Σκοτώνοντας τα σύννεφα

Θα ήταν ποτέ δυνατόν τα λεπτά γκρι και υπόλευκα σύννεφα που κοιτάζουν από χαμηλό ύψος τη θάλασσα να εξαφανιστούν μια μέρα οριστικά από τον κόσμο; Αν πιστέψουμε την έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature Geoscience, ναι. Αν τα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα τριπλασιαστούν, σενάριο όχι πολύ πιθανό αλλά όχι και αδύνατο, αυτά τα σύννεφα, που επιστημονικά αποκαλούνται στρωματοσωρείτες, θα μπορούσαν να εξαφανιστούν συντελώντας σε έναν καταστροφικό για το περιβάλλον φαύλο κύκλο. Λιγότερα ψυχρά σύννεφα θα σήμαινε μια θερμότερη Γη, που θα σήμαινε ακόμα λιγότερα σύννεφα, που θα οδηγούσαν σε ραγδαία αύξηση της θερμοκρασίας, της τάξης των 8 βαθμών Κελσίου.

Υπάρχουν όμως επιστήμονες που αμφισβητούν τη συγκεκριμένη μελέτη, υποστηρίζοντας ότι η ανάλυση ενός μικρού τμήματος της ατμόσφαιρας δεν μπορεί να βρει εφαρμογή σε ολόκληρο τον πλανήτη. «Είναι ένα απλό μοντέλο, που ουσιαστικά έχει έναν διακόπτη με δύο λειτουργίες. Η Γη όμως έχει περισσότερους διακόπτες», λέει στο περιοδικό Science ο Τζόελ Νόρις, επιστήμονας που ειδικεύεται στη νεφολογία, στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας στην Καλιφόρνια.

Η μελέτη των νεφών είναι έτσι κι αλλιώς μια δύσκολη υπόθεση. Τα κλιματικά μοντέλα, η προσπάθεια δηλαδή προσομοίωσης των ποικίλων διαδικασιών που ευθύνονται για το κλίμα με στόχο την εκτίμηση των μελλοντικών συνθηκών, αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως προς τα σύννεφα. Ο λόγος είναι ότι η συμπυκνωμένη υγρασία και ο στροβιλισμός του αέρα δημιουργούν σύννεφα σε κλίμακα μικρότερη από αυτήν που τα κλιματικά μοντέλα μπορούν να προσομοιώσουν κι έτσι χρησιμοποιούν στοιχεία μόνο κατά προσέγγιση. Για να κατανοήσουν λοιπόν καλύτερα τα σύννεφα, οι επιστήμονες ανέπτυξαν προσομοιώσεις δινών υψηλής ανάλυσης, οι οποίες αναπαριστούν τη «ζωή» μικρών τμημάτων της ατμόσφαιρας, στην οποία περιλαμβάνονται τα βασικά στάδια δημιουργίας νεφών που τα κλιματικά μοντέλα δεν μπορούν να χειριστούν απευθείας.

Πολλά χρόνια πάντως πριν, μια έρευνα που συνέκρινε τις προσομοιώσεις έξι κύριων δινών, μελέτησε πόσο θα επηρεάζονταν τα χαμηλά σύννεφα των ωκεανών από μια αύξηση της θερμοκρασίας, κατά δύο μόνο βαθμούς Κελσίου. Δύο παράγοντες φάνηκε να μειώνουν τον όγκο τους, συμβάλλοντας σε γενική αύξηση της θερμοκρασίας. Αφενός οι υψηλές θερμοκρασίες επέτρεψαν στον θερμό αέρα να εισβάλλει στα λεπτά σύννεφα, εμποδίζοντάς τα να παχύνουν αλλά και κάνοντας τα να αντανακλούν περισσότερη ηλιακή ενέργεια. Αφετέρου η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα παγίδευσε θερμό αέρα στις κορυφές των νεφών εμποδίζοντάς τα έτσι να παγώσουν. Aν, λοιπόν, οι ρύποι διοξειδίου του άνθρακα αυξάνονταν, φάνηκε πιθανό ότι αυτά τα χαμηλά σύννεφα θα εξαφανίζονταν.

Η δυσαρέσκεια πάντως για την ανεπάρκεια των παγκόσμιων μετεωρολογικών μοντέλων ως προς τη μελέτη των νεφών ήταν ο βασικός λόγος που ώθησε τον Τάπιο Σνάιντερ, ερευνητή κλίματος του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια και υπεύθυνου της νέας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Nature Geoscience, να ξεκινήσει την ανάπτυξη ενός νέου κλιματικού μοντέλου, ονομάζοντάς το Κλιματική Μηχανή. Η Μηχανή του Σνάιντερ χρησιμοποιεί ταυτόχρονα τεχνολογία τεχνικής νοημοσύνης για τη δημιουργία προσομοίωσης δινών και δορυφορική παρατήρηση για να βελτιώσει την ανάλυση των νεφών.

Η νέα λοιπόν έρευνα, καταλήγει στα ίδια συμπεράσματα με τις προηγούμενες. Ο Σνάιντερ όμως, κάνοντας ένα βήμα παραπάνω, χρησιμοποίησε πολύ υψηλότερα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα. Οταν αυτά έφτασαν στα τριπλάσια από το σημερινά, επίπεδα – στα οποία, αν δεν προσπαθήσουμε να σταματήσουμε την κλιματική αλλαγή, είναι πιθανό να φτάσουμε τον επόμενο αιώνα -, τα χαμηλά σύννεφα εξαφανίστηκαν.

Οσοι αμφισβητούν την έρευνα αυτή, επισημαίνουν πρωτίστως ότι, αν και η προσομοίωση του Σνάιντερ αφορούσε ένα μόνο συγκεκριμένο σημείο, εκείνος επέκτεινε τα αποτελέσματά της σε κάθε περιοχή με παρόμοια σύννεφα – στρωματοσωρείτες.

Κατά τον Κρις Μπρέδερτον, από το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, δεν υπάρχει μεν αμφιβολία ότι τέτοια αποτελέσματα μπορεί να υπάρξουν, όμως «θα συμβούν σε διαφορετικό χρόνο, διαφορετικό τόπο και με διαφορετικά επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα». Δεν θα υπάρξει λοιπόν ένα συγκεκριμένο χρονικό σημείο που όλα τα σύννεφα θα εξαφανιστούν. Θα συμβεί σταδιακά και ανάλογα με το εκάστοτε ειδικό περιβάλλον.

Το ζήτημα της μελέτης των νεφών πάντως μετατρέπεται σε πεδίο έντονου επιστημονικού ανταγωνισμού και η Μηχανή του Σνάιντερ αναμένεται να συναντήσει σύντομα το αντίπαλον δέος της: όπως δηλώνει ο Μπρέδερτον, «μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια, θα έχουμε παγκόσμια μοντέλα που θα κάνουν όσα κάνει η Μηχανή του Σνάιντερ με τρόπο πιο πειστικό».