Παζάρι για Αιγαίο, Κυπριακό και συνοριακή ασφάλεια

Στις γνωστές πάγιες γραμμές επί των οποίων έχουν δρομολογηθεί οι ελληνοτουρκικές σχέσεις την τελευταία 20ετία κινήθηκαν οι συνομιλίες του Αλέξη Τσίπρα με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά την πολύωρη κατ’ ιδίαν συνάντηση που οι δύο ηγέτες είχαν χθες το απόγευμα στο επιβλητικό προεδρικό μέγαρο της Αγκυρας. Ουσιαστικά, οι δύο άνδρες έκαναν μια επισκόπηση, ένα tour d’ horizon, όλων των πτυχών των διμερών σχέσεων, από το Αιγαίο και το Κυπριακό ώς την ασφάλεια και το Προσφυγικό. Ο έλληνας Πρωθυπουργός συνόψισε τον σκοπό της επίσκεψης με μια αναφορά που ερμηνεύθηκε και ως αφετηρία ενός παζαριού μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας: «Πρέπει πρώτα να βάλουμε τα θεμέλια και μετά να χτίσουμε προσεκτικά» ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του.

Στο τραπέζι τέθηκε και το ζήτημα πραγματοποίησης του 5ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας (ΑΣΣ), πιθανότατα στη Θεσσαλονίκη, αλλά οριστική ημερομηνία για κάτι τέτοιο δεν συμφωνήθηκε. Η «θετική ατζέντα» θα περιλαμβάνει την επιτάχυνση της λειτουργίας, ώς το καλοκαίρι, της ακτοπλοϊκής σύνδεσης Σμύρνης – Θεσσαλονίκης, την έναρξη κατασκευής της δεύτερης γέφυρας Κήπων – Υψάλων και, αργότερα, τη σιδηροδρομική σύνδεση Θεσσαλονίκης – Κωνσταντινούπολης. Πάντως, ο τούρκος πρόεδρος δεν εμφανίστηκε διατεθειμένος να κάνει κάποια συμβολική κίνηση για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, όπου σήμερα ο Αλέξης Τσίπρας θα συναντηθεί με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο (ήταν παρών και στο χθεσινοβραδινό δείπνο). Κατά την πάγια τακτική του, το συνέδεσε με το ζήτημα της εκλογής μουφτήδων στη Θράκη.

ΜΟΕ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΟ. Στα ζητήματα υψηλής πολιτικής των ελληνοτουρκικών σχέσεων, οι δύο άνδρες εστίασαν στην επανεκκίνηση του διαλόγου για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) στο Αιγαίο και στο Κυπριακό. Σε ό,τι αφορά τα ΜΟΕ, οι δύο βασικοί δίαυλοι που αναμένεται να ενεργοποιηθούν είναι κατ’ αρχάς αυτός μεταξύ των δύο υπουργών Αμυνας και των πρώην αρχηγού ΓΕΕΘΑ Ευάγγελου Αποστολάκη και Χουλουσί Ακάρ και στη συνέχεια αυτός μεταξύ των γενικών γραμματέων των δύο υπουργείων Εξωτερικών. Σε ό,τι αφορά τους Αποστολάκη και Ακάρ, οι δύο υπουργοί θα έχουν μια πρώτη ευκαιρία να συζητήσουν από κοντά στο περιθώριο της επικείμενης συνάντησης των υπουργών Αμυνας του ΝΑΤΟ στις 13 και 14 Φεβρουαρίου στις Βρυξέλλες. Τα ΜΟΕ που βρίσκονται στο τραπέζι είναι γνωστά εδώ και χρόνια (συνολικά είναι περίπου 30), αλλά το κρίσιμο ζήτημα είναι ποια από αυτά μπορούν να εφαρμοστούν. Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα για οριστικές αποφάσεις σε σχέση με τα ΜΟΕ. Αν δε αυτές οι συνομιλίες έχουν επιτυχία, τότε ίσως εκκινήσουν ξανά οι διερευνητικές επαφές.

Την ίδια στιγμή, ο Ερντογάν αναφέρθηκε στη διαμόρφωση ενός «κοινού οδικού χάρτη» πριν από την επανέναρξη των συνομιλιών. Ο Τσίπρας μίλησε αντιστοίχως για προπαρασκευαστικές συναντήσεις (ίσως μεταξύ των Γιώργου Κατρούγκαλου και Μεβλούτ Τσαβούσογλου). Ο τούρκος πρόεδρος υπήρξε σαφής όταν είπε ότι το βασικό σημείο που ενδιαφέρει την Αγκυρα είναι η πολιτική ισότητα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, όποιο μοντέλο και αν επιλεγεί. Αντίθετα, ο έλληνας Πρωθυπουργός μίλησε για βιώσιμη λύση επανένωσης. Ωστόσο, την ίδια στιγμή δεν έχει υπάρξει κάποια συμφωνία επί των όρων αναφοράς μεταξύ των Νίκου Αναστασιάδη και Μουσταφά Ακιντζί, υπό την αιγίδα της ειδικής απεσταλμένης του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, της Τζέιν Χολ Λουτ. Δεν είναι πάντως σαφές ότι η Αθήνα και η Αγκυρα καίγονται για άμεση πρόοδο. Οι δύο άνδρες προσπάθησαν να μη ρίξουν λάδι στη φωτιά σε σχέση με τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η τουρκική ενόχληση για το ενδεχόμενο αποκλεισμού της είναι έκδηλη. Αντίθετα, υψηλόβαθμες διπλωματικές πηγές έλεγαν μετά το πέρας της συνάντησης ότι η ενέργεια, τόσο με τον αγωγό ΤΑΡ όσο και μελλοντικά με τον Turk Stream, θα μπορούσε να είναι γέφυρα συνεργασίας.

ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ. Το πλέον «καυτό» ζήτημα που χρήζει άμεσης αντιμετώπισης είναι το Προσφυγικό. Ο Τσίπρας μίλησε για την ανάγκη η ΕΕ να βοηθήσει περισσότερο την Τουρκία, η οποία φιλοξενεί στο έδαφός της περίπου 4.000.000 πρόσφυγες. Ωστόσο, η Αθήνα έχει ορισμένα άμεσα αιτήματα, τα οποία αφορούν, πρώτον, την αντιμετώπιση των αυξημένων ροών τόσο προς το χερσαίο σύνορο του Εβρου όσο και με πλοιάρια από την Τουρκία προς το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης (πρόκειται κυρίως για Αφγανούς με προέλευση από το Ιράν) και, δεύτερον, την καταπολέμηση των δικτύων διακινητών που έχουν στοχεύσει τη Σάμο (όπου πηγαίνουν πολλά άτομα από χώρες της υποσαχάριας Αφρικής). Για τα θέματα αυτά αναμένεται να υπάρξει συνάντηση του υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής Δημήτρη Βίτσα με τον τούρκο υπουργό Εσωτερικών Σουλεϊμάν Σοϊλού περί τις 20 Φεβρουαρίου.

Τόσο ο Τσίπρας όσο και ο Ερντογάν αναφέρθηκαν σε στενότερη συνεργασία στην ασφάλεια και στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Στο θέμα των οκτώ τούρκων αξιωματικών που έλαβαν άσυλο στην Ελλάδα, κάθε πλευρά έμεινε αμετακίνητη στις θέσεις της και είναι σαφές ότι ο Ερντογάν δεν το ξεχνά. Ωστόσο, η Αθήνα εμφανίζεται διατεθειμένη να βοηθήσει στον εντοπισμό ατόμων με τρομοκρατικές διασυνδέσεις που επιδιώκουν να περάσουν από τα ελληνοτουρκικά σύνορα, ενώ ο Τσίπρας υπήρξε απόλυτα αφοριστικός για όσους ο Ερντογάν θεωρεί «πραξικοπηματίες».

Το δείπνο και οι εκπλήξεις

Οι χειραψίες στο Ακ Σαράι (Λευκό Παλάτι) ήταν θερμές, όπως και η επικοινωνία χθες το απόγευμα ανάμεσα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Αλέξη Τσίπρα, ενώ στο επίσημο δείπνο που ακολούθησε, ο τούρκος πρόεδρος επεδίωξε να τιμήσει και την ελληνική κοινότητα της γείτονος, αφού εκτός από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο προσκλήθηκαν εκπρόσωποι των ελληνικών συλλόγων και συνδέσμων, καθώς και προβεβλημένοι εκπρόσωποι από τον χώρο του αθλητισμού, όπως ο διεθνής μπασκετμπολίστας της Φενέρμπαχτσε Κώστας Σλούκας και οι διεθνείς ποδοσφαιριστές Κώστας Μήτρογλου (πρόσφατη μεταγραφή της Γαλατάσαραϊ) και Γιώργος Τζαβέλλας (Αλάνιασπορ).