Ανοχύρωτη χώρα απέναντι στις πυρκαγιές

Ο κακός σχεδιασμός και η ασυνεννοησία που επικρατεί μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων,  οι οποίοι φθάνουν τους 45(!), είναι ο μεγαλύτερος εχθρός στην πρόληψη των πυρκαγιών στην Ελλάδα, η οποία είναι ανοχύρωση απέναντι σε αυτές…

Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της Ανεξάρτητης Επιτροπής για τη Διερεύνηση των Πυρκαγιών στην Ελλάδα που συγκροτήθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο μετά τις καταστροφές του Ιουλίου με τους 100 νεκρούς στο Μάτι.

Στο πόρισμα-φωτιά επισημαίνεται χαρακτηριστικά πως για την καταστολή των πυρκαγιών πρέπει να συνεργαστούν 17 φορείς (!) που ανήκουν σε έξι διαφορετικά υπουργεία προκειμένου να ασκήσουν 11 διαφορετικές αρμοδιότητες…

Επιπλέον, οι ειδικοί που συνέταξαν το πόρισμα διαπιστώνουν έλλειψη ενιαίου Εθνικού Σχεδίου Προστασίας από τις πυρκαγιές δασών και υπαίθρου, το οποίο να ολοκληρώνει τις αρμοδιότητες και τον ρόλο όλων των εμπλεκόμενων φορέων στα θέματα της διαχείρισης των πυρκαγιών. Διαπιστώνονται ακόμα τα εξής: Ελλειψη κλίματος και πνεύματος συνεργασίας ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς και ιδιαίτερα ανάμεσα στο Πυροσβεστικό Σώμα και τη Δασική Υπηρεσία. Καταφανής πριμοδότηση της καταστολής σε σχέση με την πρόληψη τόσο σε επίπεδο στρατηγικής όσο και σε επίπεδο χρηματοδότησης. Πολιτικές παρεμβάσεις που δεν συνδυάζονται με επιστημονική τεκμηρίωση των αντίστοιχων επιλογών, όπως για παράδειγμα η μεταφορά της δασοπυρόσβεσης. Χαμηλό επίπεδο συντονισμού για την αντιπυρική προστασία των δασών και ιδιαίτερα στη φάση της καταστολής.

Στα συμπεράσματα της επιτροπής περιλαμβάνονται ακόμα τα εξής: Η διαχρονική αύξηση της καύσιμης ύλης στα δάση σαν συνέπεια της εγκατάλειψης και της υποχρηματοδότησης της διαχείρισης δασών. Η υπερβολική εξάρτηση του συστήματος δασοπυρόσβεσης από τα εναέρια μέσα. Η έλλειψη αντίληψης του κινδύνου πυρκαγιάς στη ζώνη μείξης δασών – οικισμών και κυρίως ο αποκλεισμός της επιστημονικής γνώσης, της καινοτομίας και της τεχνολογίας από την επιχειρησιακή πράξη διαχείρισης των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου.

Τι προτείνουν οι ειδικοί. Οι ειδικοί είναι ξεκάθαροι: οι πυρκαγιές δεν είναι δυνατόν να εξαλειφθούν πλήρως στα μεσογειακά δασικά οικοσυστήματα, καθώς στη φυσική τους συχνότητα αποτελούν σημαντικό παράγοντα για τη λειτουργία τους. Επομένως, όπως επισημαίνουν, στόχος ενός σύγχρονου συστήματος διαχείρισης δεν είναι η εξάλειψη των πυρκαγιών αλλά η μείωση της επικινδυνότητάς τους και των καταστροφών που ενδέχεται να προκαλέσουν.

Για τον λόγο αυτόν προτείνουν το πρόβλημα των πυρκαγιών να αντιμετωπίζεται από την πολιτεία ενιαία μέσα από ένα ολοκληρωμένο και συνεκτικό πλαίσιο διαχείρισης των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου, και όχι με μεμονωμένες και ασύνδετες υπηρεσίες και δράσεις πρόληψης ή καταστολής.

Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΣΤΟ ΜΑΤΙ. Στο πόρισμα γίνεται επιδερμική αναφορά στο Μάτι, με στόχο προφανώς να ετεροχρονίσει τις ευθύνες των φορέων που ενεπλάκησαν στην επιχείρηση κατάσβεσης της πυρκαγιάς (Περιφέρεια, Πυροσβεστική, Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, δήμοι, ΕΛ.ΑΣ. κ.λπ.). Η μόνη αναφορά που γίνεται είναι στην ενότητα «καταστροφές πυρκαγιών», όπου επισημαίνεται, πως η ποιότητα κατασκευής των κτιρίων στον Νέο Βουτζά περιόρισε τις ζημιές στον περιβάλλοντα χώρο των κατοικιών, σε αντίθεση με τις κατασκευές στο Μάτι, όπου η ποιότητα των υλικών και η παλαιότητα των κατασκευών (χωρίς να παραγνωρίζεται η έλλειψη πολεοδομικού σχεδιασμού) οδήγησαν στο παρανάλωμα.

Το πόρισμα παραδόθηκε χθες στον Πρόεδρο της Βουλής Νίκο Βούτση, ο οποίος τόνισε πως θα μελετηθεί από τους προέδρους και τα μέλη των αρμόδιων κοινοβουλευτικών επιτροπών. Στη συνέχεια, όπως είπε, τα μέλη της Ανεξάρτητης Επιτροπής θα προσκληθούν σε ακροάσεις με τη συμμετοχή και άλλων αρμόδιων φορέων, έτσι ώστε να διαμορφωθεί κοινή αντίληψη για τη διαμόρφωση του νομοθετικού πλαισίου για την Πολιτική Προστασία.

Αλλες πτυχές του προβλήματος. Στην έκθεση των 155 σελίδων, η εξαμελής επιστημονική επιτροπή με επικεφαλής τον καθηγητή δρα Johann Georg Goldammer αποτυπώνει με λεπτομέρειες την υφιστάμενη κατάσταση σε ό,τι αφορά την πρόληψη και την καταστολή των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, οι πυρκαγιές στη ζώνη μείξης δασών – οικισμών (περιαστικές κυρίως) αποτελούν ιδιαίτερο πρόβλημα στην Ελλάδα, μια και πάνω από το 80% του πληθυσμού της χώρας είναι συγκεντρωμένο στη μεσογειακή κλιματική ζώνη κατά μήκος των ακτών ή σε χαμηλότερα υψόμετρα, με αποτέλεσμα να υπάρχουν μεγάλες ανθρωπογενείς πιέσεις για αλλαγή της χρήσης γης και αυξημένη οικοδομική δραστηριότητα σε δασικές περιοχές γύρω από μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αττική, η Χαλκιδική, η Ρόδος και η Κρήτη.

Επιπλέον, δεν υφίστανται, κατά τους συντάκτες του πορίσματος, βασικά εργαλεία σχεδιασμού, όπως σύγχρονα αντιπυρικά σχέδια για την αντιμετώπιση πυρκαγιών σε δασικές περιοχές αυξημένης επικινδυνότητας.

Εκκένωση περιοχών. Στο πόρισμα αναφέρεται επί λέξει: «Είναι εντυπωσιακό ότι στη δημόσια συζήτηση γίνεται συχνά αναφορά σε σχέδια εκκένωσης σε επίπεδο δήμων, κάτι που κατά τη ΓΓΠΠ δεν προβλέπεται από τον νόμο. Αντίθετα, υφίσταται ο όρος της “οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης” λόγω του μη υποχρεωτικού χαρακτήρα του μέτρου από τους πολίτες».
Σε άλλο σημείο επισημαίνεται: «Παρατηρείται όμως επιφυλακτικότητα στην εφαρμογή επιχειρησιακών σχεδίων προληπτικής οργανωμένης απομάκρυνσης, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν σαφείς οδηγίες που έχει εκδώσει η ΓΓΠΠ. Είναι συνηθισμένο για πολιτικούς και οικονομικούς λόγους να μην προβάλλεται ο (υφιστάμενος) τοπικός κίνδυνος πυρκαγιάς ούτε να ενημερώνονται σχετικά οι κάτοικοι, ώστε να εξοικειώνονται με την εφαρμογή τυχόντος σχεδίου ασφαλείας ή οργανωμένης απομάκρυνσης πριν από κάθε αντιπυρική περίοδο (υπόδειξη/ σήμανση χώρων συγκέντρωσης, διαδρομές απομάκρυνσης από τον οικισμό σε περίπτωση κινδύνου πυρκαγιάς). Με τον τρόπο αυτόν δεν υπάρχει ούτε επίγνωση του κινδύνου ούτε ετοιμότητα αντίδρασης στους κατοίκους σε περίπτωση ενδεχόμενης πυρκαγιάς».

Για τον Ευρωπαϊκό Αριθμό Κλήσης Εκτακτης Ανάγκης (112) στην έκθεση αναφέρεται: «Η υλοποίηση της υπηρεσίας 112 ξεκίνησε το 2010 και αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία από τις αρχές του 2019 (!)».