Ανατροπή στα πολιτικά στερεότυπα

Ξέραμε. Ή νομίζαμε ότι ξέραμε. Αλλά τώρα πια ό,τι ξέρουμε ας το ξεχάσουμε. Η παγκόσμια τάξη που είχε δημιουργηθεί μεταπολεμικά δέχεται ισχυρές πιέσεις και καταρρέει μπροστά στα μάτια μας. Σε αυτές τις 7 δεκαετίες όμως, ο καθένας μπορούσε – ανάλογα με την ιδεολογική τοποθέτησή του – να διαχωρίζει τα όσα γίνονταν. Οχι πια. Και η Βενεζουέλα είναι το καλύτερο παράδειγμα, ένα πεδίο όπου όλοι οι ρόλοι που γνωρίζαμε ανατρέπονται και συγκρούονται όλες οι γεωπολιτικές βεβαιότητες.

Ενας «τσαβικός σοσιαλισμός» που εμφέρει τα χειρότερα γνωρίσματα του καπιταλισμού που στηλίτευε, ένας αμερικανός πρόεδρος που κηρύσσει τη δημοκρατία την οποία δεν ασπάζεται στη χώρα του και πατά πάνω σε μια μακρά επεμβατική παράδοση της χώρας του στη Λατινική Αμερική, μια Ευρώπη που δεν μπορεί να συμφωνήσει για το τι πρέπει να γίνει, δύο μεγάλες δυνάμεις (Κίνα, Ρωσία) που έχοντας στείλει δισεκατομμύρια δολάρια στο Καράκας προσβλέπουν σε πολλά. Καλοί και κακοί δεν υπάρχουν σε αυτό το γεωπολιτικό παιχνίδι, καθώς όλοι εναλλάσσονται στους ρόλους με θαυμαστή ευελιξία. Υπάρχει μόνο ένας λαός που τελικά την πληρώνει και πολύ ακριβά μάλιστα.

Η απόφαση του προέδρου Τραμπ να ηγηθεί της προσπάθειας απομάκρυνσης του Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία έχει προκαλέσει κατανοητή ανησυχία μεταξύ των αντιπάλων του. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που καταδικάζουν την παρορμητική πολιτική του Λευκού Οίκου, αλλά και τη μακρά ιστορία ανάμειξης της Ουάσιγκτον στην πολιτική της Λατινικής Αμερικής, πολλές φορές ακόμα και με πραξικοπήματα. Οταν ο σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Τζον Μπόλτον φάνηκε να υπονοεί πιθανή στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, πολλοί ανησύχησαν.

Οταν η κυβέρνηση Τραμπ αναγνώρισε τον επικεφαλής της αντιπολίτευσης Χουάν Γκουαϊντό ως πρόεδρο της Βενεζουέλας, κάποιοι αμερικανοί πολιτικοί δεν τον στήριξαν. Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς με tweet κατήγγειλε τη βίαιη καταστολή που επιβάλλει ο Μαδούρο, όμως προειδοποίησε: «Πρέπει να θυμόμαστε τα μαθήματα του παρελθόντος και να μην επεμβαίνουμε για να αλλάξουν καθεστώτα ή να υποστηρίζουμε πραξικοπήματα – όπως έχουμε κάνει στη Χιλή, την Γουατεμάλα, τη Βραζιλία και τη Δομινικανή Δημοκρατία». Αλλοι υπέδειξαν το χάσμα μεταξύ της υποτιθέμενης ηθικής καθαρότητας του Τραμπ για τη Βενεζουέλα και την άφθονη υποστήριξη που παρέχει σε προβληματικές μοναρχίες στη Μέση Ανατολή.

Στην Ευρώπη κάποια κομμάτια της Αριστεράς, όπως οι Εργατικοί του Τζέρεμι Κόρμπιν και ο ΣΥΡΙΖΑ βλέπουν τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα μέσα από το πρίσμα της ιδεολογίας του Ψυχρού Πολέμου: ότι δηλαδή το καθεστώς Μαδούρο κάνει «αντιιμπεριαλιστική αντίσταση στην αμερικανική ηγεμονία», παρά την ευρύτατη διαφθορά και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ανάλογες ιδεολογικές παρωπίδες, παρατηρεί ο Ισχάν Ταρούρ στην «Washington Post», υπάρχουν και στη Δεξιά, όπου από τον πρόεδρο της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρο έως συντηρητικούς αρθρογράφους στη Βρετανία προσπαθούν να παρουσιάσουν την κρίση στη Βενεζουέλα ως το φυσικό επακόλουθο πολιτικών που υποστηρίζει η Αριστερά στη δική τους χώρα. Μια στάση που αγνοεί το γεγονός ότι η καταστροφή στη Βενεζουέλα είναι προϊόν διαφθοράς και εγκληματικότητας και όχι σοσιαλιστικού δόγματος.

«Η Βενεζουέλα δεν υποφέρει απλά από μια ιδεολογία, αλλά από μια λανθασμένη ιδεολογία, από έναν αποκαλούμενο “σοσιαλισμό” που δεν δίνει δεκάρα για την υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση, από έναν “λαϊκισμό” που έβαλε λαθρέμπορους ναρκωτικών στην εξουσία και από απληστία», έγραψε η ιστορικός Αν Απλμπομ. «Η τραγωδία της Βενεζουέλας είναι το τέλος του παιχνιδιού για μια συγκεκριμένη μορφή πολιτικής, εκεί που θα καταλήξουν πολλοί “ανελεύθεροι δημοκράτες”». Δεν είναι τυχαίο άλλωστε, ότι ανελεύθερες κυβερνήσεις είναι εκείνες που ακόμα στηρίζουν την πολιτική του Μαδούρο: Κίνα, Ρωσία, Τουρκία, Συρία, Νικαράγουα. Την ίδια στιγμή οι κυβερνήσεις που αναγνωρίζουν τον Γκουαϊντό προέρχονται από όλο το πολιτικό φάσμα: από τον δεξιό πρόεδρο της Κολομβίας έως την κεντροαριστερή κυβέρνηση του Καναδά.

Ο δρόμος παραμένει επικίνδυνος, παρατηρούν οι καθηγητές Ιστορίας Φεντερίκο Φιντσελστάιν και Πάμπλο Πικάτο. Στο εσωτερικό της Βενεζουέλας όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά. Κι όμως, παρ’ ότι η διεθνής υποστήριξη θα ενισχύσει τη θέση του Γκουαϊντό, η απόφαση του Τραμπ να εμπλακεί στη μάχη για τη δημοκρατία την οποία δίνουν οι διαδηλωτές στους δρόμους των βενεζουελάνικων πόλεων, δεν φαίνεται να βοηθά ούτε τη Βενεζουέλα ούτε τις ΗΠΑ. Ως λαϊκιστής που χρησιμοποιεί και παραβιάζει δημοκρατικούς κανόνες για να υπονομεύει τη δημοκρατία, ο Τραμπ και η ανάμειξή του μπορεί να κάνουν τα πράγματα χειρότερα.

Οι ΗΠΑ έχουν πάρει μέρος στην ανατροπή δεκάδων κυβερνήσεων σε χώρες της Λατινικής Αμερικής από τα τέλη του 19ου αιώνα. Αυτές οι παρεμβάσεις έχουν γίνει είτε με τη μορφή στρατιωτικών επιθέσεων, καλυμμένων και μυστικών επιχειρήσεων (στις οποίες συχνά συμμετείχε η CIA), καθώς και βοήθειας προς πολιτικούς στο εσωτερικό των χωρών που διεκδικούσαν την εξουσία. Διορίζοντας τον Ελιοτ Αμπραμς ως εκπρόσωπό του για την κρίση στη Βενεζουέλα, ο Τραμπ ενστερνίζεται την ιστορία των επεμβάσεων. Στη διάρκεια της προεδρίας Ρίγκαν, ο Αμπραμς έπαιξε σημαντικό ρόλο στην παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε χώρες της Κεντρικής Αμερικής. Επίσης, καταδικάστηκε για ψευδορκία στο Κογκρέσο στην έρευνα για το σκάνδαλο Ιραν – Κόντρας.

Οι απειλές του Τραμπ να εισβάλει στην Βενεζουέλα, μαζί με τον διορισμό του Αμπραμς, δείχνουν ότι αν και η προώθηση της δημοκρατίας δεν τον έλκει ιδιαίτερα, δεν μπορεί να αντισταθεί να μην παρέμβει σε μια περιοχή που παλαιότερα αποκαλούνταν «πίσω αυλή των ΗΠΑ». Αλλωστε στη Βενεζουέλα υπάρχει προηγούμενο. Το 2002 η κυβέρνηση Τζορτζ Μπους χρησιμοποιώντας τις υπηρεσίες του Αμπραμς υποστήριξε ένα αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Ούγκο Τσάβες. Και έτσι ο Τσάβες έγινε αντιιμπεριαλιστής ήρωας. Εχτισε πάνω σ’ αυτό ένα καθεστώς στο οποίο θέριεψαν η διαφθορά και η αυθαιρεσία. Σήμερα, μέσα στη δίνη που προκαλεί η κατάρρευση της μεταπολεμικής παγκόσμιας τάξης στη Βενεζουέλα, συγκλίνουν όλα τα ιδεολογικά στερεότυπα. Και κάπου εκεί καταρρέουν μαζί της.