Σκηνικό κατάρρευσης

Σε άλλες εποχές η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης θα μπορούσε να απεμπλακεί από την τρέχουσα πολιτική ατζέντα. Ατολμη, σχεδόν αδιάφορη ή ακόμη και μεταρρυθμιστική ή ριζοσπαστική, θα περνούσε μέσα από μία μάχη συνταγματολόγων και μια διεκλυστίνδα για τις προοπτικές που διανοίγονται. Αυτή τη φορά, ωστόσο, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η παρούσα αναθεωρητική διαδικασία έχει κινητοποιήσει λιγότερο από κάθε προηγούμενη φορά τους καθηγητές του Συνταγματικού Δικαίου, αλλά και τους βουλευτές. Μια εξήγηση είναι ότι οι αλλαγές στον καταστατικό χάρτη της χώρας συνδέθηκαν με τους προεκλογικούς σχεδιασμούς -κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Πρωτίστως, όμως, χρησιμοποιούνται από το Μέγαρο Μαξίμου για να αναδειχθούν τα εκλογικά διλήμματα που έχει στο μυαλό του ο Πρωθυπουργός. Η εμπειρία δείχνει ότι αυτό και μόνον το στοιχείο υπεραρκεί για να αποδειχθεί το εγχείρημα αποτυχημένο. Καμία αναθεώρηση που γίνεται με όρους κάλπης δεν μπορεί να έχει ουσία και να ανοίξει νέους δρόμους. Η Αναθεώρηση του 1985 αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, που θα έπρεπε να έχει κάνει τους πάντες σοφότερους. Οπως και να καταλήξει η νέα προσπάθεια, είναι ήδη ξεκάθαρο ότι αφήνει πίσω σημαντικά ζητήματα ανοικτά και βαλτωμένες καταστάσεις.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι διαφοροποιήσεις βουλευτών αποκτούν άλλα χαρακτηριστικά. Με όρους πολιτικής λογικής, στη συνταγματική αναθεώρηση οι 300 της Βουλής θα έπρεπε να είναι πλήρως αποδεσμευμένοι από την κομματική γραμμή. Στο παρελθόν, κάποιες διαφορετικές θέσεις και στάσεις είχαν περάσει σχεδόν απαρατήρητες, καθώς δεν ξέφευγαν από τη συνταγματική ατζέντα. Κάποιες άλλες είχαν καταλήξει σε διαγραφές – όπως του Γιώργου Πέτσου, επίσης στην Αναθεώρηση του ’85. Οι νέες διαφοροποιήσεις είναι πρωτίστως πολιτικές και συνδέονται με την πίεση και τη δυσαρέσκεια των βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ. Από την Κασιμάτη έως τον Μιχελογιαννάκη, όσοι βγήκαν έξω από το «κουτί» που υποδείκνυε στο ψηφοδέλτιο – σεντόνι η Κουμουνδούρου, είναι προφανές ότι ήθελαν να στείλουν μήνυμα. Και κινήθηκαν με τη βεβαιότητα ότι ο Τσίπρας δεν έχει πλέον κανένα περιθώριο διαγραφών. Μπορεί να μην αντέχουν να τραβήξουν το χαλί σε ώρες που κρίνεται η σταθερότητα της κυβερνητικής πλειοψηφίας, αλλά έως τις κάλπες η δοκιμασία του Μαξίμου θα συνεχισθεί – σε κάθε ευκαιρία και με κάθε αφορμή.

Πολύ περισσότερο, από τη στιγμή που οι ίδιοι πιεσμένοι βουλευτές έλαβαν το μήνυμα, μέσω του χθεσινού ανασχηματισμού, ότι ο Τσίπρας δεν έχει θέσεις να μοιράσει, ούτε μπορεί να κάνει μια ριζική αναδόμηση στο κυβερνητικό σχήμα που θα έδινε ευκαιρία σε περισσότερους – μπροστά στο εξαντλητικό κυνήγι του σταυρού. Ο Πρωθυπουργός δεν μπορεί να δοκιμάσει τις αντοχές του μέσα από μετακινήσεις ή απομακρύνσεις υπουργών και υφυπουργών, αλλά ούτε να επιχειρήσει ένα άλμα πολιτικής διεύρυνσης που θα προκαλούσε σύγχυση παλαιά και νεότερη φρουρά της Κουμουνδούρου. Μια χαμένη κυβερνητική θέση ή μια απότομη στροφή στη σοσιαλδημοκρατία, με μεταγραφές που θα απειλήσουν την καθεστηκυία κομματική τάξη, μπορεί να προκαλέσει σεισμούς. Σε μία περίοδο που οι εθνικές κάλπες είναι το μόνο ζητούμενο και για το Μαξίμου, ο Τσίπρας θα πρέπει να συνθηκολογήσει και με τον τελευταίο που έχει ανάγκη για να φθάσει στις εκλογές. Οι μικρές ή μεγαλύτερες ήττες στις κάλπες της συνταγματικές αναθεώρησης θα προσβληθούν ως κατάκτηση των βουλευτών, που ενισχύει αντί να αποδυναμώνει τον ΣΥΡΙΖΑ – έστω κι αν η αντιπολίτευση αναζητεί μεθοδεύσεις πίσω από τις διαφοροποιήσεις, αρνούμενη να δει πως η παντοδυναμία Τσίπρα παρουσιάζει πλέον ρωγμές και στο συριζαϊκό πεδίο. Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον Πρωθυπουργό, ωστόσο, είναι ότι στην ευρύτερη κοινωνία έγινε αντιληπτό πως τις τελευταίες ημέρες όλος ο ΣΥΡΙΖΑ στη Βουλή κινήθηκε ως μηχανισμός που ετοιμάζεται για μια αναπρόδραστη εκλογική ήττα. Αυτή την εικόνα πολιτικής αδυναμίας και μιας κλεψύδρας που αδειάζει, δεν θα μπορούσε να αλλάξει στο ελάχιστο ο φτωχός ανασχηματισμός.