Το (επόμενο) μετέωρο βήμα της Βόρειας Μακεδονίας

Η Συμφωνία των Πρεσπών πέρασε το πρώτο μεγάλο εμπόδιο της κύρωσης, αλλά πλέον βρίσκεται αντιμέτωπη με την ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση της εφαρμογής. Εκ των μεγαλύτερων στοιχημάτων είναι αν και σε ποιο βαθμό θα καταλαγιάσουν οι αντιδράσεις στο εσωτερικό των δύο χωρών, ενώ, μάλιστα, οδεύουν σε εκλογικές αναμετρήσεις.

Στη γειτονική χώρα, οι προεδρικές εκλογές θα γίνουν με την αξιωματική αντιπολίτευση κατακερματισμένη και τον Γκρούεφσκι αυτοεξόριστο στην Ουγγαρία. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι το VMRO έχει παραδώσει τα όπλα ή πως η Μόσχα δεν καραδοκεί για να εκμεταλλευτεί έστω και την παραμικρή ευκαιρία που θα της παρουσιαστεί. Ωστόσο, η επιρροή της Μόσχας είναι μάλλον αναιμική, οι επενδύσεις της ισχνές και οπωσδήποτε δεν προσιδιάζουν στα αντίστοιχα ερείσματα που διατηρεί σε Σερβία και Μαυροβούνιο. Επίσης, παρά τις απειλές για κάποιου τύπου μπλοκάρισμα της διαδικασίας στον ΟΗΕ, όπου η διαφορά παραμένει εκκρεμής βάσει των ψηφισμάτων 817 και 845 του 1993, ούτε πιθανό είναι η Μόσχα να βρει συμμάχους ώστε να διαμορφώσει ένα πλειοψηφικό μπλοκ, ούτε να δημιουργήσει απροσπέλαστα προσκόμματα. Περισσότερο ενδιαφέρεται να αναδείξει την ηθική πτυχή και τις κατ’ αυτή παραβιάσεις διαδικασιών και νόμων στο εσωτερικό των Σκοπίων, ώστε να έχει πάτημα, αφενός, να κατηγορεί τους Δυτικούς για περιφρόνηση του δικαίου, αφετέρου, να προσεταιριστεί το απογοητευμένο και αντίθετο στη συμφωνία σλαβομακεδονικό στοιχείο. Το τελευταίο καλείται να διαχειριστεί αλλεπάλληλα σοκ: τις Πρέσπες, που κατά πολλούς υπονομεύουν τη «μακεδονική» ταυτότητα, την καθιέρωση της αλβανικής γλώσσας ως επίσημης με αποτέλεσμα τη διεξαγωγή των συνεδριάσεων του Κοινοβουλίου και στην αλβανική γλώσσα, την περιφρόνηση της αντίθεσης της πλειονότητας των Σλαβομακεδόνων απέναντι σε ένα αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα, το οποίο «διασώθηκε» από τη μαζική συμμετοχή των Αλβανών, καθώς και τη γενικότερη κινητικότητα του αλβανικού στοιχείου στα δυτικά Βαλκάνια, με σημαντικό μέρος της Δύσης να δείχνει απροθυμία να τη μετριάσει. Είναι βέβαιο πως περιφερειακές και μη δυνάμεις θα επενδύσουν στην ανασφάλεια των Σλάβων, κάτι που σημαίνει ότι οι επόμενοι μήνες είναι κρίσιμοι για τον Ζάεφ προκειμένου να ισορροπήσει μεταξύ των διευρυμένων αιτημάτων των Αλβανών κυβερνητικών του εταίρων (π.χ. αναλογικότερος διαμοιρασμός του κρατικού προϋπολογισμού, με απώτερο στόχο την ομοσπονδοποίηση) και ταυτόχρονα να καθησυχάσει τους ομοεθνείς του.

Επακόλουθα, ο ρόλος ΕΕ και Ελλάδας ενδεχομένως να αποδειχθεί καθοριστικός. Η Αθήνα θα πρέπει να επιδιώξει την ταχύτερη λήψη ημερομηνίας έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων για τη Βόρεια Μακεδονία ώστε να ενεργοποιηθεί το συντομότερο ο μοχλός πίεσης έναντί της για τη διασφάλιση της απαρέγκλιτης εφαρμογής των συμφωνηθέντων. Και οι Βρυξέλλες, όπως και κράτη-μέλη με κορυφαία τη Γαλλία, οφείλουν να αναγνωρίσουν πως τυχόν επιπρόσθετες καθυστερήσεις θα δώσουν χώρο και χρόνο σε τρίτες δυνάμεις να επιχειρηματολογήσουν για το μάταιο της προσπάθειας ενσωμάτωσης στην ευρωπαϊκή οικογένεια προκειμένου εν συνεχεία να κεφαλαιοποιήσουν την απογοήτευση των πολιτών και τη συνεπαγόμενη αναστάτωση σε ένα έτσι και αλλιώς ρευστό περιφερειακό σκηνικό. Τέλος, ως προς τη Βουλγαρία, της οποίας ο αναπληρωτής πρωθυπουργός (κατά κύριο λόγο) έχει προβάλλει ενστάσεις, προειδοποιώντας ακόμη και με βέτο αρχικά για την ένταξη στο ΝΑΤΟ, δεδομένων των συνθηκών είναι εξαιρετικά αμφίβολο η απειλή του να καταστεί εθνική πολιτική, πολλώ δε μάλλον να υλοποιηθεί.

Ο δρ Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής Ερευνών ΙΔΙΣ