Το τελευταίο μυθιστόρημα

Ενα μυθιστόρημα που λειτουργεί ως απολογισμός ζωής. Μοτίβα που επανέρχονται στην εργογραφία του Μάνου Ελευθερίου (12 Μαρτίου 1938 – 22 Ιουλίου 2018), η μείξη της δημοτικής με τη λόγια γλώσσα και την εκκλησιαστική παράδοση. Το κύκνειο άσμα του εκλιπόντος συγγραφέα ξεκινάει στο «ταπεινό σπιτάκι μιας ρημαγμένης επαρχίας» για να απλωθεί σαν το συναισθηματικό τοπίο της σύγχρονης Ελλάδας. Ήδη από την αρχή ο Ελευθερίου «φοράει» το πρώτο πληθυντικό – «θυμάμαι τις οδυνηρές νύχτες», πίσω από το οποίο συσσωρεύονται συλλογικές αναμνήσεις, προσωπικά σπαράγματα, αλληγορίες, «γερόνιτσσες καταφαρμακωμένες», χωριατόπαιδα που «αφήνουν κάποια στιγμή το ταπεινό χωριό τους και πηγαίνουν να βρουν δουλειά ή να σπουδάσουν σε μεγάλες πολιτείες…». Ηδη από την αρχή – στα τρία μότο της έκδοσης από την Τρίτη Στάση των Εγκωμίων του Μεγάλου Σαββάτου – ο Ελευθερίου επιστρέφει στην καταγωγή της φωνής του: «Διαφθοράς εις φρέαρ, συναπολούνται πάντες, οι άνδρες των αιμάτων». Ακολουθεί εκτενές απόσπασμα από το τελευταίο μυθιστόρημά του «Οι άνδρες του αίματος», που αναμένεται στις 7 Μαρτίου.

Δ.Δ.

«Ο καιρός περνούσε.

Όπως περνά πάντα κι εσένα δεν σε βοηθά κανείς να πας στην απέναντι όχθη του ποταμού. Έτσι κι αλλιώς, η μυρωδιά σου έχει ήδη τραβήξει τα θηρία προς το μέρος σου και ήδη ξεκίνησαν για να σε συναντήσουν. Θυμήσου όσα προλάβεις και παρακάλεσε να σε βοηθήσουν. Εξηράνθη ωσεί όστρακον η ισχύς σου και η γλώσσα σου κεκόλληται τω λάρυγγί σου. Ότι εκύκλωσάν σε κύνες πολλοί. Σώσον με, θα φωνάξεις, εκ στόματος λέοντος και από κεράτων μονοκερώτων την ταπείνωσίν σου. Είναι τότε που αυτά τα σαρκοβόρα θηρία που θα σε κυκλώσουν θα πάρουν τη μορφή των εχθρών σου και θα το καταλάβεις πια μια για πάντα τι σήμαινε εκείνο το και επλάτυναν επ’ εμέ το στόμα αυτών· είπον· εύγε, εύγε, είδον οι οφθαλμοί ημών. Εύγε, εύγε τη ψυχή ημών. Περνούσε κι άλλος καιρός. Και πάντα με πολλά ζώα και ερπετά.

Όσα και αν μεσολάβησαν στο μεταξύ, κάποια στιγμή όλα αυτά τα βιβλία, με τα καλά τους και τα κακά τους, ήρθαν κοντά μας σαν τους παλιούς φίλους που είχαμε να ιδωθούμε πολλά χρόνια, ας πούμε συνάδελφοι απ’ τον στρατό, όπως ο Μπήλιος, ο Τσώνης, ο Ιωάννου, ο Ακρίβος, ο Σιδηρόπουλος, ο Γιωτόπουλος, ο Ράμμος, ο Αθανασούλας, ο Νικολουζάκης, ο Σαμοθράκης, ο Βουδικλάρης, ο Περπινιάς, ο Γούναρης,

ή συμμαθητές από την πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου, η Ματίνα, η Λιλή, η Παρθενόπη, η Ειρήνη, η Βάσω, ο Γιώργος, ο Μάρκος, ο Δημήτρης, πώς τους χάσαμε, τι συνέβη, ποια λησμονιά και κουραφέξαλα ποιητικά, εδώ ήρθε με τα μαχαίρια και τις ξιφολόγχες του κάποιος κερατάς και άρχισε να κόβει κεφάλια, όχι, όχι ρομφαίες, όχι τέτοιες αηδίες των αγγέλων, κανονικά μαχαίρια και ξυράφια, και πώς συνέβη και μας ξέχασαν και τους ξεχάσαμε και ξαφνικά έρχεται στο πικρό προσκεφάλι μας η άγια μορφή τους ένας ένας ξεχωριστά και με τη μυρωδιά του, που λέει ο λόγος, ώσπου σε μια στιγμή έξαρσης βρίσκεις κάποιον στον τηλεφωνικό κατάλογο και είσαι σίγουρος ότι είναι αυτός γιατί όλα συμπίπτουν, και ο τόπος και ο δρόμος που πήγαινες κάποτε, και το τηλέφωνο το σηκώνει μια κοπέλα, πρέπει να είναι εικοσάρα και είναι αδύνατο να συνεννοηθείς μαζί της, τη ρωτάς και σου απαντά με άσχετη ερώτηση και εσείς τι σχέση είχατε μαζί του και της λες, και δεν ξέρω αν ήρθε και πότε θα ‘ρθει, ναι, κάποιος πέθανε μ’ αυτό το όνομα μες στο σπίτι, να πάρετε μιαν άλλη ώρα γιατί αυτή τη στιγμή έχω δουλειά και την ξαναρωτάς όσο πιο απλά μπορείς και όχι να σου μεταφράσει μερικές λέξεις από τον Ηράκλειτο, δεσποινίς μου, είδα στα κοινωνικά των εφημερίδων ότι πέθανε κάποιος μ’ αυτό και μ’ αυτό το όνομα, και  επειδή συμπίπτει η περιοχή και το όνομα της συζύγου, έχω την υπόνοια ότι είναι αυτός που είχα συνάδελφο κάποτε στον στρατό, ρωτήστε τη σύζυγο, σας παρακαλώ θερμά, αν ξέρει να μου πει αν ο σύζυγός της το 1961 υπηρέτησε εκεί και εκεί. Αδύνατο να καταλάβει τι της έλεγα. Κρίμα! Και τρεις φορές κρίμα αν ήταν και ωραία κοπέλα, που θα ήταν.

Στα μέρη μας αν πέθαινε κάποιος σπουδαίος και διάσημος καλλιτέχνης ή συγγραφέας, ύστερα από την υπέρλαμπρη κηδεία του με την μπάντα του δήμου να παίζει πένθιμη μουσική, τα υμνητικά σχόλια των εφημερίδων, τις κριτικές που έφθαναν στα όρια του παραληρήματος, κάτι ξαφνικά φυσούσε στον αέρα, κάτι γινόταν στο διάστημα και στα μυαλά των ανθρώπων και ο τιμώμενος μέχρι παροξυσμού καλλιτέχνης ή συγγραφέας ξεχνιόταν. Σαν να ‘πεφτε το κοφτερό ατσάλι μιας λαιμητόμου και έκοβε τη ζωή και τις αναμνήσεις στα δύο. Ακολουθούσε μια κρυάδα, μια παγωνιά του Δεκέμβρη, μια σιωπή που κρατούσε είκοσι και τριάντα χρόνια και καμιά φορά περισσότερο. Σ’ αυτό όμως το φαρμακωμένο διάστημα της μοχθηρής σιωπής πάντα βρίσκονταν τέσσερις πέντε νέοι άνθρωποι, κορίτσια και αγόρια, που μόλις αποφοίτησαν από το πανεπιστήμιο και παράλληλα με τα βάσανά τους, τα μεγάλα και ανείπωτα, που μόλις άρχιζαν, ξεχωριστά ο ένας από τον άλλο και χωρίς να γνωρίζονται μεταξύ τους μάζευαν μεθοδικά οτιδήποτε είχε γραφτεί για το ίνδαλμά τους. Αυτά τα παιδιά ψευτοζούσαν. Οι τρεις ήταν αδιόριστοι και τους συντηρούσαν οι γονείς και η γιαγιά τους. Έψαχναν όμως για δουλειά. Έβρισκαν για λίγο, έπαιρναν ψίχουλα να ξεγελούν τον καιρό, το μυαλό τους όμως πήγαινε και σε όσα έψαχναν. Και ψάχνοντας, πάντα κάτι καινούργιο ανακάλυπταν.

Έβρισκαν πρώτα πρώτα τους ανθρώπους που συναναστρέφονταν, δηλαδή συγγενείς, φίλους, συνεργάτες, ακόμα και τους σερβιτόρους από τα εστιατόρια όπου σύχναζαν. Μάζευαν του κόσμου τις πληροφορίες, καθώς οι ερωτώμενοι τους έστελναν και σε κάποιους που δεν είχαν σκεφτεί, και εννοούσαν τους ερωτικούς συντρόφους, ακόμα και στους διαδοχικούς ιδιοκτήτες των σπιτιών που κατοίκησαν και στους τακτικούς πελάτες μιας καφετέριας, και ανταλλάσσανε πληροφορίες και σκέψεις πάνω στους υπολογισμούς που έκαναν για την επίδοση των αλόγων του Ιπποδρόμου και για την τύχη κάθε ομάδας προκειμένου να συμπληρώσουν επιτυχώς τα έντυπα των προγνωστικών των αγώνων ποδοσφαίρου. Στο μεταξύ περνούσαν κι άλλα χρόνια, το υλικό ήταν τεράστιο. Καλύτερα να κλαδεύουμε τις δεύτερες πληροφορίες, σκέφτονταν, παρά να μην είχαμε καμία. Έτσι, είχαν μπροστά τους ολόκληρη την περιρρέουσα ατμόσφαιρα αυτών των ανθρώπων και ήταν έτοιμοι πια να δημοσιεύσουν, επιτέλους, ορισμένα αποσπάσματα από την εργασία τους».

Info
Με αφορμή την έκδοση του μυθιστορήματος οι εκδόσεις Μεταίχμιο διοργανώνουν αφιέρωμα στην Τεχνόπολη (Αίθουσα Δ10, Πειραιώς 100), στις 12/3 (19.00), ημέρα γέννησης του συγγραφέα. Για τη ζωή και το έργο του θα μιλήσουν ο συνθέτης – στιχουργός Γιώργος Ανδρέου, ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Σπύρος Αραβανής, ο ποιητής – σκηνοθέτης Θοδωρής Γκόνης και ο συγγραφέας Θανάσης Θ. Νιάρχος. Αποσπάσματα από το έργο του θα διαβάσουν οι ηθοποιοί Νένα Μεντή και Μάνος Καρατζογιάννης. Χαιρετισμός από τον Γιώργο Νταλάρα. Συντονίζει η δημοσιογράφος Μαρία Χούκλη

Μάνος Ελευθερίου
Ανδρες του αίματος
Μεταίχμιο, σελ. 440,
Μάρτιος 2019
Τιμή: 17,70 ευρώ
Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 7 Μαρτίου