Φωνές απ’ την Τουρκία του περιθωρίου

Στο Φεστιβάλ Βιβλίου της Κωνσταντινούπολης η εκδήλωση ήταν για να υπογράψει το βιβλίο με τα διηγήματά του ο πολιτικός Σελαχατίν Ντεμίρτας. Ομως ο Ντεμίρτας, πρώην ηγέτης του φιλοκουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος των Λαών, βρίσκεται φυλακισμένος από τον Νοέμβριο του 2016. Ετσι, 20 συγγραφείς βρέθηκαν εκεί υπογράφοντας τα βιβλία του ως πράξη αλληλεγγύης. Η εκδήλωση διήρκεσε περισσότερο από 6 ώρες καθώς εκατοντάδες άτομα ήθελαν να διαβάσουν το «Πριν το ξημέρωμα». Τον περασμένο μήνα οι εισαγγελείς ανακοίνωσαν ότι η ποινή που ζητούν για τον 45χρονο Ντεμίρτας με την κατηγορία της «τρομοκρατικής δράσης» είναι κάθειρξη 142 ετών!

Ο Ντεμίρτας έγραψε τα διηγήματα στη φυλακή και το βιβλίο είναι το πρώτο του λογοτεχνικό. Μεταφράστηκε σε 15 γλώσσες, η γαλλική του έκδοση ήταν υποψήφια για το βραβείο Medicis και πρόσφατα τιμήθηκε με το βραβείο Αντίστασης και Ελευθερίας Montluc στην κατηγορία της λογοτεχνίας, αφήνοντας πίσω του υποψηφίους όπως ο Ρομπέρτο Σαβιάνο και ο Αλάα αλ Ασουανί. Φέτος ο «κούρδος Ομπάμα» όπως τον είχαν ονομάσει όταν πρωτοεμφανίστηκε στην πολιτική – εκείνος που κατάφερε να ενώσει τους Κούρδους και να φέρει για πρώτη φορά το κόμμα τους στην τουρκική Βουλή, χαλώντας τα σχέδια του προέδρου Ερντογάν για αυτοδυναμία – είναι υποψήφιος και για το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης. Πέρυσι, ήταν υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές, μέσα από τη φυλακή. Ηρθε τρίτος συγκεντρώνοντας 8,4% των ψήφων.

Κάποια από τα διηγήματά του είναι πολιτική σάτιρα – ένα μάλιστα απευθύνεται στην επιτροπή της φυλακής που διαβάζει τις επιστολές και τις λογοκρίνει. Ομως οι περισσότερες είναι ιστορίες φτωχών ανθρώπων που ζουν στο περιθώριο. Υπάρχει η συγκλονιστική ιστορία ενός εγκλήματος τιμής που αγγίζει τα βάθη της τουρκικής κοινωνίας στην Ανατολία και μιλά για τη μοίρα των γυναικών. Οι γυναίκες είναι πανταχού παρούσες στο βιβλίο: νέες, μεγαλύτερες, όπως αυτές που βλέπουμε στον δρόμο, κάνουν χιούμορ ακόμα και με τα δύσκολα της ζωής. Και κατόπιν έρχεται η ζωή και δεν κάνει καθόλου χιούμορ.

Οι γυναίκες

Εργαζόμενες, όπως η καθαρίστρια Νάζο με τον πατέρα μηχανικό αυτοκινήτων που για χάρη του έμαθε όλα τα μοντέλα αυτοκινήτων. «Στη γειτονιά μας άνθρωποι και αυτοκίνητα έχουν κάτι που τους κάνει και τα κάνει να ξεχωρίζουν. Μοιάζουν μεταξύ τους. Είναι όλοι κι όλα κουρασμένα, έχουν βγει στη σύνταξη, μυρίζουν φτώχεια, τα χρώματά τους έχουν ξεφτίσει, τα μαλλιά και τα γένια τους είναι ασυγύριστα, είναι παλιά μοντέλα, κρατάνε με δύο χέρια το τιμόνι, το τιμόνι είναι το ψωμί τους». Μια μέρα καθώς πηγαίνει στη δουλειά της ξεσπάει μια διαδήλωση, τη χτυπούν κατά λάθος και οι αστυνομικοί που τη βλέπουν με αίματα τη συλλαμβάνουν επειδή νομίζουν ότι είναι διαδηλώτρια. Φυλακίζεται άδικα. Οπως και ο συγγραφέας. «Εργάτρια, αυτό ήμουν όταν με φέρανε εδώ μέσα. Στη ζωή μου δε συμμετείχα σε καμία κινητοποίηση, όμως εδώ γνώρισα μια άλλη όψη της γειτονιάς μας. Ισως να μη μείνω πολύ καιρό στη φυλακή, αλλά αυτοί οι έξι μήνες ήταν αρκετοί για να γνωρίσω τον εαυτό μου. Εδώ έμαθα και κάτι άλλο, πολύ σημαντικό. Αν περπατάς με αποφασιστικότητα και γενναιότητα, μπορεί καμιά φορά να πηγαίνεις πιο γρήγορα κι από το αυτοκίνητο».

Μέσα από τις σελίδες ξεπροβάλλει η Τουρκία του μόχθου, της κοινωνικής αδικίας. Ο Ντεμίρτας αποδεικνύεται ικανότατος παρατηρητής και αφηγητής. Οπως έγραψε ο διάσημος τούρκος μουσικοσυνθέτης Ζουλφί Λιβανελί: «Η πολιτική και η τέχνη επιβάλλουν διαφορετικές µορφές πειθαρχίας. Ενώ θεµελιώδης αρχή στην πολιτική είναι να λέγεται την κατάλληλη στιγµή το πολιτικά σωστό, κι ο πολιτικός να µην αποκαλύπτει ποτέ τις κρυφές του σκέψεις, η αρχή στον χώρο της τέχνης είναι να µοιράζεται ο καλλιτέχνης, σκάβοντας την ίδια του την ψυχή, κι ας µου επιτραπεί ο ιδιωµατισµός, µε µια µεγάλη µάζα ανθρώπων τα πιο κρυφά αισθήµατά του. Το κοινό έδαφος που θα µας ενώσει όλους κρύβεται στη µαγική δηµιουργικότητα της τέχνης. Γιατί η τέχνη είναι η γλώσσα της συνείδησης. Και ο Σελαχατίν Ντεµίρτας αυτή τη γλώσσα µιλάει».

Σελαχατίν Ντεμίρτας
Πριν το ξημέρωμα
Μτφ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη, σελ. 174
Τιμή: 9,90 ευρώ