«Οι αναθέσεις είναι απαραίτητες ακόμη και με ρίσκο»

Αν και οι αναθέσεις πρωτότυπων μουσικών έργων είναι μια τάση με τους περιορισμούς που επιβάλλει το οικονομικό – και ενίοτε γραφειοκρατικό – πλαίσιο, αρκετά από τα πρόσφατα δείγματα ήταν ενθαρρυντικά. Και σε κάθε περίπτωση απομακρύνονται από τον κανόνα που ήθελε οι πολιτιστικοί οργανισμοί να γεμίζουν την πλατεία με στάνταρ και «σιγουράκια», όπως ο Μότσαρτ, η «Μπαντάμα Μπατερφλάι», η «Μποέμ», η 9η του Μπετόβεν. Το αίτημα της καλλιτεχνικής ανανέωσης, με το ρίσκο που συνεπάγεται, κερδίζει συνεχώς έδαφος.

Η οικονομική κρίση άφησε βαθύ το αποτύπωμά της και στον κόσμο της τέχνης. Πριν από μερικά χρόνια όχι μόνο δεν μπορούσαμε να μιλήσουμε για ανάπτυξη νέων δημιουργικών συντεταγμένων, αλλά ούτε για αναπαραγωγή των κλασικών και πετυχημένων λύσεων. Το τοπίο έχει αρχίσει να αλλάζει τα τελευταία χρόνια και οι πρώτες αναθέσεις έργων βρήκαν τον δρόμο τους προς τη σκηνή. Δικαίως ως σημείο καμπής μπορεί κανείς να τοποθετήσει τη «Φόνισσα» του 2014, μια ανάθεση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στον – νυν καλλιτεχνικό διευθυντή – Γιώργο Κουμεντάκη, η οποία παρουσιάστηκε για δύο συνεχόμενες χρονιές στην Αίθουσα Τριάντη του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Η καλλιτεχνική και εισπρακτική επιτυχία που σημείωσε έδωσε το έναυσμα για ανάλογες αναθέσεις, χωρίς την αγωνία για την αποδοχή του κοινού.

ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ. Κατά την τρέχουσα σεζόν 2018/19 η Εθνική Λυρική Σκηνή θα παρουσιάσει ένα νέο έργο οπερέτας, τη «Μήδεια», που βασίζεται στο ομώνυμο έργο του Μποστ και αποτελεί ανάθεση στον Νίκο Κυπουργό. Την πρώτη μάλιστα στον Κύκλο «Οpereta restart», στο πλαίσιο του οποίου η ΕΛΣ αναθέτει σε διακεκριμένους συνθέτες να γράψουν νέα έργα οπερέτας με στόχο την επανεκκίνηση του είδους. Η παραγωγή θα παρουσιαστεί τον Ιούνιο στο Summer Nostos Festival, σε σκηνοθεσία Γιάννη Σκουρλέτη. «Το λυρικό θέατρο έχει ανάγκη να ανανεώνει το ρεπερτόριό του και η Λυρική τα επόμενα χρόνια έχει να δώσει πολλές ειδήσεις στον τομέα των αναθέσεων» λέει ο Γ. Κουμεντάκης. Παράλληλα με τα μουσικά έργα, έτσι κι αλλιώς, η πρώτη λυρική σκηνή της χώρας, μαζί με τον Οργανισμό ΝΕΟΝ έχει προχωρήσει σε αναθέσεις έργων σε εικαστικούς καλλιτέχνες. «Ξεκινήσαμε φέτος με την εγκατάσταση του Νίκου Ναυρίδη, ενώ πολύ σύντομα θ’ανακοινώσουμε τον καλλιτέχνη που θα εργαστεί για το πρόγραμμα εικαστικών εγκαταστάσεων “The Artist on the Composer” της επόμενης χρονιάς» .

ΚΡΑΤΙΚΗ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΑΘΗΝΩΝ. Πόσο εύκολα όμως προχωράει κανείς στην παραγγελία ενός νέου έργου και ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να επιλεγεί ο δημιουργός του; Καμιά απάντηση δεν είναι ασφαλής για τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, Στέφανη Τσιαλή, αφού η αγωνία της σωστής επιλογής υπάρχει πάντα. Το μοναδικό στοιχείο που μπορεί να οδηγήσει στην επιλογή του δημιουργού είναι «είτε η πορεία που έχει ή αν είναι νέος τα πρώτα δείγματα της εργασίας του και η ανταπόκριση που είχαν». Σ’ αυτό το πλαίσιο «φωτογραφίζει» τις αναθέσεις έργων της ΚΟΑ. Ηδη την περασμένη εβδομάδα παρουσιάστηκε το έργο του Δημήτρη Παπαδημητρίου «Παιδική Σταυροφορία, μπαλάντα για φωνή και ορχήστρα» στη συναυλία «Μουσική από/για τη Βρετανία», ενώ την 1η Μαρτίου κάνει παγκόσμια πρώτη το έργο του Χρίστου Παπαγεωργίου «Το ταξίδι του Ιωνάθαν» που θα παιχτεί από την ΚΟΑ στη συναυλία «Ο ελεύθερος άνθρωπος». Ενας νέος και πολυβραβευμένος συνθέτης, εξάλλου, ο Ορέστης Παπαϊωάννου, θα καταθέσει στις 10 Μαΐου την εργασία του με τίτλο «Un hommage…, φόρος τιμής στον Νίκο Σκαλκώτα» που θα ερμηνευτεί από την ΚΟΑ στο πλαίσιο της συναυλίας «Ο Σκαλκώτας και οι σύγχρονοί του ΙΙΙ».

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΣΚΗΝΗ. Η αναγκαιότητα των παραγγελιών για τον Αλέξανδρο Ευκλείδη, καλλιτεχνικό διευθυντή της Εναλλακτικής Σκηνής της Λυρικής, εκκινεί από ένα πρακτικό σημείο: «Ο όγκος δουλειάς που απαιτείται για τη σύνθεση μιας όπερας καθιστά την ανάθεση μια αναγκαία προϋπόθεση για την ύπαρξή της. Στον χώρο, λοιπόν, του μουσικού θεάτρου και της όπερας, η πολιτική αναθέσεων είναι η sine qua non συνθήκη για την ύπαρξη νέων έργων». Η Εναλλακτική Σκηνή ενέταξε την πολιτική αναθέσεων στον πυρήνα του προγράμματός της.

Από το 2017 μέχρι σήμερα έχουν δοθεί 10 αναθέσεις νέων, μεγαλύτερων ή μικρότερων έργων, κάτι που συνιστά μια επανεκκίνηση για το μουσικό θέατρο. Η Εναλλακτική άνοιξε με τον «Ερωτόκριτο» του Δημήτρη Μαραμή, συνέχισε με την όπερα σε παράφραση «Το λυκόφως των χρεών», τον Πρίγκιπα Ιβάν και το πουλί της φωτιάς του Θοδωρή Αμπαζή, παρουσίασε το «Ζ» του Μηνά Μπορμπουδάκη, την «Εντα Γκάμπλερ» του Γιώργου Δούση, ενώ σύντομα ανεβαίνει και η «Κερένια κούκλα» του Τάσου Ρωσόπουλου, αλλά και τα «Οράματα και θάματα» του Στρατηγού Μακρυγιάννη του Δημήτρη Μαραγκόπουλου.

Στις 28 Φεβρουαρίου παγκόσμια πρώτη θα κάνει το έργο του Δημήτρη Μαραμή «Οι Στοιχειωμένοι», παραγγελία του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Πρόκειται για ένα σύγχρονο ελληνικό μιούζικαλ, βασισμένο στα αυθεντικά δημοτικά τραγούδια «Το Γιοφύρι της Αρτας», «Του Νεκρού Αδελφού» και «Το Στοιχειό της Χάρμαινας» σε ποίηση Σωτήρη Τριβιζά και σκηνοθεσία Θάνου Παπακωνσταντίνου. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΟΜΜΑ, Μίλτος Λογιάδης, τονίζει ότι είναι θέμα απόφασης και στάση που δείχνει τη σχέση σου με την τέχνη, η πρωτοβουλία να αναζητήσεις φρέσκο υλικό. «Δεν μπορείς να έχεις τη βεβαιότητα της επιτυχίας και ποτέ κανείς δεν μπορείνα σου εξασφαλίσει ότι αυτό που θα έρθει στα χέρια σου θα είναι το αριστούργημα των αιώνων. Από την άλλη πόσα αριστουργήματα είχαν κάκιστη εκκίνηση και τώρα ανήκουν στα ιερά και τα όσια της παγκόσμιας εργογραφίας;».

Αναθέσεις για το μέλλον

• «Λεοπορέλλα ή πίσω από τον τοίχο» είναι ο τίτλος της νέας όπερας του Γιώργου Κουρουπού – ανάθεση της Εναλλακτικής Σκηνής σε λιμπρέτο της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, που είναι βασισμένη πάνω σε μια νουβέλα του Στέφαν Στβάιχ και θα παρουσιαστεί την επόμενη σεζόν.

• Τον Απρίλιο του 2020 προγραμματίζεται η εξ αναβολής νέα όπερα του Χαράλαμπου Γιωγιού «Ο θάνατος του Αντονι» – υπογράφει μαζί με τον Γιάννη Φίλια και το λιμπρέτο – σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά. Πρόκειται για μια σύγχρονη όπερα όσα παιδιά μεγάλωσαν το VHS, το Τσέρνομπιλ και την Ελένη Δήμου.

• Για το 2019/20, η Εθνική Λυρική Σκηνή θα παρουσιάσει την «Πάπισσα Ιωάννα», μια ανάθεση στον πολύ σημαντικό συνθέτη που ζει και δραστηριοποιείται στις ΗΠΑ, Γιώργο Βασιλαντωνάκη. Το λιμπρέτο είναι του λογοτέχνη Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη (ο οποίος έγραψε και το λιμπρέτο του Ζ), βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Εμμανουήλ Ροΐδη, ενώ τη σκηνοθεσία θα υπογράψει ένας εκ των σημαντικότερων νέων Ελλήνων σκηνοθετών, ο Δημήτρης Καραντζάς. Στην ίδια σεζόν (2019/20) θα υπάρξει άλλο ένα νέο έργο στην Κεντρική Σκηνή της ΕΛΣ, που επίσης αποτελεί ανάθεση και το οποίο θα ανακοινωθεί σύντομα.

• Παράλληλα, όπως πρόσφατα ανακοινώθηκε, το 2021 η ΕΛΣ θα παρουσιάσει πρόγραμμα αφιερωμένο στα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση χάρη στη νέα δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Κεντρικός στόχος του αφιερώματος είναι να αναγνωστεί η Ελληνική Επανάσταση όχι ως ένα τοπικό, αλλά ως ένα διεθνούς εμβέλειας ιστορικό γεγονός, αλλά και να καταδειχτεί η σύνδεση με τις κορυφαίες επαναστάσεις που οδήγησαν στη δημιουργία των μεγάλων ανεξάρτητων κρατών-εθνών του σύγχρονου κόσμου, όπως για παράδειγμα η Γαλλική και η Αμερικανική Επανάσταση. Στο πλαίσιο αυτού του αφιερώματος προγραμματίζονται αναθέσεις έργων.