Η ζωή της Ρήνης

Δύο φωτογραφίες έβγαλε στη ζωή της όλες κι όλες. Η πρώτη ήταν στο γάμο της. Οταν έφυγε ο άντρας της για τον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο την έδειχνε στα παιδιά για να θυμούνται τον πατέρα τους. Την έσκισε μαζί με το χαρτί που έλαβε, από το Γενικό Επιτελείο Στρατού, ότι ο άντρας της χάθηκε. Δεν έλεγε σε ποια μάχη. Μεταξύ Δεύτερου Βαλκανικού και Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, έγραφε· ούτε σύνταξη δεν της έβγαλαν. Ποτέ δεν τον συγχώρεσε, που την άφησε χήρα με τρία παιδιά και ένα προγόνι. Είκοσι τριών χρόνων ήταν τότε η Ρήνη. Δεν ξαναπαντρεύτηκε· φόρεσε μαύρο μαντίλι και ζαλώθηκε τις ευθύνες της.

Τη δεύτερη φωτογραφία την τράβηξε ένας πλανόδιος φωτογράφος, που κάποιο καλοκαίρι πέρασε από τις στάνες. Ο ταχυδρόμος την έφερε στο βουνό το επόμενο καλοκαίρι. Κανένας δεν την περίμενε. Η Ρήνη έδειχνε απόμακρη πάνω στο γκρίζο χαρτί, τα τρία της παιδιά φοβισμένα κι έκπληκτα μαζί, ενώ στη δεξιά κάτω άκρη της ξεχώριζε το μανίκι κάποιου, που δεν θεωρήθηκε απαραίτητο να φανεί. Η Ρήνη δεν ήθελε φωτογραφίες. Αν είχε πάρει είδηση τον φωτογράφο δεν θα τον άφηνε να τους κλέψει τη στιγμή· ας όψεται που κράταγε τα μάτια της χαμηλά. Ηταν σκληρή γυναίκα και περήφανη, ίδια με άντρα, δεν κοίταζε στα μάτια τούς ανθρώπους μην τυχόν και διακρίνουν κάποια αδυναμία της. Μονάχη της μεγάλωσε, οι γονείς της πέθαναν νωρίς και συγγενείς δεν είχε. Κι αν πήρε γι’ άντρα της χήρο με παιδί δεν την ένοιαζε, της έφτανε που είχε λεφτά και πολλά γίδια. Αλλωστε, της έκανε και δικά της παιδιά κι ας ήτανε μεγάλος. Ομως, η τύχη δεν της στάθηκε κι απ’ όταν εκείνος χάθηκε μόνη της αγωνιζόταν ολημερίς με το κοπάδι, από τα βουνά στα χειμαδιά και πάλι πίσω. Είχε μαζί της και τα τέσσερα παιδιά, σ’ ό,τι μπορούσαν βόηθαγαν κι αυτά, άλλο έβοσκε τα κατσίκια, άλλο τ’ άρμεγε, ακόμα και το μικρότερο τα σαλάγαγε για να μη φτάνουν ώς την πόρτα του μαντριού και γκρεμίζουνε τις τσανάκες με τα γιαούρτια, που έδινε πεσκέσια μαζί με τα σφαχτά στους πελάτες.

Σε όλα τα κατάφερνε η Ρήνη εκτός από τη σφαγή των ζώων. Στην αρχή δέχτηκε βοήθεια από τον γείτονά της, τον Τσίτουρα· προσωρινά και με το αζημίωτο, βέβαια, για να μη δημιουργούνται υποχρεώσεις. Στα δέκα κατσίκια που της έσφαζε έπαιρνε χάρισμα ένα ζωντανό. Μεγάλο το κόστος γι’ αυτό τού έστειλε το προγόνι της παραγιό, μέχρι να μάθει τη δουλειά· παιδί ήταν ακόμα, γύρω στα δεκατέσσερα, κι όσο να πεις καλά τα πήγε.

Μέχρι ν’ αναλάβει εκείνο τις σφαγές, τα δικά της τα παιδιά τα πήρε η μοίρα πίσω, όλα. Τα δύο μεγαλύτερα φύγανε πρώτα, το ένα μετά το άλλο, από τύφο. Το στερνοπαίδι της δεν πρόλαβε να φτάσει άντρας, είχε την τύχη του πατέρα του. Μόλις γύρισε από τον πόλεμο βγήκε αντάρτης στο βουνό κι από ‘κει χάθηκε, είπαν. «Τι είναι μωρέ ο άνθρωπος, μύγα να χάνεται από το ένα σκατό στο άλλο;» αγρίευε η Ρήνη κάθε φορά που το άκουγε. Και σε ποιον δεν πήγε, κανένας δεν άνοιξε το στόμα του. Χρόνια μετά, ο Τσίτουρας, την ώρα που ξεψύχαγε, της μαρτύρησε πως εκείνος τον πήρε στο λαιμό του. Ευτυχώς που πρόλαβε να βγει η ψυχή του αλλιώς θα τον έπνιγε με τα χέρια της και ας είχε το κρίμα στο λαιμό της για το σίχαμα. Τον τακτοποίησε όμως. Την ώρα που τον νεκροστολίζανε τού έμπηξε ένα καρφί στη θέση του μυαλού, να μη γυρίσει πίσω σ’ άλλη ζωή. Το πίεσε τόσο δυνατά για να χωθεί, που τρύπησε τη σάρκα της κι έφτασε έως το κόκαλο· μέχρι να πεθάνει έφτυνε το σημάδι και τον καταριότανε.

Και στο βουνό τον γύρεψε τον γιο της. Αφησε πίσω το κοπάδι στο προγόνι της κι έτρεξε τα λαγκάδια και τα υψώματα. Μήνες τον έψαχνε· είπανε χάθηκε κι αυτή. Οσοι την είδανε, τρελή από τον πόνο της, ευχήθηκαν καλύτερα να ησύχαζε. Μα εκείνη επέστρεψε, όταν τα χιόνια έλιωσαν, με τα κόκαλα του γιου της στον ντορβά. Στην ταφή του ούτε ένα δάκρυ δεν έριξε. Το μηλαδέρφι του τον έκλαψε και για τους δύο. Η Ρήνη φύλαξε εκείνη τη φωτογραφία στο μαξιλάρι της μέχρι που πέθανε. Μετά την ταφή της το προγόνι της πήρε τη φωτογραφία και πήγε πρώτη φορά στο καφενείο.

«Καλύτερα, που δε σ’ έβαλε η Ρήνη στην οικογένεια. Θα ‘χες κι εσύ την τύχη των άλλων αντρών» είπε ο καφετζής κι ακούμπησε δίπλα στη φωτογραφία ένα μπουκάλι με κονιάκ. Εκείνος το έπινε αμίλητος, μέχρι που νύχτωσε κι έφυγε σέρνοντας τα ποδάρια.

Ολη τη νύχτα έσφαζε τα κατσίκια. Το πρωί τα κρέμασε άγδαρτα στα τσιγκέλια γύρω από το μαντρί κι εξαφανίστηκε. Βρήκανε τη φωτογραφία να μουλιάζει στο αίμα, που λίμναζε στο πάτωμα.

«Δεν μπήκε ποτέ στην οικογένεια», είπε ο ταχυδρόμος στο καφενείο, «ακόμα και στη φωτογραφία της μόνο η σκιά απ’ το μισό μανίκι του χώρεσε».