Πρώτη φορά στην κάλπη

Είναι μια τόσο πρόσφατη ιστορία. Μόλις 63 ετών. Που σημαίνει πως όταν γεννήθηκαν κάποιες από τις κυρίες που μας εκπροσωπούν σήμερα στη Βουλή, οι γυναίκες στην Ελλάδα δεν είχαν ίσα πολιτικά δικαιώματα με τους άνδρες. Ή μάλλον δεν είχαν σχεδόν καθόλου πολιτικά δικαιώματα, αφού ούτε να ψηφίσουν ούτε να ψηφιστούν σε βουλευτικές εκλογές μπορούσαν.

Αυτό για πρώτη φορά συνέβη σαν σήμερα, στις εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου 1956. Για άλλη μία φορά από τους ουραγούς της Ευρώπης ως προς τα δικαιώματα, αν και η πρώτη χώρα που αναγνώρισε το «εκλέγειν» στον γυναικείο πληθυσμό ήταν στα «ανοιχτά νερά» της Γηραιάς μας Ηπείρου. Συγκεκριμένα, η ιστορία της γυναικείας ψήφου άρχισε το 1881 στο ιρλανδικό νησί Μαν που, αν και ανήκε στη Βρετανία, είχε μερική αυτονομία.

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΑΙΤΗΜΑ. Στη Νέα Ζηλανδία οι γυναίκες ψήφισαν για πρώτη φορά το 1893, ενώ το παράδειγμα – που ήταν παγκόσμιο αίτημα – ακολούθησε το 1902 η Αυστραλία. Το 1907 οι Φινλανδές ήταν οι πρώτες Ευρωπαίες που προσήλθαν στις κάλπες, ενώ ακολούθησαν το 1913 οι Νορβηγίδες και το 1915 οι Δανές. Στις ΗΠΑ οι γυναίκες άρχισαν να ασκούν τα εκλογικά τους δικαιώματα το 1920.

Στην Ελλάδα είχαν δικαίωμα ψήφου από το 1930, αλλά μόνο για τις δημοτικές εκλογές. Το οποίο εξάσκησαν στις εκλογές του 1934. Μόνο όμως όσες είχαν συμπληρώσει τα 30 τους χρόνια και είχαν τελειώσει το Δημοτικό. Τι σήμαινε αυτό για την εποχή που το 70% των γυναικών στη χώρα μας ήταν αναλφάβητο; Οτι σε εκείνες τις δημοτικές εκλογές στους καταλόγους της Αθήνας ήταν εγγεγραμμένες 2.655 γυναίκες, από τις οποίες ψήφισαν οι 439. Η αλήθεια είναι ότι το κλίμα ήταν αρνητικό ακόμη και εκ μέρους των ίδιων των γυναικών.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η Μαρίκα Κοτοπούλη αρνήθηκε να ψηφίσει τότε λέγοντας ότι με αυτούς τους περιορισμούς η ψήφος ήταν μόνο για τις άσχημες και για όσες δεν ήθελαν να κάνουν παιδιά. Ενώ η εφημερίδα «Νέα Ημέρα» λίγα χρόνια πριν, το 1928, έγραφε:

«Ορισμένα τινά Ελληνικά θήλεα ζητούν να δοθή ψήφος εις τας γυναίκας. Σχετικώς με το ίδιον τούτο θέμα διαπρεπέστατος επιστήμων είχεν άλλοτε αναπτύξη από του βήματος της Βουλής το επιστημονικώς πασίγνωστον, άλλως τε, γεγονός ότι παν θήλυ διατελεί εις ανισόρροπον και έξαλλον πνευματικήν κατάστασιν ωρισμένας ημέρας εκάστου μηνός. Επειδή, εν τούτοις, αι ημέραι αύται, δεν συμπίπτουν ως προς όλα τα θήλεα, είναι αδύνατον να ευρεθεί ημέρα πνευματικής ισορροπίας και ψυχικής γαλήνης όλων των θηλέων, ώστε την ευτυχή εκείνη ημέραν να ορίζωνται αι εκάστοτε εκλογαί. Η γυναικεία συνεπώς ψήφος είναι πράγμα επικίνδυνον, άρα αποκρουστέον»! Βέβαια, το Σοσιαλεργατικό Κόμμα, αυτό που κατόπιν έγινε ΚΚΕ, από το 1920 που κατέβηκε πρώτη φορά σε εκλογές, ζητούσε ψήφο στις γυναίκες με το σύνθημα «Σφυρί, δρεπάνι και ψήφο στο φουστάνι». Το θέμα, αν και κάθε τόσο ερχόταν προς συζήτηση στη Βουλή, έμενε στον αέρα.

Και κάπως έτσι φτάνουμε στις εκλογές του 1956. Τις «τριφασικές», όπως τις έλεγαν τότε, εκλογές αφού ανάλογα με το πόσους βουλευτές έβγαζε κάθε περιφέρεια ίσχυε και άλλο εκλογικό σύστημα. Ετσι, παρότι η Εθνική Ριζοσπαστική Ενωση, η ΕΡΕ, που είχε ιδρύσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μόλις ενάμιση μήνα πριν (4 Ιανουαρίου 1956), πήρε λιγότερες ψήφους από την αντιπολίτευση, είχε τελικά άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία 165 εδρών. Αυτές ήταν και οι πρώτες βουλευτικές εκλογές στις οποίες οι γυναίκες που είχαν συμπληρώσει το 21ο έτος της ηλικίας τους και ανεξαρτήτως μόρφωσης είχαν τόσο το δικαίωμα του εκλέγειν όσο και του εκλέγεσθαι. Καμία σχέση με τη δεκαετία του 1930. Ο πόλεμος και ο Εμφύλιος που είχαν μεσολαβήσει είχαν απελευθερώσει ταχύτητες ως προς την ισοπολιτεία και την ισοτιμία των γυναικών. Ετσι, η προσέλευση των γυναικών στις κάλπες ήταν αθρόα και ενθουσιώδης, σχεδόν πανηγυρική. Και όπως έδειξε αργότερα η ποιοτική ανάλυση των αποτελεσμάτων, ο Καραμανλής πήρε τις εκλογές χάρη στη γυναικεία ψήφο.

ΤΟ 1952. Στην πραγματικότητα, το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι των γυναικών είχε κατοχυρωθεί από τον Μάιο του 1952 με τον Νόμο 2159. Ομως στις εκλογές του Νοεμβρίου του ίδιου χρόνου, τις πρώτες μετεμφυλιακές, οι γυναίκες δεν ψήφισαν διότι δεν είχαν ακόμη καταρτισθεί οι εκλογικοί κατάλογοι. Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 1953 γίνονται επαναληπτικές εκλογές στη Θεσσαλονίκη. Και τότε, κάνοντας χρήση του δικαιώματός της να εκλεγεί, η Ελένη Σκούρα του Ελληνικού Συναγερμού γίνεται η πρώτη ελληνίδα βουλευτής, και μάλιστα αποκλειστικά με ψήφους ανδρών. Αυτή και η Βιργινία Ζάννα (γιαγιά του Αντώνη Σαμαρά), που κατέβηκε με το Κόμμα των Φιλελευθέρων, ήταν οι πρώτες γυναίκες υποψήφιες. Στις εκλογές του 1956, με την ψήφο πια και των γυναικών, εκλέγονται δύο κυρίες. Η Λίνα Τσαλδάρη με την ΕΡΕ και η Βάσω Θανασέκου, στον Νομό Φθιώτιδας, με την ΕΔΑ.