Ολοι για τον Λάνθιμο

Εύα Νάθενα,

σκηνογράφος, ενδυματολόγος

«Χάιδεψε το γούστο μου»

Χρόνια γνώριμη και «οπαδός» – προτιμώ τη λέξη στα ελληνικά – του Γιώργου Λάνθιμου, πήγα με μεγάλη χαρά και προσδοκία στην πρεμιέρα της ταινίας του «The favourite». Μια ταινία εποχής στην εποχή μας – που όλα έχουν γίνει – είναι μεγάλο στοίχημα και αυτές που έχουν καταφέρει στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου να πάνε πέρα από τη στενή φόρμα της πιστής αντιγραφής και ταυτοχρόνως να έχουν τη στόφα και την αξία των κλασικών είναι λίγες. Μιλώ για την όψη και όχι μόνο και ανασύρω από τη μνήμη μου τον «Καζανόβα» του Fellini, τον «Δράκουλα» του F. Copolla και άλλες. Η αντισυμβατική ματιά του Γιώργου πάντα με αφορούσε. Από την «Κινέττα» ήδη, διέκρινα μια γραφή κινηματογραφική που είχε ορίζοντα και προσδοκίες. Η πρεμιέρα της «Ευνοούμενης» – εκείνη τη Δευτέρα της μεγάλης απώλειας του πατέρα του – ξεκίνησε ήδη φορτισμένα με τα λόγια του Γιώργου, τόσο συγκινητικά, τόσο ουσιαστικά, τόσο δικά του. Η ταινία με γοήτευσε πολύ. Με μάγεψε. Μου θύμισε τον λόγο που κάνω αυτή τη δουλειά. Χάιδεψε το γούστο μου και την αγάπη μου για το σινεμά, είτε είμαι θεατής, είτε πίσω από την κάμερα. Τι παραπάνω χρειάζεται να σου κάνει μια ταινία; Γιώργο, σ’ ευχαριστώ.

Γιώργος Δρίβας,

εικαστικός κινηματογραφιστής

«Αρκετά αντισυμβατικό τέλος»

Μια απόλυτα έξυπνη και ενίοτε ευρηματική σκηνοθετική και σεναριακή προσέγγιση ενός γνωστού θέματος. Μια σίγουρα εξαιρετική παραγωγή προσεγμένη σε κάθε λεπτομέρεια και με εξαιρετικές ερμηνείες. Πρόκειται για μια ταινία που ενώ χρησιμοποιεί μια σειρά πολύ γνωστών και όχι ιδιαίτερα νεωτερικών στοιχείων στην κατασκευή της (ευρυγώνιοι φακοί, dissolves στο μοντάζ, μουσική), καταφέρνει παρ’ όλα αυτά να προτείνει τον εαυτό της ως κάτι φρέσκο και απόλυτα σύγχρονο. Πολύ καλό και αρκετά αντισυμβατικό το τέλος, αποζημίωσε τις καλλιτεχνικές μου απαιτήσεις για κάτι λιγότερο οικείο και συνηθισμένο παρ’ όλο που ταυτοχρόνως συνέβη και αυτό τεχνικά μέσα από ένα κλασικότατο εφέ διπλής έκθεσης. Γενικότερα πρόκειται για μια περίεργα επιτυχημένη συνταγή, για το πώς μπορούμε από τη μια να χειριστούμε κλασικά θέματα με σχετικά κλασικό τρόπο και από την άλλη ταυτόχρονα αυτό να έχει την αίσθηση από κάτι αρκετά καινούργιο, από μια νέα πρόταση. Η «Ευνοούμενη» είναι σαν να διαβάζει κανείς ένα παλιό βιβλίο τραγουδώντας το. Πιθανότατα ακούγεται διαφορετικό, μοντέρνο και αντισυμβατικό. Και ίσως, απόλυτα ταιριαστό στην εποχή μας.

Γιώργος Νταλάρας,

τραγουδιστής

«Αγάπη για τις ηρωίδες του»

Το ταλέντο έχει τα όριά του; Γιατί ο Λάνθιμος τα ξεπέρασε. Πανάξιος και για τις Χρυσές Σφαίρες και για το Αργυρό Λιοντάρι και για τις 10 οσκαρικές υποψηφιότητες και για ό,τι άλλο – δεν τα παρακολουθώ κιόλας. Εγώ είδα μια σπουδαία ταινία από έναν μεγάλο σκηνοθέτη. Το χιούμορ του Λάνθιμου απέναντι στο μαύρο αγγλοσαξονικό χιούμορ. Η «κρυφή γοητεία» της μοναρχίας, η τρέλα του μεγαλείου μέσα από ένα διεισδυτικό, σουρεαλιστικό βλέμμα. Ισως καλύτερη απ’ το «Barry Lyndon». Είναι απίστευτο πραγματικά πώς αναπαρήγαγε μια ιστορία εποχής και την έκανε σημερινή, με οξύτητα, με βιτριολικό χιούμορ, αλλά και με αγάπη για τις ηρωίδες του. Τελειώνει το έργο και τις αγαπάς και τις τρεις… Τελικά η αγάπη δεν έχει όρια, το ταλέντο δεν έχει όρια και ο άνθρωπος είναι μυστήριο ον. Μπορεί να γίνεται πόλεμος και παρ’ όλα αυτά οι υπηρέτες να πετάνε πάπιες στον αέρα που τις σημαδεύουν οι ευνοούμενες κυρίες, για να μάθουν σκοποβολή. Τον 18ο αιώνα και τώρα.

Κωνσταντίνος Ρήγος,

χορογράφος

«Αισθητική μιας παρτίδας σκάκι»

Σε πιάνει από  το χέρι και σε βυθίζει σε έναν κόσμο κυνικής ειρωνείας, σε έναν κόσμο γυναικών που λειτουργούν και διοικούν τους άντρες σαν να επιστρέφουμε σε πρωτόγονες μητριαρχικές κοινωνίες. Σου κλείνει το μάτι με την αισθητική του αρτιότητα μιας παρτίδας σκάκι, όπου κάθε πιόνι στέκεται με τελετουργική ακρίβεια στη θέση του μέχρι να οδηγήσει την παρτίδα σε ματ. Σου χαϊδεύει το αφτί ακόμα και με την εμμονική επανάληψη της Σονάτας 21 του Φραντς Σούμπερτ, έργο αγαπημένο από τότε που πρωτογνωριστήκαμε (το κομμάτι αυτό είχα χρησιμοποιήσει στο «Φθινόπωρο» των «5 εποχών»). Ακρίβεια, συνέπεια, συνοχή, καθαρότητα, μουσικότητα, μαύρο χιούμορ, ερμηνείες.

Αλέξανδρος Ψυχούλης,

εικαστικός και καθηγητής στο Τµήµα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστήµιου Θεσσαλίας

«Τρίψε μου τα πόδια»

Θα μας ενδιέφερε να δούμε μια ταινία με ήρωα τον Πάνο Καμμένο; Ο Λάνθιμος θα μπορούσε να τη γυρίσει αριστουργηματικά παρακολουθώντας τη γελοιότητα, την τζάμπα μαγκιά, τη δίψα για εξουσία, τις πολιτικές παλινδρομήσεις, τις μεταμφιέσεις αλλά και την ανθρώπινη ανασφάλεια ή την άδολη αγάπη για την οικογένειά του και τις απολαύσεις. Θα παρακολουθούσε τον ήρωά του με λανθιμική συμπάθεια, έχοντας συνείδηση πως η βλακεία είναι ένα πεπρωμένο που – κατά τον Maurizio Ferraris – μας την έχει στημένη στο τέλος της διαδρομής.
Δείτε την ταινία όχι μόνο για τις εικόνες της, αλλά για τον αγαπησιάρικο κυνισμό με τον οποίο ο Λάνθιμος ανατέμνει τις ηρωίδες του. Εχω ακόμα την επίγευση της εκπληκτικής ερμηνείας της Ολίβια Κόλμαν (βασίλισσα Αννα). Μια καταθλιπτική φιγούρα καταδικασμένη να βασιλεύει ενώ έχει βιώσει την απώλεια των 17 παιδιών της. Το φιλάσθενο σώμα της είναι πια πηγή ατελείωτης οδύνης. Στομαχικές και εντερικές διαταραχές, ποδάγρα, εγκεφαλικά. Ομως σ’ αυτό το σακατεμένο σώμα επιστρέφει διαρκώς απελπισμένα αναζητώντας την ανάμνηση της ηδονής. Ανθρώπινο.

Γιάννης Τσόλκας,

καθηγητής Ιστορίας της Ιταλικής Λογοτεχνίας και του Ευρωπαϊκού Πολιτισµού (ΕΚΠΑ)

 «Καυστική και κοφτερή»

Η ταινία, βασισμένη σε πραγματικά και τεκμηριωμένα γεγονότα, αφηγείται την ιστορία ενός τριγώνου, της βασίλισσας Αννας Στιούαρτ (τελευταία του οίκου των Στιούαρτ) και δύο γυναικών της βασιλικής αυλής, της Σάρας Τσόρτσιλ, δούκισσας του Μάρλμπορο, και της Αμπιγκεϊλ Μέισαμ, ξαδέλφης της Σάρας, οι οποίες συγκρούονται για τη θέση της ευνοούμενης της βασίλισσας.

Η σκηνοθετική δουλειά του Γιώργου Λάνθιμου είναι έξοχη και δημιουργική, αφού με αφετηρία μια ιστορική υπόθεση καταλήγει να εμβαθύνει στην εξουσία, την οποία «καλλωπίζει» με τα υλικά «λάσπη», «περιττώματα», «σεξ», «φαγητό», «κρασί», «εμετός». Οι δύο αντίζηλες ευνοούμενες πρωταγωνίστριες της ταινίας είναι στο περίγραμμα των προηγούμενων ταινιών του Λάνθιμου, δεδομένου ότι παρουσιάζονται πάντα με σαρκασμό, ωμότητα, κυνισμό, ειρωνεία, και με στόχο να αποκτήσουν την εύνοια μιας λεσβίας βασίλισσας ανασφαλούς, προβληματικής, νευρωτικής, βουλιμικής, υστερικής.

Η εύνοια, που στην προκειμένη περίπτωση δηλώνει την Εξουσία, σημαίνει έλεγχο, εγωκεντρισμό, επικράτηση, ικανοποίηση, γοητεία, κύρος και χρήμα. Ο Ερωτας είναι από τα σημαντικότερα θέματα της ταινίας. Με αυτά τα «βαριά» και «βρωμερά» χαρακτηριστικά η ταινία θα περίμενε κάποιος να ήταν πολύ «διανοουμενίστικη» και «δύσκολη», αλλά ο Λάνθιμος την «απογειώνει» κάνοντάς την κομψή και αιχμηρή που «ψυχαγωγεί» και «καταλύει». Ο σκηνοθέτης επιτυγχάνει να παρουσιάσει τη μάχη μεταξύ των δύο πανέξυπνων και αποφασισμένων γυναικών σαν έναν συναρπαστικό αγώνα δολερότητας και διαστροφής. Η καυστική και κοφτερή ματιά του Λάνθιμου ανατέμνει και παρουσιάζει χωρίς ψευδή ευσχημοσύνη και με τόνους γκροτέσκο το παρακμιακό ύφος της εποχής του 18ου αιώνα.

Εξαιρετική η ερμηνεία της Olivia Colman (Βασίλισσα Αννα) και υπέροχες εκείνες των ευνοουμένων Rachel Weisz (Σάρα Τσόρτσιλ) και Emma Stone (Αμπιγκεϊλ Μέισαμ). Η φωτογραφία, τα σκηνικά και τα κοστούμια δικαιούνται αναμφίβολα βραβεία Οσκαρ. Μια ταινία έκπληξη για τη στροφή του Λάνθιμου σε χολιγουντιανά πλαίσια, αλλά ταυτόχρονα με την αναλλοίωτα σταθερή και πάγια σκέψη, άποψη και σκηνοθετική ικανότητά του.

Ηλίας Κανέλλης,

δημοσιογράφος

«Απαλλάχθηκε απ’ το βάρος»

Η «Ευνοούμενη» είναι η πρώτη ταινία για το μεγάλο κοινό ενός δεξιοτέχνη. Επιγραμματικά, ορισμένες  παρατηρήσεις.

1. Είναι η πρώτη κανονική ταινία του σκηνοθέτη. Ενας δεξιοτεχνικός θρίαμβος, με απίστευτης ωραιότητας ανάπλαση της εποχής, καταιγιστικό ρυθμό (θεούλης του μοντάζ ο Μαυροψαρίδης) και ηθοποιάρες, γυναίκες και άνδρες. Ιδίως η Ολίβια Κόλμαν με έστειλε: πώς παίζει με τόσο λίγη επιτήδευση έναν τόσο σύνθετο ρόλο, αξίζει τον θαυμασμό μας.

2. Μια ιστορία ερώτων και άγριας διαπάλης για την εύνοια της βασίλισσας διεκπεραιώνεται αριστοτεχνικά. Πιθανόν να σας λείπει το βάθος, τα πολλά επίπεδα ανάγνωσης, ό,τι δίνει διάρκεια σε μια κινηματογραφική ταινία, ακόμα κι όταν περάσει η εποχή της.

3. Αλλά μήπως το βάθος της ταινίας είναι ακριβώς η κινηματογραφική δεξιοτεχνία της κατασκευής της; Η παραγωγή είναι τόσο τέλεια που δεν προλαβαίνεις ούτε στιγμή να σκεφτείς ότι ο καλλιτέχνης επιδεικνύει τη δεξιοτεχνία του.

4. Πίσω από τη δεξιοτεχνία, πάντως, βρήκα αφηγηματικές συμβάσεις ολίγον προφανείς: το αρνάκι που έγινε στρίγκλα, η βασίλισσα που καταλαβαίνει κάποια στιγμή την ισχύ της. Δεν με χαλάνε οι συμβάσεις, είναι αναγκαίες. Από την άλλη, μου άρεσε η συμβολική επένδυση της σκηνοθεσίας αμιγώς στο γυναικείο φύλο, το αντισυμβατικό μέρος της αφήγησης. Η ήττα του ανδροκρατούμενου κόσμου, ο υποταγμενος στις γυναίκες ανδρισμός είναι η πιο ωραία ιδέα της ταινίας. Την πρότεινε το σενάριο (Ντέμπορα Ντέιβις και Τόνι ΜακΝαμάρα) και την άρπαξε η σκηνοθεσία. Τέλεια συνεργασία.

5. Ο Λάνθιμος, επιτέλους, απαλλάσσεται από το βάρος ενός σινεμά που γίνεται για να πει και καλά κάτι σημαντικό, να εντυπωσιάσει, έστω κι αν στο τέλος δεν καταλαβαίνουμε τι θέλει να πει ακριβώς. Νομίζω ότι μακριά από την κρυπτική, επιδειξιομανή και πολύ μπουρδουκλωμένη σεναριακή αφέλεια των ταινιών που τον ανέδειξαν, τα καταφέρνει καλύτερα. Και κάνει τα πάντα: και σχέσεις, και ερμηνείες, και αισθητικά πλάνα και όλα. Εδώ, απλώς, όλα εξυπηρετούν την αφήγηση της ιστορίας – μιας ιστορίας ουσιαστικά ελαφράς, πίσω από τη βαριά συσκευασία της ταινίας εποχής.

6. Συμπέρασμα: Τελικά, είχαν δίκιο όσοι επένδυσαν στον Λάνθιμο. Και ως συνήθως το Χόλιγουντ έχει το μεγαλύτερο δίκιο που αξιοποίησε με το παραπάνω την επένδυση – παίρνοντας έναν δεξιοτέχνη αφηγητή και  επιτρέποντάς του να κάνει ό,τι θέλει, υπό την προϋπόθεση ότι όλοι θα τα καταλαβαίνουμε.

ΥΓ: Αυτά από έναν που αισθανόταν αφόρητα στις προσωπικές ταινίες του Λάνθιμου, βαριές, ασήκωτες και αυθαίρετες με τα σενάρια του Ευθύμη Φιλίππου.

Τώνης Λυκουρέσης,

σκηνοθέτης

«Καυστικό χιούμορ»

Από τον νεαρό Λάνθιμο της «Κινέττας» του 2005 έως την «Ευνοούμενη» του 2018, η διαδρομή του έλληνα σκηνοθέτη αναπτύχθηκε θριαμβικά. Οι ταινίες του χαρακτηρίζονται από μια ιδιαίτερη αφηγηματική και σκηνοθετική ματιά και ένα καυστικό χιούμορ που σχολιάζει τον ιδιωτικό, αλλά και τον ευρύτερο κύκλο εξουσίας των ηρώων του, κερδίζοντας το παγκόσμιο κοινό. Στην «Ευνοούμενη» ο Λάνθιμος κοιτάζει λοξά το ιστορικό πλαίσιο του σεναρίου και διαχειρίζεται μοναδικά ταξικές συγκρούσεις, προσωπικές ίντριγκες και ερωτικές διεκδικήσεις, μέσα από τις εξαιρετικές ερμηνείες και τους θαυμάσιους καλλιτεχνικούς και τεχνικούς συνεργάτες του. Η «Ευνοούμενη» αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον μας για τις ταινίες εποχής με μια απόλυτη φιλμική αίσθηση!