Οταν η πολιτική ορθότητα «καταπίνει» την αξιοκρατία

Το 1962 ένας αφροαμερικανός και ομοφυλόφιλος πιανίστας κλασικής μουσικής, φίλος των Κένεντι (Mahershala Ali), αποφασίζει να κάνει μια μουσική περιοδεία στις νότιες πολιτείες των Η.Π.Α., έχοντας για οδηγό έναν ιταλοαμερικανό πρώην μπράβο νυκτερινών κέντρων (Viggo Mortensen). Στη διάρκεια της περιοδείας δίνει ρεσιτάλ σε ακροατήρια λευκών αλλά αντιμετωπίζεται ως μαύρος στο πλαίσιο των υφιστάμενων φυλετικών διακρίσεων. Ο πρωταγωνιστής (και ενίοτε και ο συμπρωταγωνιστής) δείχνει να μην έχει υπόψιν του τη σκληρή ρατσιστική πραγματικότητα του αμερικανικού νότου, ώσπου ο τσελίστας του συγκροτήματος αποκαλύπτει στον οδηγό τον λόγο που έγινε η περιοδεία: «once you asked me why he does that: because genius is not enough, it takes courage to change people’s hearts»· και αργότερα ο οδηγός και πρώην μπράβος απαγγέλλει στον πιανίστα τη γνωστή αποστροφή του Τζον Κένεντι προς τους Αμερικανούς: «ask not what your country can do for you – ask what you can do for your country».

Ο πιανίστας βέβαια δεν αλλάζει τη στάση κανενός στη διάρκεια της περιοδείας του αλλά απλώς υφίσταται τις διακρίσεις· εκτός από το ότι δεν πραγματοποιεί την τελευταία συναυλία, επειδή δεν του επιτρέπουν να φάει στο ίδιο εστιατόριο με τους λευκούς που έχουν έλθει για να τον ακούσουν. Αφού απολαύσει το φαγητό του και παίξει τζαζ σε ένα μπαρ για μαύρους, ο πιανίστας επιστρέφει στην έδρα του και στο τέλος παρακάθεται στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι της ιταλοαμερικανικής οικογένειας του οδηγού. Λησμόνησα να αναφέρω ότι κατά τη δίμηνη περιοδεία του ο πρωταγωνιστής εκπαιδεύει τον οδηγό του να γράφει γράμματα αγάπης στη γυναίκα του.

Η ταινία του Peter Farrelly «The Green Book» («Το πράσινο βιβλίο», κυριολεκτικά «Ο πράσινος οδηγός») βασίζεται στη βιογραφία του αφροαμερικανού πιανίστα και συνθέτη Don Shirley (Donald Walbridge Shirley, 1927-2013), αλλά το σενάριο κάποιες στιγμές είναι τόσο αφελές που προκαλεί μειδιάματα. Είναι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της πολιτικής ορθότητας και μόνο στις σημερινές Ηνωμένες Πολιτείες θα έπαιρνε Οσκαρ καλύτερης ταινίας· στις σημερινές Η.Π.Α., όπου συχνά για να επιλεγείς σε πανεπιστημιακή θέση πρέπει να συγκεντρώνεις τα γνωστά τρία τυπικά προσόντα: να ανήκεις σε κάποια μειονότητα, να είσαι γυναίκα και γκέι. Δυστυχώς, η πολιτική ορθότητα έχει προ πολλού «καταπιεί» την αξιοκρατία. Και αν κάποιος θα έπρεπε να πάρει βραβείο Β’ ανδρικού ρόλου για αυτήν την ταινία, αυτός θα ήταν ασφαλώς ο εκπληκτικός Viggo Mortensen (λευκός) και όχι ο Mahershala Ali (μαύρος και μουσουλμάνος)· ο οποίος το 2017 τιμήθηκε με το ίδιο βραβείο για τον μάλλον αδιάφορο ρόλο του ως έμπορος ναρκωτικών στην ταινία «Moonlight» (2016), όπου ο πρωταγωνιστής ήταν και πάλι μαύρος και ομοφυλόφιλος.

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.