Ταξίδι στην Τουρκία για δουλειές

Το φάσμα της επισκέψεως Ερντογάν στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 2017 στοιχειώνει την επίσκεψη του έλληνα Πρωθυπουργού στην Αγκυρα. Ο τούρκος πρόεδρος βρήκε τότε την ευκαιρία να θέσει πολλά από τα θέματα που ενδιαφέρουν μονομερώς την Τουρκία και να εκφράσει την επιθυμία του για αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης. Υπενθυμίζεται ότι μία ημέρα πριν από την επίσκεψη, σε συνέντευξή του στον Αλέξη Παπαχελά, είχε μιλήσει ρητώς για αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης, η οποία, κατά τη γνώμη του, χρειάζεται «επικαιροποίηση». Υπενθύμιζε τη θέση του καθ’ όλη την επίσκεψη.

Σε αυτό το σημείο πρέπει να επισημανθεί  το ανισοβαρές μεταξύ των θεμάτων που θέτει η Τουρκία και αυτών που θέτει η Ελλάδα. Η Τουρκία αμφισβητεί ευθέως το status quo του Αιγαίου, όπως αυτό καθιερώθηκε μέσα από τις διεθνείς συνθήκες και τη μακρόχρονη πρακτική. Οι περισσότερες από τις τουρκικές διεκδικήσεις είναι εξαιρετικά σοβαρές διότι θίγουν τα όρια της ελληνικής κυριαρχίας. Αντιθέτως η ελληνική πλευρά θέτει θέματα συγκριτικώς ήσσονος σημασίας που αφορούν κυρίως στην αντιμετώπιση μειονοτήτων. Εντελώς παραστατικά, άλλο βάρος έχει η αποστρατιωτικοποίηση των ανατολικών νησιών του Αιγαίου που θέτει η Τουρκία εν συγκρίσει προς την απόδοση στα ελληνικά μειονοτικά ιδρύματα των δημευθεισών περιουσιών τους από το τουρκικό κράτος…

Οι Τούρκοι εδώ και πολλά χρόνια επιδιώκουν επισκέψεις σε ανώτατο επίπεδο. Αφ’ ης στιγμής γύρω απ’ το τραπέζι κάθονται οι ηγέτες της κάθε χώρας, έχουν τη δυνατότητα να μη δεσμεύονται από την αυστηρή θεματολογία που έχει διπλωματικά προκαθοριστεί. Ετσι ο Ερντογάν έχει τη δυνατότητα (και τη διεθνή εμπειρία) να αναπτύξει τα θέματα που ενδιαφέρουν την Τουρκία. Η απλή καταγραφή τους είναι σημαντική. Εάν επαναληφθεί πολλές φορές, καθίσταται κεκτημένο της άλλης πλευράς και αυτονόητο αντικείμενο συζητήσεως κατά την επόμενη συνάντηση.

Επίσης πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν ότι οι σχέσεις των δύο πλευρών είναι εξαιρετικά βεβαρημένες την τελευταία περίοδο. Η Τουρκία για πρώτη φορά μετά το 2012 (οπότε και διεκδίκησε επισήμως τη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Κύπρο, τη Ρόδο και την Κρήτη) αναγγέλλει έρευνες του σεισμογραφικού πλοίου «Μπαρμπαρός» σε περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Εως τώρα το «Μπαρμπαρός» εκινείτο σε περιοχές της κυπριακής ΑΟΖ ή ακριβώς στα όρια της κυπριακής ΑΟΖ με την ελληνική υφαλοκρηπίδα. Το ότι οι αναγγελίες δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί, δεν σημαίνει σπουδαία πράγματα. Επιπλέον για την Τουρκία παραμένει σοβαρό το (οριστικά κλειστό για την ελληνική πλευρά) θέμα των 8 αξιωματικών. Τέλος, ένα από τα θέματα που σίγουρα θα συζητήσει η Τουρκία είναι και αυτό των μουφτήδων Ξάνθης και Κομοτηνής. Από τον Αύγουστο του 2018 οι θέσεις και στις δύο μουφτείες καλύπτονται από τοποτηρητές. Η Τουρκία θα μιλήσει και πάλι για εκλογή μουφτήδων. Με όλα αυτά τα δεδομένα, είναι προφανές ότι θα ήταν καλύτερο η επίσκεψη να γινόταν σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών (με τον έλληνα αναπληρωτή υπουργό). Μια ακόμη αποτυχημένη συνάντηση Ελλάδας – Τουρκίας σε ανώτατο επίπεδο θα βαρύνει πολύ τις σχέσεις.

Ο Αγγελος Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο