Τσίπρας – Ερντογάν: ισορροπία σε τεντωμένο σκοινί

Ο πήχης των προσδοκιών της επίσκεψης του έλληνα Πρωθυπουργού στην Τουρκία εύλογα τοποθετήθηκε χαμηλά, με μόνο ρεαλιστικό στόχο την εμπέδωση της απευθείας πρόσβασης στον Ερντογάν. Δεδομένων των αραιών επαφών σε υπηρεσιακό επίπεδο, αυτονόητα η αποτροπή ενός δυσάρεστου περιστατικού ή η διαχείριση μιας κρίσης προϋποθέτει άμεσο δίαυλο επικοινωνίας με τον τούρκο πρόεδρο. Με τις ενεργειακές διεργασίες στην Ανατολική Μεσόγειο να αφήνουν για την ώρα τη γείτονα εκτός νυμφώνος και εν αναμονή (πιθανότατα ενθαρρυντικών) ανακοινώσεων της ExxonMobil, η Αγκυρα θα εντείνει την πίεσή της προς πάσα κατεύθυνση. Ετσι, η επικράτηση ενός μορατόριουμ στο Αιγαίο θα αποτελούσε μια ευχάριστη έκπληξη, αν βέβαια είχε διάρκεια. Και ο Ερντογάν από μεριάς του θα έπρεπε – υπό κανονικές συνθήκες – να επιζητά πιο ήρεμα νερά στο Αιγαίο λόγω των πολλαπλών ανοιχτών μετώπων (Συρία, Ισραήλ, Αίγυπτος), της έλλειψης περιφερειακών συνομιλητών και της σχετικής επιχειρησιακής ανεπάρκειας, κυρίως εξαιτίας της κατάστασης της τουρκικής αεροπορίας. Μάλιστα, στο πρόσωπο της Ελλάδας βλέπει ένα δυνάμει ενεργούμενο κύκλων της Δύσης που επιθυμούν να τον αποσταθεροποιήσουν, σύροντάς τον σε σύρραξη με άδηλη έκβαση, και ανησυχεί μήπως καραδοκούν δυνάμεις που δεν ελέγχονται από τον ίδιο για να πάρουν το πάνω χέρι στο στράτευμα.

Από την άλλη, ο τούρκος πρόεδρος διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά του ηγέτη που μπορεί να επιβάλει στο εσωτερικό του έναν συμβιβασμό με την Ελλάδα. Δεν αποκλείεται σύντομα να τον επιδιώξει, ασφαλώς με τους δικούς του όρους, καθώς δείχνει να θεωρεί την Ελλάδα εκ των αδύναμων κρίκων. Δεν έχει, ωστόσο, βρει ακόμη τον τρόπο, δεδομένης της συνεχούς απόκλισης των δύο πλευρών. Ο δε έλληνας Πρωθυπουργός, ενόψει πολλαπλών εκλογικών αναμετρήσεων και προσμετρώντας τις σφοδρές αντιδράσεις απέναντι στη Συμφωνία των Πρεσπών, θα δυσκολευθεί (χωρίς να αποκλείεται) να αποδεχθεί την επανέναρξη ενός διευρυμένου διαλόγου με σαφές χρονοδιάγραμμα, κάτι που θα συνιστούσε ποιοτική αλλαγή σε σχέση με τα τελευταία χρόνια. Αλλωστε, δεν υπάρχει η ελάχιστη συναίνεση στο εσωτερικό για να δικαιολογηθεί μια πρωτοβουλία που θα δέσμευε και την επόμενη κυβέρνηση. Εφόσον προκύψουν μόνο εξαγγελίες περί Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, ας είμαστε επιφυλακτικοί γιατί συνήθως καταλήγουν σε ευχολόγια χωρίς περιεχόμενο.

Ετσι κι αλλιώς, οι εμπλουτιζόμενες διεκδικήσεις της Αγκυρας (τις οποίες φέρνει στο τραπέζι επιζητώντας εφ’ όλης της ύλης διαβουλεύσεις) δεν αφήνουν σοβαρά περιθώρια για αναζήτηση συναινέσεων, οπότε, αυτονόητα, προτεραιότητα δίνεται στη διαχείριση μιας προβληματικής – με αυξομειώσεις – έντασης ώστε να μην εκτραπεί, δημιουργώντας μη αναστρέψιμα τετελεσμένα. Η απομάκρυνση της Αγκυρας από το δυτικό άρμα, η εμφανής δυσκολία στην προσπάθεια επαναφοράς των σχέσεών της με ΗΠΑ και ΕΕ σε ένα εύρυθμο πλαίσιο καθιστούν την Τουρκία λιγότερο αξιόπιστη και ακόμη λιγότερο πρόθυμη να προβεί σε ενέργειες που θα της δώσουν πόντους στους δυτικούς της εταίρους. Τουναντίον, ο Ερντογάν έχει κατασταλάξει πως «ερεθίζοντας» τα αντανακλαστικά των Δυτικών αποκτά μεγαλύτερα διαπραγματευτικά περιθώρια έναντί τους, ενώ εμφανώς συνεννοείται καλύτερα με χώρες που βρίσκονται στο στόχαστρο της Δύσης απ’ ό,τι με τους συμμάχους της.

Τέλος, η σημερινή επίσκεψη Τσίπρα στη Χάλκη επιχειρεί να εξισορροπήσει τις αντίστοιχες τούρκων αξιωματούχων στη Θράκη και να τονίσει εν τοις πράγμασι την απαίτηση για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής, θέτοντας τις βάσεις για την καθιέρωση επίσημων επισκέψεων. Πάντως, ενδεχόμενο «δώρο» από την τουρκική ηγεσία συνεπάγεται και «αντίδωρο» από μεριάς μας.

Ο δρ Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής Ερευνών ΙΔΙΣ