Η δημοκρατία του σύρματος

Ο Φιλίπ Πετίτ είναι ο άνθρωπος που τον Αύγουστο του 1974 ισορρόπησε επί 45 λεπτά πάνω σε τεντωμένο σύρμα για να διασχίσει την απόσταση των 61 μέτρων που χωρίζει τους Δίδυμους Πύργους. Αλλά ο Νίκος Βούτσης (φωτογραφία) δεν έχει να ζηλέψει τίποτε από τον Γάλλο σχοινοβάτη: στο δικό του σύρμα ισορροπεί σχεδόν 45 ημέρες.  Και, αλίμονο, οι άκρες του δεν είναι δεμένες σε ταράτσες. Αντίθετα, τη μία άκρη την κρατάει ο Αλέξης Τσίπρας. Και την άλλη, ακόμη χειρότερα, την κρατάει ο Πάνος Καμμένος.

Η λογική θα έλεγε πως είναι ζήτημα χρόνου να πέσει ο πρόεδρος της Βουλής από το σύρμα του. Πως κανένας δεν μπορεί να ισορροπήσει σε ένα σύρμα σε συνεχή ταλάντωση. Ο,τι συμβαίνει όμως μεταξύ Μαξίμου και Βουλής το τελευταίο διάστημα ξεπερνάει τη λογική. Δεν είναι λογικό, ας πούμε, να στέλνει ο πρωθυπουργός μια επιστολή στον πρόεδρο της Βουλής με την οποία να του «ζητά» (αυτό είναι το ρήμα που χρησιμοποίησε ο Αλέξης Τσίπρας) να «μην αναλάβει καμία πρωτοβουλία» για την αλλαγή του κανονισμού της Βουλής.

Η απαίτηση δεν έχει κατ’ αρχάς θεσμική λογική. Πώς ο επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας παρεμβαίνει κατ’ αυτόν τον τρόπο στη λειτουργία της νομοθετικής εξουσίας; Δεν έχει ούτε δημοκρατική λογική εάν λάβει υπόψη του κανείς ότι η διάκριση των εξουσιών είναι θεμέλιος λίθος της δημοκρατίας και αποκλείει τέτοιου τύπου παρεμβάσεις ακόμη και στο όνομα των δημοκρατικών ευαισθησιών που επικαλείται ο πρωθυπουργός. Δημοκρατικές ευαισθησίες, ναι. Αλλά όχι με έναν τρόπο που θα κάνει τον πρόεδρο της Βουλής, τον τρίτο τη τάξει πολιτειακό παράγοντα, να μοιάζει με υπάλληλο του Μαξίμου.

Η απαίτηση έχει ασφαλώς πολιτική λογική: Η αλλαγή του κανονισμού που απεργάστηκε ως ηθικός αυτουργός του Μαξίμου και θα εκτελούσε ως φυσικός ο πρόεδρος της Βουλής θα επέτρεπε στον Πάνο Καμμένο να διατηρήσει τα αρχηγικά του προνόμια χωρίς το μίνιμουμ των πέντε βουλευτών που απαιτείται.  Αλλά είναι ένα ερώτημα εάν η πολιτική λογική μπορεί να υπερισχύει οποιασδήποτε άλλης λογικής, και της θεσμικής και της δημοκρατικής. Είναι ένα ερώτημα εάν ο πολιτικός ρόλος του Νίκου Βούτση μπορεί να υπερισχύει του θεσμικού.

Η απάντηση δίνει το μέτρο της ποιότητας μιας δημοκρατίας. Στη δημοκρατία του σύρματος, οι έξι πρόθυμοι ζητούν να προσμετρώνται οι ψήφοι τους στην πλειοψηφία με τους τέσσερις από αυτούς να παραμένουν συγχρόνως στην κοινοβουλευτική ομάδα των ΑΝΕΛ. Δεν είναι αυτός ακριβώς ο ορισμός της δημοκρατικής ευαισθησίας. Και δεν είναι σύρμα αυτό που πρέπει να ισορροπήσει ο Βούτσης για να διασωθεί ως αρχηγός ο Καμμένος. Είναι μια θηλιά που σφίγγει και τη Βουλή και τη δημοκρατία και τη συνταγματική τάξη και τα κοινοβουλευτικά ήθη. Είναι μια θηλιά που προκαλεί ασφυξία.

Ο πολιτικά έμπειρος Βούτσης θα μπορούσε, από αυτήν την άποψη, να ισορροπήσει πάνω στο σύρμα του σαν τον Φιλίπ Πετίτ. Αλλά όλα τα υπόλοιπα θα μπορούσαν να βρεθούν σε θεσμικό κενό. Και να δώσουν την αίσθηση μιας μη αναστρέψιμης κατάρρευσης.

ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ

Η ικανότητα του προέδρου της Βουλής να ισορροπεί πολιτικά ενώ συγχρόνως αμφιταλαντεύεται θεσμικά, αποτυπώνεται στη δήλωσή του τον Ιούνιο του 2016 ότι «στη Βουλή δεν υπάρχουν ευπρόσδεκτες και μη ευπρόσδεκτες ψήφοι». Με εκείνη τη δήλωση, ο Νίκος Βούτσης έκλεινε το μάτι στη Χρυσή Αυγή για τον εκλογικό νόμο – «περιμένουμε να δούμε τι θα πει» εξηγούσε. Ευτυχώς οι έξι πρόθυμοι δεν είναι χρυσαυγίτες. Αλλά το θέαμα είναι εξίσου αποτρόπαιο. Και συνιστά το «κοινοβουλευτικό έγκλημα του αιώνα», αντίθετα με το «καλλιτεχνικό έγκλημα του αιώνα» του Φιλίπ Πετίτ που μπορεί να προκαλούσε ίλιγγο αλλά ήταν απ’ όλες τις απόψεις χάρμα οφθαλμών.