εκτός νόμου, κόμμα του Καχάνε). Στη δεύτερη περίπτωση, ο αντιαμερικανισμός είναι ένας παράγοντας ενισχυτικός του αντιεβραϊσμού: οι αντιαμερικανοί είναι σχεδόν πάντοτε αντισιωνιστές. Συχνά ο αντισιωνισμός είναι ενστικτώδης, καλύπτει τον αντισημιτισμό και τροφοδοτείται από αντικαπιταλιστική ιδεολογία. Οι εχθροί του καπιταλισμού και της παγκοσμιοποίησης δείχνουν να ξεχνούν ότι το ποσοστό των Εβραίων επαναστατών στην ιστορία είναι πολύ υψηλότερο του μέσου όρου.

Οι Εβραίοι, ως ιστορικά θύματα, φοβούνται ότι θα επαναληφθεί το οδυνηρό παρελθόν. Όχι όλοι και σίγουρα όχι όλοι με τον ίδιο τρόπο. Ίσως σ’ αυτή την ευθιξία συντελεί η θρησκευτική ιδέα του περιούσιου λαού και η εθνικιστική ιδέα της περίκλειστης κοινότητας. Η διαφορά τους από άλλα ιστορικά θύματα είναι ότι αποτελούσαν ανέκαθεν θεμελιώδες στοιχείο της παράδοσης των χωρών όπου ζούσαν: οι διακρίσεις σε βάρος τους δεν τους εμπόδιζαν από το να προχωρήσουν οικονομικά και κοινωνικά. Από το τέλος του Β’ παγκοσμίου πολέμου επέβαλαν σιγά-σιγά αυτή την ευθιξία: οι αντιρατσιστικοί νόμοι ψηφίστηκαν αρχικά με το βλέμμα στραμμένο στους Εβραίους -στη συνέχεια, το νομικό καθεστώς ενσωματώθηκε στο γενικότερο κλίμα της λογοκρισίας που προκύπτει από τα καλά αισθήματα και την ταυτοτική πολιτική. Η «άρνηση του Ολοκαυτώματος» χαρακτηρίστηκε ποινικό αδίκημα και οποιαδήποτε εμπλοκή Εβραίων με τον νόμο εξετάζεται μέσα από το πρίσμα του ενδεχόμενου αντισημιτισμού. Ακόμα και η κακομεταχείριση του Ντομινίκ Στρος-Καν το 2012 στη Νέα Υόρκη, ο οποίος, υπενθυμίζω ότι επετέθη σεξουαλικά σε καμαριέρα, ερμηνεύτηκε από τους σιωνιστές σαν «διάκριση». (Στοιχηματίζω ότι η γαλλική του προέλευση εκνεύριζε περισσότερο τις αμερικανικές αρχές: «Καταραμένοι, σεξομανείς Γάλλοι!»)

Οι εβραϊκές οργανώσεις-παρατηρητήρια που εντοπίζουν αντισημιτικό λόγο έχουν δίκιο: ο αντισημιτισμός είναι διάχυτος. Όμως έχουν άδικο στο ότι θέλουν να τον καταστείλουν. Παραδέχομαι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις, οι λεκτικές επιθέσεις στο Ισραήλ ή στο «εβραϊκό χρηματιστηριακό κατεστημένο» οφείλονται περισσότερο σε αντισημιτισμό και λιγότερο σε γνώση του αντικειμένου. Πόσοι άνθρωποι ασχολούνται σοβαρά με την ισραηλινή πολιτική ώστε να εκφέρουν γνώμη; Και πόσοι δεν επαναλαμβάνουν απλώς μια κοινοτοπία ότι το τραπεζικό σύστημα βρίσκεται σε χέρια Εβραίων; (Άρα, ευνοεί την πολιτική του Ισραήλ και τα λοιπά; Ποια είναι τα «λοιπά»;) Στο μεταξύ, αν υπάρχουν πολλές εδαφικές και πολιτισμικές διενέξεις στον κόσμο (π.χ. το Αζερμπαϊτζάν διεκδικεί το Άνω Καραμπάχ) δεν βλέπω κινήσεις υπέρ ή κατά αυτής της διεκδίκησης… Το ενδιαφέρον για τη γεωπολιτική είναι μεροληπτικό. Ακόμα και διανοούμενοι με διεθνή λάμψη, όπως ο Ζοζέ Σαραμάγκου ή ο Ζαν Μποντριγιάρ, έκαναν δηλώσεις εναντίον της πολιτικής του Ισραήλ (συγκρίνοντάς τη με τη ναζιστική: εύκολος και συνηθισμένος παραλληλισμός) αποφεύγοντας όμως να πάρουν θέση για πολιτικά ζητήματα στα οποία δεν εμπλέκονται Αμερικανοί και Εβραίοι.

Άκρα δεξιά και άκρα αριστερά ταυτίζονται στην αντισημιτική συνωμοσιολογία η οποία καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της παρανοειδούς σκέψης. Στην πρώτη περίπτωση χρωματίζεται θρησκευτικά (χριστιανικός αντιεβραϊσμός), στη δεύτερη ιδεολογικά (εναντίον του διεθνούς κεφαλαίου). Συνήθως, εξαιτίας της άγνοιας, οι Εβραίοι παρουσιάζονται ως κεφαλαιοκράτες, ενώ, περιττό και να το λέει κανείς, είναι στην πλειονότητά τους μικροαστοί όπως ο περισσότερος κόσμος. Η αριστερά, ακόμα και στις πρώιμες μορφές της -όπως στον σοσιαλιστικό ουτοπισμό του Σαιν Σιμόν και του Σαρλ Φουριέ- έβλεπε τους Εβραίους όπως ο Σαίξπηρ στον «Έμπορο της Βενετίας»: τοκογλύφους ικανούς να απαιτήσουν μισό κιλό από το σώμα σου. Σήμερα υποστηρίζει τους Άραβες μουσουλμάνους, οι οποίοι, με τη σειρά τους, είναι φορείς του πιο φιλοπόλεμου αντιεβραϊσμού. Όχι απαραιτήτως εξαιτίας της ίδρυσης του κράτους του Ισραήλ και της επακόλουθης εποίκισης παλαιστινιακών εδαφών· το μίσος είναι παλιότερο και αμοιβαίο. Αν και το κράτος του Ισραήλ -μια πολιτισμικά διαφορετική νησίδα ανάμεσα σε Άραβες- επιδείνωσε την κατάσταση στη Μέση Ανατολή, το πρόβλημα είναι βαθύτερο.

Τέλος, τίθεται ένα ζήτημα εκτίμησης των διακρίσεων και του «ρατσιστικού» λόγου. Σε πολλές χώρες ακόμα και οι κωμικοί, οι χιουμορίστες, οι γελοιογράφοι βρίσκονται σε αμηχανία: ό,τι και να πουν, ό,τι και να γράψουν, μπορεί να θεωρηθεί έκφραση σεξισμού, ρατσισμού, αντισημιτισμού, ομοφοβίας, ισλαμοφοβίας. Ενώ πριν από έναν αιώνα, ο δημόσιος λόγος περί «ασθενέστερων φυλών» και περί του ότι οι Εβραίοι «είναι ο χειρότερος εχθρός του ανθρώπου» ήταν απολύτως ελεύθερος (μαζί με τον μισογυνισμό, μαζί με μια ποικιλία προκαταλήψεων φυλής και φύλου) σήμερα, όλοι, ακόμα και οι εύποροι λευκοί άνδρες -εναντίον των οποίων στρέφονται τα νεο-φεμινιστικά κινήματα- θεωρούν τον εαυτό τους θύμα και ζητούν την προστασία του νόμου.

Ο αντισημιτισμός είναι έγκλημα όταν μεταφράζεται σε διακρίσεις και βία εναντίον των Εβραίων. Ο αντισημιτισμός των τζιχαντιστών είναι έγκλημα· ο αντισημιτισμός των ιμάμηδων και των μουσουλμάνων αγωνιστών που προτρέπουν σε βία είναι έγκλημα – αλλά ο αντισημιτισμός του αμαθούς πολίτη που αναρωτιέται μήπως ήταν οι Εβραίοι που οργάνωσαν το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 δεν είναι έγκλημα και είναι ανώφελο να λογοκριθεί. Η εβραϊκή ευθιξία μπορεί να καταλήξει σε αυταρχικές ιδέες περί καταστολής της κριτικής στην πολιτική του Ισραήλ -ακόμα κι από όσους δεν είναι καθόλου αντισιωνιστές, που είναι ακόμα λιγότερο αντισημίτες.