Οι επαΐοντες και ο νέος διχασμός

Τα ευρήματα της επιστημονικής μελέτης σχετικά με τον ρόλο και τη συνεισφορά της εγχώριας διεθνολογικής (ακαδημαϊκής και ερευνητικής) κοινότητας στη διαμόρφωση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είναι αποκαρδιωτικά. Η ελληνική διεθνολογική κοινότητα έχει αποδειχθεί διαχρονικά ανεπαρκής όσον αφορά την ικανότητά της να προσφέρει στους διαμορφωτές αποφάσεων το είδος της «γνώσης πολιτικής χρησιμότητας» που θα μεγιστοποιεί την επιτυχία των στρατηγικών που έχει στη διάθεσή της η χώρα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 η διεθνολογική κοινότητα δεν κατάφερε να προσφέρει κάποιο πειστικό εναλλακτικό σχέδιο απέναντι στον αδιέξοδο εθνικιστικό παροξυσμό των πολιτικών δυνάμεων της εποχής για το νεο-εμφανιζόμενο μακεδονικό ζήτημα. Αλλά και στα τέλη της ίδιας δεκαετίας ήταν η πολιτική ηγεσία της χώρας που διαπίστωνε την ανάγκη εκπόνησης και υλοποίησης μιας νέας στρατηγικής απέναντι στην Τουρκία, σε αντίθεση με την κυρίαρχη αντίληψη εντός της διεθνολογικής κοινότητας που πρέσβευσε τη συνέχιση της αδιέξοδης πολιτικής αποτροπής, με κάθε τρόπο και με κάθε κόστος.

Για όποιον νομίζει ότι εδώ τελειώνουν τα κακά νέα, κάνει λάθος. Η Συμφωνία των Πρεσπών (ΣτΠ) λειτούργησε ισοπεδωτικά όσον αφορά τους όρους διεξαγωγής της δημόσιας συζήτησης για την εξωτερική πολιτική, υποχρεώνοντας τους περί την εξωτερική πολιτική επαΐοντες να ακολουθήσουν – οι περισσότεροι εκόντες, παρά άκοντες – τη διχαστική λογική που με ανευθυνότητα προέταξε και κατόπιν ακολούθησε σχεδόν σύσσωμη η πολιτική τάξη της χώρας (με την κυβέρνηση να φυτεύει το δέντρο του διχασμού και τις ακραίες φωνές εντός της μείζονος και ελάσσονος αντιπολίτευσης να σπεύδουν να το ποτίσουν). Ο κατακερματισμός μετατράπηκε έτσι σε ρήγμα και τα μέλη της διεθνολογικής κοινότητας σε υποδείγματα «οργανικών διανοουμένων».

Στον νέο διχασμό της διεθνολογικής κοινότητας δεν αρκούσε η ανάπτυξη παράλληλων μονολόγων από την κάθε πλευρά. Ακόμη σημαντικότερη ήταν η απαξίωση κάποιων ομοτέχνων που αποτιμούσαν τη ΣτΠ εκτός του διπόλου «εθνικός θρίαμβος – εθνικό όνειδος»· που επέμεναν ότι καθώς οι ευκαιρίες στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής δεν παραγγέλνονται, η ΣτΠ – αν και με προβλήματα ή/και αστοχίες -συνιστούσε μια αναγκαία συμφωνία, ασφαλώς προτιμότερη από την προηγούμενη κατάσταση και δυνητικά επωφελή και για τις δύο χώρες· που υποστήριζαν ότι για το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς κοινότητας η ΣτΠ ικανοποίησε τη σημαντικότερη προϋπόθεση ώστε η Ελλάδα να επιστρέψει με πειστικό λόγο – και δυνητικά ηγετικό ρόλο – στις εξελίξεις σε μια περιοχή που «επανα-βαλκανοποιείται» και κυρίως στον σχεδιασμό της Δύσης (Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ενωσης) όσον αφορά το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων. Οταν μάλιστα οι υποστηρικτές αυτών των απόψεων έκαναν το λάθος να θέσουν θετικό πρόσημο στην ελληνική εξωτερική πολιτική σε επίπεδο «εξωτερικής νομιμοποίησης» – υποστηρίζοντας ότι σε σχέση με τη σύμπλευσή της με τις κυρίαρχες διεθνείς αξίες, τη διεθνή κοινή γνώμη και το διεθνές δίκαιο, η ελληνική εξωτερική πολιτική ενισχύθηκε από τη συμφωνία με τη γειτονική χώρα – εισέπραξαν τον εύκολο χαρακτηρισμό του «πρόχειρου κατασκευαστή επιχειρημάτων στήριξης της κυβέρνησης».

Η (συνειδητή;) συνέχιση του εγκλωβισμού της εγχώριας διεθνολογικής κοινότητας στο υφιστάμενο τοξικό μείγμα πόλωσης και διχασμού που υιοθέτησε ανεύθυνα η πλειονότητα της πολιτικής τάξης της χώρας δεν θα συνεχίσει μόνον να εμποδίζει τη συνεισφορά της στην ανάπτυξη αποτελεσματικής εξωτερικής πολιτικής· θα απομακρύνει επίσης τους επαΐοντες της εξωτερικής πολιτικής από την – με αίσθηση ευθύνης – εκπαίδευση της κοινής γνώμης με οδηγό τον ορθό λόγο. Αλλωστε, παραφράζοντας τον Ρίτσο «Εμείς δεν [υπάρχουμε] για να ξεχωρίσουμε απ’ τον κόσμο, αλλά για να σμίξουμε τον κόσμο». Ή μήπως όχι;

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Απουδών Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου