«Επιχείρηση ακρίδα» στον Αγιο Ευστράτιο

«Σκοτείνιασε η γη της Αιγύπτου από τα σμήνη των ακρίδων, τα οποία κατέφαγαν τη βλάστηση και τους καρπούς που είχαν απομείνει από την πληγή του χαλαζιού με αποτέλεσμα να καταστραφούν τελειωτικά οι σοδειές». Οι ακρίδες, σύμφωνα με τη βιβλική αφήγηση, ήταν η όγδοη πληγή του Φαραώ. Σήμερα, ύστερα από 3.500 χρόνια αφότου ο Θεός του Ισραήλ – σύμφωνα με τη βιβλική αφήγηση – έπληξε τον Φαραώ της Αιγύπτου, οι ακρίδες εξακολουθούν να αποτελούν μια ανοιχτή πληγή για πολλές περιοχές του κόσμου, καθώς (κατά κύριο λόγο) καταστρέφουν τις αγροτικές καλλιέργειες με συνέπεια να χάνεται η τροφή για ανθρώπους και ζώα.

Μακριά από την Αίγυπτο, στο κέντρο του Αιγαίου, νότια της Λήμνου βρίσκεται ο Αη Στράτης. Είναι ένα μικρό νησί που καταλαμβάνει μια έκταση μόλις 43 τετραγωνικών χιλιομέτρων και οι μόνιμοι κάτοικοι που ασχολούνται με την κτηνοτροφία και τη γεωργία δεν ξεπερνούν τους διακόσιους.

Ο 36χρόνος Δημήτρης Κουτσουρίδης είναι γέννημα – θρέμμα του νησιού και ζει από την κτηνοτροφία (έχει 600 πρόβατα). «Στις 11 Μαΐου 2012 είδα ένα βουνό να περπατάει!», λέει μιλώντας στα «ΝΕΑ» και συνεχίζει: «Το βουνό που σχημάτιζαν οι ακρίδες ερχόταν προς τη μάνδρα και από όπου πέρναγε εξαφανίζονταν τα χόρτα. Εμεναν μόνο πέτρες και χώμα. Εφτασαν ακόμη και μέσα στον οικισμό όπου κάλυψαν τους δρόμους και μπήκαν στα σπίτια. Σε ένα τετραγωνικό μέτρο μπορούσες να δεις και πάνω από 5.000 ακρίδες»!

Στα χρόνια που ακολούθησαν το πρόβλημα με τις ακρίδες δεν μειώθηκε και πολλοί από τους κατοίκους σκέφτηκαν ακόμη και να εγκαταλείψουν το νησί. Οι ακρίδες τους προκαλούσαν πανικό ακόμη και εντομοφοβία (!) αφού σε πολλές περιπτώσεις σε ένα τετραγωνικό μέτρο συγκεντρώνονταν και 10.000 έντομα. Και το δυστύχημα ήταν ότι δεν υπήρχαν φυσικοί εχθροί των ακρίδων, όπως μεταξύ άλλων τα κολεόπτερα εδάφους. Ο χειμώνας του 2016 ήταν πολύ δύσκολος για την επιβίωση των κατοίκων. Τα ζώα (κυρίως τα ελευθέρας βοσκής) δεν έβρισκαν χόρτα να τραφούν με συνέπεια 2.000 αιγοπρόβατα να πεθάνουν από την ασιτία και το κρύο.

ΜΕ DRONES. Η λύση του προβλήματος ήρθε από τον ουρανό. Οχι, δεν έβαλε το χέρι του ο Θεός αλλά η τεχνολογία του μέλλοντος και τα drones (μη επανδρωμένα ιπτάμενα αεροσκάφη). Τα drones εξοπλισμένα με ασύρματες κάμερες παρατήρησης σάρωσαν από αέρος το νησί εντοπίζοντας τα σημεία συνάθροισης των ακρίδων (και εκκόλαψης των νυμφών) και στη συνέχεια ακολούθησαν ψεκασμοί σε δυσπρόσιτα σημεία.

Η πρώτη επιχείρηση διοργανώθηκε και πραγματοποιήθηκε την άνοιξη του 2017 (όταν το νησί κηρύχθηκε σε κατάσταση έκτασης ανάγκης) από το Εργαστήριο Γεωργικής Γεωλογίας και Εντομολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, με επιστημονικό υπεύθυνο τον πρώην πρύτανη του ΓΠΑ καθηγητή Γεώργιο Παπαδούλη και αναπληρωτή – εκτελεστικό επιστημονικό υπεύθυνο το μέλος ΕΔΙΠ δρ Αντώνιο Τσαγκαράκη.

Ακολούθησε και δεύτερη επιχείρηση το 2018, ενώ σχεδιάζεται και τρίτη την ερχόμενη άνοιξη. Από τις δυο πρώτες επιχειρήσεις θανατώθηκαν περίπου 175 εκατ. ακρίδες και το ποσοστό απομείωσης πλησιάζει το 90%! «Εφαρμόσαμε καινοτόμες μεθόδους αντιμετώπισης, με παρακολούθηση του πληθυσμού, χαρτογράφηση των σημείων συνάθροισης ακρίδων από drones και επίγειες παρατηρήσεις με ψεκασμούς ακρίβειας υπέρμικρου όγκου με βιολογικό εντομοκτόνο», λέει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο δρ Αντώνιος Τσαγκαράκης.

ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΠΡΩΤΙΕΣ. Στην επιχείρηση ακρίδα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα βιολογικό εντομοκτόνο για το οποίο ζητήθηκε κατ’ εξαίρεση έγκριση χρήσης για ερευνητικούς σκοπούς. Επίσης για πρώτη φορά παγκοσμίως χρησιμοποιήθηκαν drones με ειδικές κάμερες (οπτική, πολυφασματική και θερμική) για τον εντοπισμό θέσεων συνάθροισης ακρίδων, ύστερα από πολυκριτηριακή ανάλυση δεδομένων. Πραγματοποιήθηκαν επίσης δοκιμές αντιμετώπισης ακρίδων με ψεκασμό από drones, με το νομοθετικό πρόβλημα της χρήσης Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών για επεμβάσεις φυτοπροστασίας να παραμένει. Στο πλαίσιο των δράσεων (από την Ομάδα του Εργαστηρίου Γεωλογικής Ζωολογίας και Εντομολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών) δημιουργήθηκαν πεζοπόρες και εποχούμενες ομάδες από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές καθώς και υποψήφιους διδάκτορες, εφοδιασμένες με ψεκαστήρες χαμηλού όγκου.

Το πρόβλημα με τις ακρίδες στο νησί δεν είναι σημερινό. Πάει πίσω στους αιώνες και στην αντιμετώπισή τους μπλέκονται μάγια, επικηρύξεις κι άλλα πολλά! Στο τέλος του 19ου αιώνα ο τούρκος διοικητής του νησιού, όπως περιγράφει ο Αντώνιος Τσαγκαράκης, έχασε το κεφάλι του επειδή δεν έκανε άλλη ενέργεια από το να αποδώσει την ευθύνη για την εξάπλωση των ακρίδων σε μια γυναίκα την οποία φυλάκισε μαζί με το παιδί της σε πηγάδι με την κατηγορία της μαγείας. Το διάστημα 1920-1950 επικήρυξαν τις ακρίδες και αντάλλασσαν το βάρος τους σε αλεύρι και όσπρια.

Τριμερής σύμβαση συνεργασίας

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος υπεγράφη τριμερής σύμβαση συνεργασίας μεταξύ της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, του Δήμου Αγ. Ευστρατίου και του Γεωπονικού Πανεπιστημίου. Η χρηματοδότηση έφτασε τα 496 χιλιάδες ευρώ (97% από την Περιφέρεια και 3% από τον δήμο). Ορίζοντας υλοποίησης 42 μήνες, αρχής γενομένης από την υπογραφή της σύμβασης τον Μάιο του 2017.