Επιχείρηση «αντιγράψτε τον Ανδρέα»

Ενας ηγέτης. Δύο πολιτικοί χώροι. Μια σημαντική κληρονομιά. Στα εκατό χρόνια από την γέννηση του Ανδρέα Παπανδρέου, την παρακαταθήκη του δεν διεκδικεί πια μόνο το ΠΑΣΟΚ. Ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί ακόμα να φέρει το επίθετο «ριζοσπαστικός» στο όνομά του, όμως, όπως συχνά λένε οι κυβερνητικοί θιασώτες της κεντροαριστερής στροφής, και ο Ανδρέας ριζοσπάστης δεν ήταν στο ξεκίνημά του; Το κόλπο είναι απλό – να βαδίσουν στα βήματα του ηγέτη που γεννιέται «μια φορά στα εκατό χρόνια». Τέτοιος, άλλωστε, είναι, κατά τη Θεανώ Φωτίου, και ο Αλέξης Τσίπρας.

Το φλερτ με τον Ανδρέα ήταν καταρχήν προσωπικό, καθώς ο Τσίπρας όχι μόνο μελέτησε τις ομιλίες του πρώην πρωθυπουργού, υιοθέτησε ακόμα και τις γλωσσικές του εκφράσεις, τους λαρυγγισμούς και το ηχόχρωμά του. «Αλλαγή», «λαϊκή κυριαρχία», «ελπίδα»: τα βασικά συνθήματα του 1981 ξαναμπήκαν στη δημόσια ζωή ήδη από το 2012, όταν η εκλογική εκτόξευση του ΣΥΡΙΖΑ τον έβαλε στα έδρανα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η οικεία φίγουρα του Παπανδρέου, σε συνδυασμό με το αρχηγικό μοντέλο πάνω στο οποίο είναι στημένος ο ΣΥΡΙΖΑ, έδινε επικοινωνιακά μια επιβλητική εικόνα – κι αν, τις δύσκολες ώρες, ο Τσίπρας έλεγε και μια κουβέντα παραπάνω, δεν είχε και τόση σημασία. Και ο Παπανδρέου, παραδέχονται σήμερα οι φίλοι και οι εχθροί του, επένδυσε στον λαϊκισμό για να κερδίσει την εξουσία.

Στον δρόμο του ΠΑΣΟΚ. Η προσπάθεια μετάλλαξης του κυβερνώντος κόμματος, όμως, δεν έμεινε στην επικοινωνία. Είναι, κατά κύριο λόγο, μια πολιτική προσπάθεια. Το 2015 βασίστηκε πάνω στη νίκη του 1981. Το αφήγημα λέει πως το «νέο» νίκησε το «παλιό», το πολιτικό σύστημα όπως ήταν γνωστό τα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση άλλαξε ριζικά, ενώ στον ΣΥΡΙΖΑ έκαναν σημαία το σύνθημα «η Αριστερά στην εξουσία». Το δημοψήφισμα και η διαπραγματευτική ήττα που ακολούθησε δεν επέτρεψαν στον ΣΥΡΙΖΑ να συνεχίσει στον δρόμο του ΠΑΣΟΚ, κάνοντας τις εκλογές του 2019 να προσομοιάζουν σ’ αυτές του 1985. Κράτησε, όμως, το βασικό δίπολο «πρόοδος εναντίον συντήρησης». Με αφορμή τη συμφωνία των Πρεσπών, στην κυβέρνηση προσπάθησαν γι’ άλλη μια φορά να αλλάξουν τον πολιτικό χάρτη. Από το βήμα της Βουλής, ο Τσίπρας τόνισε πως αν κάποιος διαφωνεί με τη συμφωνία ενισχύει την Ακροδεξιά. Και, αυτή τη φορά, τα βέλη του μόνο φαινομενικά άγγιζαν τη ΝΔ. Στόχος ήταν το Κίνημα Αλλαγής, όπου η Φώφη Γεννηματά είχε μόλις διαγράψει τον Θανάση Θεοχαρόπουλο από την Κοινοβουλευτική Ομάδα, και συντεταγμένα θα καταψήφιζε τις Πρέσπες. Στην ουσία, στον ΣΥΡΙΖΑ επιχείρησαν κάτι ακόμα που θυμίζει Παπανδρέου – να αλλάξουν τον χάρτη της σοσιαλδημοκρατίας με τον ίδιο τρόπο που τον άλλαξε ο Ανδρέας με την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ. Διαγράφοντας τα παλιά κόμματα, μετατρέποντας τον ΣΥΡΙΖΑ στον βασικό προοδευτικό πόλο.

Αν τα πράγματα ήταν διαφορετικά, ίσως ήδη θα το είχε πετύχει. Προέκυψε, όμως, το κρίσιμο πρώτο εξάμηνο του 2015. Ισως, εκτιμούν κεντροαριστερά στελέχη που στήριξαν τη διαδικασία διεύρυνσης που ξεκίνησε το 2016, η μεταστροφή του από τότε θα είχε περισσότερη επιτυχία αν το ΠΑΣΟΚ είχε παραμείνει μόνο του. Ομως η διαδικασία της δημιουργίας του νέου φορέα της Δημοκρατικής Παράταξης, «έστω και με τα λάθη που έγιναν στην πορεία», έδειξε την ικανότητά της να εξελίσσεται. Κάτι που, εξηγούν οι γνώστες της «πράσινης» ιστορίας, είχε ήδη φανεί από το μακρινό 1996, όταν η σκυτάλη παραδόθηκε στον Κώστα Σημίτη, έναν πολιτικό που διέφερε σημαντικά σε ύφος από τον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ. Παράλληλα, απέδειξε την ανθεκτικότητά της: παρά το ότι έφτασε στο όριο της μη εισόδου στη Βουλή, όχι μόνο ανέβασε το ποσοστό της στις προηγούμενες εκλογές, αλλά, παρά τις επιθέσεις, δεν παρουσίασε διαλυτικά φαινόμενα εντός και εκτός Κοινοβουλίου. Για την ακρίβεια, στη Χαριλάου Τρικούπη αντιμετωπίζουν με θυμηδία τις μεμονωμένες αποχωρήσεις, αλλά και τις προσπάθειες του ΣΥΡΙΖΑ να προσεγγίσει τα στελέχη του χώρου, οι οποίες έχουν κατά κύριο λόγο πέσει στο κενό. Αυτό δεν σημαίνει ότι το επόμενο διάστημα δεν αναμένουν κι άλλες «παρόμοιου τύπου» αποχωρήσεις, στελεχών που είτε ήδη έχουν δείξει τη δυσαρέσκειά τους με την άρνηση της ηγεσίας για προοδευτικά μέτωπα, είτε με τον έναν ή τον άλλο τρόπο έχουν ήδη αποχωρήσει από τον φορέα.

Οι διαφορές. Δεν έχουν, επομένως, τόση σημασία οι εκδηλώσεις και οι μιμήσεις. Η επιχείρηση «αντιγράψτε τον Ανδρέα» έχει αποτύχει. Ο Παπανδρέου, εξηγούν όσοι τον γνώριζαν, επούλωσε και δεν άνοιξε νέες εμφυλιακές πληγές. «Είχε καθαρό πολιτικό στίγμα και δεν πόνταρε ποτέ στον διχασμό. Δεν θα χρησιμοποιούσε ένα εθνικό θέμα με τον τρόπο που το έκανε ο ΣΥΡΙΖΑ», σχολιάζουν. Η πορεία του, άλλωστε, δεν σταματά το 1985. «Τίποτα δεν δείχνει την πραγματική του αξία όσο η τελευταία του διακυβέρνηση», μετά το «βρώμικο ’89», όταν ετοίμασε την επόμενη μέρα τόσο για το ΠΑΣΟΚ όσο και για τηχώρα. Στο Κίνημα Αλλαγής θέλουν να ταυτίζονται με τη συνέπεια και τη σταθερότητα που εξέπεμπε. Και κυρίως με τη δυναμική του, γιατί ξέρουν πως θα τη χρειαστούν το διάστημα που έρχεται.