Οταν η Μέρκελ έβαλε τα κλάματα και… «έβγαλε το μπαζούκας»

Οι Βρετανοί ξέρουν καλύτερα. Ξέρουν από δημοσιογραφία και ξέρουν από τηλεόραση. Κυρίως όμως ξέρουν πως για να κατανοήσει κανείς ακατανόητες αποφάσεις, όπως το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για το Brexit, πρέπει να γυρίσει τον χρόνο πίσω, να επισκεφθεί ξανά το παρελθόν. Το ντοκιμαντέρ για την ελληνική υπόθεση είναι μόλις ένα επεισόδιο από το ευρύτερο εγχείρημα του BBC που ακούει στο όνομα «Ευρώπη: Δέκα χρόνια αναταραχής». Και μπορεί για τους Βρετανούς να λειτουργεί ως εργαλείο κατανόησης της ευρωπαϊκής κατάστασης, οι Ελληνες όμως επιστρέφουν στα γεγονότα που άλλαξαν τη ζωή τους. Ακούστηκαν πολλά για τις αποφάσεις των Ευρωπαίων τότε. Ομως η χρονική απόσταση και όσα εξομολογούνται οι πρωταγωνιστές δείχνουν πως η απόφαση να σωθεί η Ελλάδα όχι μία, αλλά δύο φορές, έχει τις ρίζες της στην ίδια την ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Ηταν αυτή που καθιστούσε αναγκαία τη διάσωση του ευρώ, όταν βρέθηκε ακάλυπτο μπροστά στην ελληνική οικονομική κατάρρευση. Το 2010, στο εσωτερικό της Γερμανίας οι Ελληνες θεωρούνταν τεμπέληδες και κλέφτες – το εξηγεί καλύτερα ο Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο: «(Η Μέρκελ) δεν μπορούσε να πάρει την απόφαση, γιατί δεν υπήρχε ισχυρό επιχείρημα για τη στήριξη της Ελλάδας. Το επιχείρημα έπρεπε να αφορά τη στήριξη της Ευρώπης». Ηταν αυτή που, όταν ο Γιώργος Παπανδρέου ανακοίνωσε την απόφαση για δημοψήφισμα στις Κάννες, έστρεψε ακόμα και τον μεγαλύτερο σύμμαχό του, τον Νικολά Σαρκοζί, εναντίον του. «Αν θες να κάνεις δημοψήφισμα», του είπε, «ρώτα τον λαό σου αν θέλει να μείνει ή να φύγει από την Ευρώπη. Είναι απαράδεκτο 9 εκατ. Ελληνες να απορρίψουν τις προσπάθειες 450 εκατ. Ευρωπαίων». Ηταν αυτή που, σε ένα κατά τα άλλα αδιάφορο συνέδριο το 2012, έκανε τον – φρέσκο, τότε – Μάριο Ντράγκι να δηλώσει πως η ΕΚΤ είναι διατεθειμένη να κάνει «ό,τι χρειαστεί για να προστατεύσει το ευρώ». Και ήταν αυτή που έκανε τους μεγάλους παίκτες, όπως ο Ματέο Ρέντσι και ο Φρανσουά Ολάντ, να μην κοιμηθούν στους καναπέδες τους το βράδυ της περίφημης διαπραγμάτευσης του 2015, όταν ο δικός μας Πρωθυπουργός είχε σηκώσει τα χέρια ψηλά: «Ακουσα ένα δυνατό χτύπημα στην πόρτα. Ανοίγω την πόρτα και είναι ο Φρανσουά Ολάντ. “Ματέο, είναι η ώρα να βρούμε έναν συμβιβασμό, γιατί η Ανγκελα ρισκάρει να δεχθεί την έξοδο της Ελλάδας”».

Οι αγορές. Το ξεψάχνισμα της ελληνικής κρίσης αποκαλύπτει, βέβαια, και την πιο κυνική πλευρά της. Οι αγορές εμπιστεύονταν περισσότερο τους τεχνοκράτες από τους πολιτικούς. Οποιος πολιτικός παράγοντας έφερνε προσκόμματα στο πλάνο διάσωσης το οποίο με τόσο κόπο είχε συμφωνηθεί, «τελείωνε» με συνοπτικές διαδικασίες – πρώτα ο Παπανδρέου, μετά ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι. Και ενώ στο BBC δεν παίρνουν θέση, είναι φανερό πως αποδίδουν τη λαϊκίστικη πολιτική εξέλιξη των δύο χωρών όχι μόνο στη σκληρή λιτότητα που επιβλήθηκε, αλλά και στον εξευτελισμό που, σωστά ή λάθος, υπέστησαν οι ηγέτες τους στην αρχή της κρίσης. Η Ανγκελα Μέρκελ έβγαλε έξω το «μπαζούκας» της διάσωσης μόνο έπειτα από ένα ταξίδι της στη Μόσχα, όταν συνειδητοποίησε τις επιπτώσεις μιας ευάλωτης ευρωπαϊκής οικονομίας. Η «σιδηρά κυρία» σχεδόν έβαλε τα κλάματα όταν ο Ομπάμα της τόνισε πως πρέπει να χρησιμοποιήσει τα αποθεματικά της Εθνικής Τράπεζας της Γερμανίας. Ηταν η ίδια που, παρότι δεν πήρε τίποτα πάνω της, ήξερε το σχέδιο του Σόιμπλε για την «προσωρινή έξοδο» της Ελλάδας το 2015, με τον ίδιο τρόπο που οι υπόλοιποι γνώριζαν πως μόνο προσωρινή δεν θα ήταν – η επεξεργασία ενός plan b, χωρίς την Ελλάδα, είχε ξεκινήσει από όλες τις πλευρές πολλά χρόνια νωρίτερα.

Η ελληνική κυβέρνηση. Οι αποκαλύψεις δεν αφορούν μόνο τους άλλους, αλλά και την, κατά BBC, «πρώτη λαϊκίστικη κυβέρνηση στην Ευρώπη». Η εμπιστοσύνη μεταξύ Ελλάδας και εταίρων διερράγη από την πρώτη επαφή. Κατά τον υπουργό Οικονομικών της Γερμανίας, στο πρώτο του Eurogroup ο Γιάνης Βαρουφάκης πέρασε μισή ώρα «να μας λέει πως είμαστε ηλίθιοι» και άλλη μια ώρα, εντός της αίθουσας, στο τηλέφωνο με τον Αλέξη Τσίπρα. «Γιάνη, μας ζητάς να πληρώσουμε για να αυξήσουμε τις συντάξεις στη χώρα σου ώστε να είναι μεγαλύτερες απ’ ό,τι είναι στις δικές μας;», αναρωτιόταν ο Γάλλος Μισέλ Σαπέν. Ο έλληνας Πρωθυπουργός, παρότι λίγες ώρες πριν από το διάγγελμα για το δημοψήφισμα βρισκόταν στις Βρυξέλλες, επέλεξε να το ανακοινώσει σε Μέρκελ και Ολάντ από το τηλέφωνο του Μεγάρου Μαξίμου – ίσως από φόβο μην επαναληφθούν όσα συνέβησαν στις Κάννες κι αναγκαστεί να κάνει πίσω. Τα λόγια του Ντόναλντ Τουσκ ίσως εκφράζουν καλύτερα τα αισθήματα της στιγμής. «Αλέξη, συζητάμε τόσες ώρες πώς να σε βοηθήσουμε. Και εσύ συζητάς με τους ανθρώπους σου πώς να μας εξαπατήσεις».

Δημοψηφίσματα που δεν έγιναν και άλλα που έγιναν, με καταστροφικά αποτελέσματα. Το δικό μας ήταν το πρώτο – ίσως γι’ αυτό το ελληνικό παράδειγμα είναι τόσο σημαντικό για τους Βρετανούς. Ο κάθε τόπος έχει την πληγή του, και, καμιά φορά, αξίζει να τη θυμάται. Ειδικά όταν όσοι την προκάλεσαν προτιμούν να την ξεχνούν.