Οι πανδημίες απειλούν την Ευρώπη

Η πρόληψη, η ενίσχυση των κοινωνικών υποδομών αλλά και η συνεργασία ανάμεσα στα κράτη – μέλη είναι η «συνταγή» που προτείνει ο επίτροπος Υγείας Βιτένις Αντριουκάιτις για ποιοτικές και προσβάσιμες σε όλους υπηρεσίες Υγείας.
Κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, υπενθυμίζει στους Ελληνες – και στους υπόλοιπους Ευρωπαίους – ότι το κάπνισμα κλέβει χρόνια ζωής.
Επιπλέον, στη συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΝΕΑ» επιμένει ότι παρά την κρίση υπάρχουν προοπτικές βελτίωσης, δείχνοντας ταγμένος στην αναζήτηση λύσεων εκεί όπου οι περισσότεροι βλέπουν προβλήματα.

Η έξαρση των κρουσμάτων ιλαράς αλλά και η δυναμική πορεία της εποχικής γρίπης εγείρουν εκ νέου το ζήτημα του ανεπαρκούς εμβολιασμού ανά την Ευρώπη. Ο εμβολιασμός πρέπει να είναι υποχρεωτικός ή προαιρετικός;
Το δίλημμα αυτό είναι άτοπο και δεν θα πρέπει να θίγεται στον δημόσιο διάλογο. Στην πράξη μπορεί να ισχύσουν και τα δύο ταυτόχρονα, συνυπολογίζοντας σημαντικές παραμέτρους, όπως είναι για παράδειγμα οι επαγγελματικές κατηγορίες (π.χ. για την ιατρική κοινότητα πρέπει να είναι υποχρεωτικός) αλλά και επιδημιολογικά δεδομένα σχετικά με συγκεκριμένες νόσους. Δυστυχώς, το ιατρικό Σώμα σε αρκετές χώρες όπως και στη Λιθουανία αποδεικνύει ότι δεν έχει τη διάθεση – τουλάχιστον στο σύνολό του – να συνεισφέρει μέσω της ενημέρωσης του πληθυσμού στον επαρκή εμβολιασμό. Αδύνατο σημείο είναι ότι παράλληλα φθίνει και ο ρόλος των επιδημιολόγων – σε κάποιες χώρες δραστηριοποιούνται ελάχιστοι. Γι’ αυτό και εκτιμώ ότι θα αντιμετωπίσουμε ιδιαίτερα δύσκολες καταστάσεις στην Ευρώπη, όπως είναι οι πανδημίες. Η κλιματική αλλαγή, η περιβαλλοντική μόλυνση και η μετακίνηση πληθυσμών και προϊόντων δημιουργούν τις κατάλληλες συνθήκες. Ουδείς είναι σε θέση να γνωρίζει τι θα γίνει τα επόμενα χρόνια. Ομως η εμπιστοσύνη των πολιτών σχετικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων είναι κρίσιμος παράγοντας, που βάλλεται από τις θεωρίες συνωμοσίας και τις ψευδείς ειδήσεις.

Το ποσοστό των καπνιστών στην Ελλάδα έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια, παρ’ όλα αυτά παραμένει υψηλό. Πιστεύετε ότι η εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου θα αποτελούσε την απάντηση στο πρόβλημα;
Η στόχευση αποκλειστικά στην απαγόρευση δεν θα επιφέρει καρπούς. Η διάχυση πληροφοριών που θα αφυπνίσουν τους καπνιστές είναι εξίσου σημαντικό εργαλείο. Για παράδειγμα, στις παραλίες συναντάμε γόπες. Αρκεί όμως μόνο μία για να μολυνθούν 5 λίτρα νερό. Μολύνοντας το περιβάλλον, οι συνέπειες είναι αλυσιδωτές – όπως για παράδειγμα η νοσηρότητα από διάφορες μορφές καρκίνου. Υπό το πρίσμα αυτό, είναι αναγκαίο να εκπαιδεύσουμε τον πληθυσμό. Στην Ελλάδα η καπνοβιομηχανία είναι ιδιαίτερα δραστήρια, προωθώντας καινοτόμα καπνικά προϊόντα, όπως είναι το ηλεκτρονικό τσιγάρο. Το επιχείρημα είναι ότι αποτελεί σημαντικό μέσο διακοπής του καπνίσματος. Εφόσον λοιπόν ισχύει το επιχείρημα αυτό, γιατί δεν διατίθενται μόνο μέσω των φαρμακείων ώστε να υπάρχει η δυνατότητα ελέγχου; Αντί αυτού, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα γίνονται ιδιαίτερα δημοφιλή στα νέα παιδιά ανά την Ευρώπη.

Εν μέσω οικονομικής κρίσης είναι δυνατόν τα συστήματα Υγείας να υποστηρίξουν το μοντέλο της καθολικής πρόσβασης; Τι εκτιμάτε για την περίπτωση της Ελλάδας;
Από το 2015 διαπίστωσα ότι το ελληνικό σύστημα Υγείας χαρακτηριζόταν από αρκετές παραδοξότητες. Αντιμετώπιζε έλλειψη νοσηλευτών, προσωπικού γενικότερα και γενικών γιατρών. Η φυγή τόσο των γιατρών όσο και των νοσηλευτών σε χώρες του εξωτερικού, αναζητώντας καλύτερες οικονομικές απολαβές, αποτελούσε και αποτελεί πρόβλημα. Επίσης χαρακτηρίζεται από δυσαναλογία στο προσωπικό, καθώς το σύστημα υπηρετούν περισσότεροι γιατροί και λιγότεροι νοσηλευτές. Κατά δεύτερον αλλά εξίσου σημαντικό είναι η δυσαναλογία στις υπηρεσίες Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας ανά γεωγραφικές περιοχές. Και σε όλα τα παραπάνω πρέπει να συμπεριληφθεί η υποχρηματοδότηση. Τα πρώτα χρόνια της κρίσης οι περικοπές των δημόσιων δαπανών σχεδιάστηκαν με έναν μηχανικό τρόπο, χωρίς δηλαδή να εξετάζονται σημαντικά ζητήματα και προοπτικές, όπως είναι η εξασφάλιση της καθολικής πρόσβασης στις υπηρεσίες Υγείας.

Από τότε έως και σήμερα διαπιστώνετε αλλαγές;
Οι αλλαγές δεν μπορούν να συμβούν σε μία ώρα, σε μία εβδομάδα ή σε έναν μήνα. Η στροφή στα συστήματα Υγείας έρχεται έπειτα από τρία, τέσσερα ή πέντε χρόνια. Στην Ελλάδα υπάρχουν γεωγραφικές δυσκολίες, το σύστημα έχει διαφορετικές ανάγκες στην Αθήνα, στην Κεντρική Ελλάδα και στα νησιά. Είμαι και ο ίδιος γιατρός και κατά τις τρεις φορές που έχω επισκεφθεί τη χώρα σας έχω συνομιλήσει με πολύ κόσμο, ώστε να αναγνωρίσω τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία της Ελλάδας. Σε κάθε περίπτωση, η καθολική πρόσβαση αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Και πώς θα επιτευχθεί αυτός ο στόχος;
Είναι σαφές ότι πρέπει να τονώσουμε τις επενδύσεις στις κοινωνικές υποδομές – συνεπώς και στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Επειτα πρέπει να αναρωτηθούμε τι μέτρα πρέπει να λάβουμε για την πρόσληψη και τη διατήρηση ενός ικανοποιητικού αριθμού γιατρών και νοσηλευτών. Το πρόβλημα της υποστελέχωσης – εξαιτίας του brain drain – το αντιμετωπίζουν και άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Εσθονία και η Πολωνία. Υπάρχουν όμως και δυνατότητες που μπορούμε να αξιοποιήσουμε. Μία από αυτές είναι η διασυνοριακή περίθαλψη σε όμορα κράτη, δίνοντας τη δυνατότητα στον πληθυσμό να μετακινείται για υπηρεσίες Υγείας σε γειτονικές χώρες. Η διασυνοριακή συνεργασία είναι γεγονός ανάμεσα στο Βέλγιο, στο Λουξεμβούργο και στη Γαλλία, ενώ αντίστοιχο «συμβόλαιο» έχει υπογράψει η Λιθουανία με την Εσθονία.

Επίσης σημαντικά είναι τα Εθνικά Σημεία Επαφής που έχουν ως κεντρικό ρόλο να εντοπίζουν πρότυπα ιατρικά κέντρα ανά την Ευρώπη για την αντιμετώπιση «δύσκολων» ασθενειών. Πρόσφατα ενθαρρύναμε πανεπιστημιακούς γιατρούς να συνεργαστούν πανευρωπαϊκά για την αντιμετώπιση σπάνιων και απειλητικών παθήσεων. Ηδη τριακόσια νοσοκομεία, διασυνδεόμενα μέσω μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας, ανταλλάσσουν χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τη διάγνωση και τη θεραπεία ασθενειών. Τουλάχιστον 250 ασθενείς έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα αυτό από τον περασμένο Νοέμβριο.