Ενα γκρίζο Ουράνιο Τόξο

Το Ουράνιο Τόξο, οι απόψεις του οποίου απασχόλησαν στον απόηχο του ρεπορτάζ του BBC, είναι ένα πολιτικό κόμμα το οποίο ιδρύθηκε και στελεχώνεται από έλληνες πολίτες που αυτοπροσδιορίζονται εθνικά ως «Μακεδόνες» και μιλάνε τη σλαβόφωνη διάλεκτο, τα μακεντόνσκι. Στις ευρωεκλογές του 2014 έλαβε 5.737 ψήφους στην επικράτεια, εκ των οποίων μόλις οι 1.439 ήταν σε ολόκληρη τη Δυτική Μακεδονία, με τις 1.067 στην έδρα του, τη Φλώρινα.

Το κόμμα ζητά την αναγνώριση εθνικής μακεδονικής μειονότητας και της γλώσσας της και την άνευ όρων επιστροφή των μακεδόνων πολιτικών προσφύγων του εμφυλίου πολέμου (όπως αναφέρει το ψήφισμα του 3ου Συνεδρίου του). Ζητά επίσης τη νομιμοποίηση της Στέγης Μακεδονικού Πολιτισμού.

Η ΙΔΡΥΣΗ. Η υπόθεση αυτή μας πάει πίσω στο 1990, όταν 55 έλληνες πολίτες από τη Φλώρινα, που αυτοπροσδιορίζονται ως έχοντες «μακεδονική εθνική συνείδηση», αποφάσισαν να ιδρύσουν ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο. Το Πρωτοδικείο της Φλώρινας απέρριψε δυο φορές την αίτησή τους, όχι με βάση τον αστικό κώδικα, αλλά για εθνικούς λόγους.

Στην απόφαση παρατίθενται δημοσιεύματα εφημερίδων όπως ο «Μαχητής», ο «Ελληνικός Βορράς» και ο «Στόχος», περί ανθελληνικής και ύποπτης δραστηριότητας της εν λόγω ομάδας, με αναφορά στην παρουσία των αιτούντων στη Διάσκεψη της Κοπεγχάγης (που ίδρυσε τον ΟΑΣΕ), στην οποία είχαν παρέμβει ως μακεδονική μειονότητα. Το σκεπτικό κατέληγε πως «πραγματικός σκοπός είναι η επιδίωξη της καλλιέργειας εντυπώσεων περί υπάρξεως μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα, πράγμα το οποίο αντιβαίνει το εθνικό συμφέρον αυτής και εντεύθεν ευθέως στον νόμο». Η έφεση επίσης απερρίφθη, αφού το δικαστήριο έκρινε πως οι αιτούντες τελούν «υπό τις εντολές σλαβικών οργανώσεων του εξωτερικού» με σκοπό «να δημιουργήσουν ένα Μακεδονικό Ζήτημα με διεθνείς συνέπειες».

Η υπόθεση «Σιδηρόπουλος και λοιποί κατά Ελλάδας» κρίθηκε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δυο φορές, το 1998 και το 2015. Η Ελλάδα καταδικάστηκε δις για παραβίαση της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και στους ενάγοντες επιδικάστηκε αποζημίωση. Στη δεύτερη εξέτασή της, η ελληνική πλευρά παραδέχθηκε ότι υπήρξε παρέμβαση στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι του προσφεύγοντος σωματείου με σκοπό όμως «την προστασία της δημόσιας ειρήνης και των δικαιωμάτων των τρίτων, ιδίως λόγω της σύγχυσης που θα μπορούσε να προκύψει από τη χρήση ενός όρου με γεωγραφική έννοια ως έννοια πολιτισμικού και ιστορικού περιεχομένου».

Στο μεταξύ όμως ξεκίνησε η ιστορία του Ουράνιου Τόξου.

ΤΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΤΟΥ 1995. Τον Σεπτέμβριο του 1995, το κόμμα εγκαινίασε τα γραφεία του στη Φλώρινα και ανήρτησε πινακίδα σε δύο γλώσσες, τα ελληνικά και τα μακεντόνσκι. Ομως το «Vino-Zito», που σημαίνει «ουράνιο τόξο», ήταν και σύνθημα των δυνάμεων που είχαν σκοπό να καταλάβουν τη Φλώρινα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στη Μακεδονία.

Τις επόμενες ημέρες, ιερείς κάλεσαν τον λαό να πάρει μέρος σε «διαδήλωση διαμαρτυρίας ενάντια στους εχθρούς της Ελλάδας που επαίσχυντα κραδαίνουν ταμπέλες με ανθελληνικές επιγραφές» και ζήτησαν την απέλαση των μελών του κόμματος. Το δημοτικό συμβούλιο δημοσιοποίησε διακήρυξη για την οργάνωση διαμαρτυριών κι ο εισαγγελέας διέταξε την απομάκρυνση της πινακίδας επί τη βάσει ότι θα μπορούσε να διεγείρει τον τοπικό πληθυσμό.

Οταν αστυνομικοί απομάκρυναν την πινακίδα, επιχείρησαν να εγκαταστήσουν μία νέα. Εκείνο το βράδυ, ομάδα αγνώστων επιτέθηκε στα γραφεία και τους προπηλάκισε απαιτώντας να κατεβάσουν την ταμπέλα. Παρότι η ταμπέλα κατέβηκε, ακολούθησε και δεύτερη εισβολή στην οποία καταστράφηκε ο εξοπλισμός του γραφείου. Τα μέλη του Ουράνιου Τόξου υποστήριξαν ότι τηλεφώνησαν στο αστυνομικό τμήμα, που βρισκόταν 500 μέτρα από τα γραφεία, αλλά τους απάντησαν πως δεν υπάρχουν διαθέσιμοι αστυνομικοί.

Εναντίον των μελών του Ουράνιου Τόξου κινήθηκαν ποινικές διαδικασίες για διέγερση του τοπικού πληθυσμού από τις οποίες αθωώθηκαν αφού, εν τω μεταξύ, είχαν καταθέσει μήνυση. Η υπόθεση οδήγησε στην καταδίκη της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ, το 2005, για παραβίαση του δικαιώματος στη δίκαιη δίκη και της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι.

Το ΕΔΔΑ σημείωσε πως θα μπορούσε να αποδεχθεί ότι το «Vino-Zito» θα μπορούσε να προσβάλει τις απόψεις της πλειοψηφίας του πληθυσμού της Φλώρινας. Ομως η στάση της πολιτείας είχε μεγαλύτερη βαρύτητα στην κρίση του.

Από το 2004 το Ουράνιο Τόξο έχει συστρατευθεί με ανάλογα κόμματα από την Αλσατία, την Ανδαλουσία, τη Γαλικία κ.α. Το μανιφέστο του ζητά «για τους λαούς των περιοχών μας ανάλογο επίπεδο αντιπροσώπευσης στην Ευρωπαϊκή Ενωση με αυτό που συνταγματικά απολαμβάνουν τα κράτη σε αυτήν» υποστηρίζοντας ότι «η κρατική υπόσταση δεν μπορεί να είναι η μόνη προϋπόθεση για την αναγνώριση του δικαιώματος της πολιτικής εκπροσώπησης ενός έθνους σε ευρωπαϊκό επίπεδο».

Πρέπει να σημειωθεί ότι, παρότι το αφήγημα των εκπροσώπων του αποκλίνει σαφώς από το εθνικό, δεν εμφανίζονται να υποστηρίζουν ευθέως αποσχιστικές ή αλυτρωτικές θέσεις.