Ολος ο Ρέμπραντ σε 30 εκθέσεις και 5 ιστορίες

Υπέγραφε με το μικρό του όνομα, το οποίο στην πορεία αποφάσισε ελαφρώς να «πειράξει». Αν και ζωγράφισε περισσότερες από 90 αυτοπροσωπογραφίες του, δεν έχανε ευκαιρία να προσθέσει τη φυσιογνωμία του στις πολυπρόσωπες συνθέσεις του. Λάτρεψε το κιαροσκούρο – την έντονη αντίθεση φωτός και σκιάς – κι αποδείχθηκε μαέστρός της, αν και δεν ταξίδεψε ποτέ ως τη χώρα όπου ο Καραβάτζιο αποθέωσε την τεχνική. Απέκτησε πέντε παιδιά – τρία εξ αυτών με το όνομα της μητέρας του, Κορνηλία – αλλά μόνο ένα έζησε για να δει τον θάνατο του πατέρα του. Κι αν από τα χέρια του πέρασαν πολλά χρήματα, εκείνος κατέληξε σε έναν άγνωστο τάφο στον περίβολο μιας εκκλησίας.

«Χυδαίος» και «κακόγουστος» – όπως τον είχαν χαρακτηρίσει κριτικοί τέχνης της εποχής του –  ή ένας ζωγράφος για χάρη του οποίου ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ ευχαρίστως θα έδινε δέκα χρόνια από τη ζωή του για να κάθεται μπροστά σ’ έναν πίνακά του για δέκα ημέρες;

Οι περισσότερες από 30 εκθέσεις που διοργανώνονται μέσα στη χρονιά – ορισμένες ξεκίνησαν ήδη από πέρυσι – από την πατρίδα του την Ολλανδία ώς τον Καναδά και από τη Βρετανία και την Ισπανία ώς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με αφορμή τα 350 χρόνια από τον θάνατό του δίνουν την απάντηση. Και έρχονται να αποθεώσουν τον ζωγράφο, το όνομα του οποίου έχει ταυτιστεί περισσότερο από οποιουδήποτε άλλου με τη Χρυσή Εποχή της Ολλανδίας, αλλά και να αποτελέσουν ευκαιρία να φωτιστούν οι αινιγματικές – ή λιγότερο γνωστές – πτυχές της πολυκύμαντης ζωής του.

1. Οι σπουδαίοι δεν έχουν επίθετο

Από τη στιγμή που ο Λεονάρντο, ο Μικελάντζελο και ο Ραφαήλ είχαν καταφέρει να φτάσουν στην κορυφή με το μικρό τους όνομα, ο Ρέμπραντ δεν έβρισκε λόγο να υπογράφει ως Ρέμπραντ Χάρμενσοον φαν Ράιν, δηλαδή ως ο Ρέμπραντ, ο γιος του Χάρμεν από τον Ρήνο. Ξεκίνησε χρησιμοποιώντας τα αρχικά του RHL. Κατόπιν αρκέστηκε στο βαφτιστικό του. Από την ηλικία των 29 ετών και εξής για αδιευκρίνιστο λόγο αποφάσισε  να προσθέσει ένα ακόμη γράμμα στο τέλος κι έτσι από Rembrant έγινε Rembrandt. Στα έργα της νεανικής περιόδου του ζωγράφου (1624-1634) αφιερώνεται για πρώτη φορά αποκλειστικά μια έκθεση στη γενέτειρά του, το Λέιντεν της Ολλανδίας (3 Νοεμβρίου – 9 Φεβρουαρίου 2020), η οποία θα μεταφερθεί και στο μουσείο Ασμόλιαν στη Βρετανία (27 Φεβρουαρίου – 7 Ιουνίου 2020). Εργα που δείχνουν τη φλόγα και το ταλέντο του ζωγράφου επιστρέφουν στην πόλη που γεννήθηκαν ύστερα από τέσσερις αιώνες, ακόμη και από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.

2. Χρήμα – έρωτας, σημειώσατε Χ

Η συνεργασία με τον έμπορο τέχνης Χέντρικ φαν Οϊλενμπουρχ βάζει τον Ρέμπραντ στα σαλόνια των ευγενών και μεγαλώνει τον κατάλογο των παραγγελιών που δέχεται. Ο νεαρός καλλιτέχνης που πλέον έχει μετακομίσει από το Λέιντεν στο Αμστερνταμ μένει στο σπίτι του Οϊλενμπουρχ, όπου γνωρίζει την ξαδέλφη του (κατά άλλους ανιψιά του), Σάσκια και την παντρεύεται στα 28 του. Τα πρώτα πορτρέτα (σχέδια) της Σάσκια, η οποία ήταν κόρη γαιοκτημόνων – ο Ρέμπραντ τα φιλοτεχνεί την ημέρα του αρραβώνα τους και τα κρατά ως ενθύμιο για τον εαυτό του. Στα δέκα χρόνια του γάμου τους τη ζωγραφίζει ουκ ολίγες φορές. Ο έγγαμος βίος – κατά τη διάρκεια του οποίου ο καλλιτέχνης καταξιώθηκε – σημαδεύτηκε από την απώλεια τριών νεογέννητων κι έληξε με τον θάνατο της Σάσκια από φυματίωση, εννιά μήνες μετά τη γέννηση του τέταρτου παιδιού τους, πρωταγωνιστεί στην έκθεση που οργανώνει ώς τις 17 Μαρτίου το μουσείο Φρις στο Λέουβαρντεν.

3. Νυχτερινή περίπολος

Αναμφίβολα το διασημότερο έργο του Ρέμπραντ είναι η λεγόμενη «Νυχτερινή περίπολος» ή όπως είναι ο πλήρης τίτλος του έργου «Ο λόχος της πολιτοφυλακής υπό τη διοίκηση του λοχαγού Φρανς Μπάνινκ Κοκ». Ο πίνακας ήταν παραγγελία του λοχαγού Μπάνινκ Κοκ και 17 πολιτοφυλάκων για να κοσμηθεί η αίθουσα δεξιώσεων της Λέσχης Τυφεκιοφόρων και κόστισε 1.600 φιορίνια – ποσό πολύ μεγάλο για την εποχή. Ο θρύλος θέλει τον πίνακα να αποδοκιμάζεται και να γίνεται η αρχή του τέλους της δόξας του κορυφαίου της Χρυσής Εποχής της ολλανδικής ζωγραφικής. Και παρόλο που η άποψη αυτή είναι τόσο διαδεδομένη ώστε να έχει βρεθεί ακόμη και στο επίκεντρο διαφημιστικής καμπάνιας μεγάλης αεροπορικής εταιρείας, η αλήθεια είναι πως ο πίνακας υπήρξε ιδιαιτέρως δημοφιλής στην εποχή του και όχι μόνο δεν ήταν εκείνος η αιτία που ο δημιουργός του οδηγήθηκε αργότερα στη χρεοκοπία, αντιθέτως αποτέλεσε έναυσμα για να δεχτεί αρκετές ακόμη παραγγελίες τόσο από κρατικούς φορείς όσο και από σπουδαίους μαικήνες. Ο Πίτερ Γκρίναγουεϊ πάντως «είδε» στον πίνακα την αντίδραση του ζωγράφου σε μια εξυφαινόμενη συνωμοσία που είχε ως αποτέλεσμα έναν φόνο – ερμηνεία που έχει καταγράψει στην ταινία του «Το κατηγορώ του Ρέμπραντ». Το κορυφαίο αυτό πολυπρόσωπο έργο – απεικονίζονται 34 μορφές – είναι ένας από τους 22 πίνακες που μαζί με 60 σχέδια και περισσότερα από 300 χαρακτικά με την υπογραφή του Ρέμπραντ συνθέτουν την εμβληματική έκθεση της επετείου «Τα άπαντα του Ρέμπραντ» στο Ραϊκσμιουζίουμ στο Αμστερνταμ, το οποίο διαθέτει τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του καλλιτέχνη. Τα εγκαίνια έγιναν χθες και η διάρκεια έχει οριστεί ώς τις 10 Ιουνίου.

4. Από τα ψηλά στα χαμηλά

Μπορεί η «Νυχτερινή περίπολος» να μην ήταν η αιτία που άρχισε να καταρρέει ο Ρέμπραντ, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως κάποια στιγμή η καριέρα του δεν άρχισε να παίρνει την κατιούσα. Η σπατάλη – μόνο για την απόκτηση του σπιτιού του είχε δαπανήσει το αστρονομικό ποσό των 13.000 φιορινιών (το μέσο εισόδημα της εποχής εκτιμάται σε 200 φιορίνια) – η φθίνουσα πορεία παραγγελιών καθώς οι προτιμήσεις των πελατών άλλαζαν, ορισμένες κακές επενδύσεις σε συνδυασμό με κάποιες ατυχίες, όπως κάποια έργα του που χάθηκαν στη θάλασσα, ήταν οι βασικοί λόγοι που αναγκάστηκε να μετακομίσει σε μικρότερο σπίτι, να πουλήσει την πρέσα του και να ανοίξει ένα μικρό κατάστημα για να διαθέτει τους πίνακες του. Μια εξαιρετική ευκαιρία για να επισκεφθείτε το σπίτι του, το οποίο έχει μετατραπεί σε μουσείο, και τη μόνιμη συλλογή με τα σχεδόν 300 χαρακτικά, αλλά και το εργαστήριο που δημιούργησε μερικά από τα αριστουργήματά του από το 1639 μέχρι το 1658 είναι και η περιοδική έκθεση που εγκαινιάστηκε πρόσφατα και διαρκεί ώς τις 19 Μαΐου υπό τον τίτλο «Το κοινωνικό δίκτυο του Ρέμπραντ. Οικογένεια, φίλοι και γνωστοί». Μια έκθεση που εστιάζει στον κύκλο των ανθρώπων που τον στήριξαν είτε αγοράζοντας έργα του, είτε δανείζοντας του χρήματα, είτε ακόμη και κεντρίζοντας την καλλιτεχνική του ευφυΐα. Κύκλο τον οποίο καλλιεργούσε συστηματικά χωρίς τη βοήθεια που παρέχουν σήμερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στον ίδιο χώρο θα αποκαλυφθούν τα μυστικά της τεχνικής του σε έκθεση που θα ξεκινήσει στις 21 Σεπτεμβρίου και θα διαρκέσει ώς τις 16 Φεβρουαρίου 2020.

5. Ποτέ χωρίς την Ολλανδία

Αν και ορισμένοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο Ρέμπραντ έζησε στην Ιταλία, τη Βρετανία και τη Σουηδία, το πιθανότερο είναι ότι δεν πέρασε ποτέ τα ολλανδικά σύνορα. Η χρήση του έντονου σκιοφωτισμού – του κιαροσκούρο – οφείλεται σε επίδραση του δασκάλου του, του Ολλανδού ζωγράφου Πίτερ Λάστμαν, ο οποίος είχε ταξιδέψει στην Ιταλία και επηρεάστηκε από τον μαέστρο της συγκεκριμένης τεχνικής, τον Καραβάτζιο. Και μπορεί ο ίδιος ο Ρέμπραντ να μη γνώρισε άλλη χώρα εκτός από την πατρίδα του, για τα έργα του όμως δημιουργούνται ουρές. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως τις τελευταίες ημέρες έκανε τον γύρο του κόσμου η είδηση πως στο πλαίσιο της επετείου για τα 350 χρόνια από τον θάνατό του πίνακες του εκτίθενται στο παράρτημα του Λούβρου στο Αμπου Ντάμπι έως τις 18 Μαΐου, πέντε εκθέσεις οργανώνονται την τρέχουσα και την επόμενη χρονιά στη Γερμανία, η Ισπανία θα τιμήσει την επέτειο με δύο εκθέσεις στα μεγάλα μουσεία της Μαδρίτης, ενώ μεταξύ άλλων τρεις ακόμη διοργανώσεις (θα) είναι σε εξέλιξη στη Βρετανία και μία στον Καναδά.