Ευρασία: η νέα «Ευρώπη»

Ο Bruno Maçães, πρώην υπουργός επί ευρωπαϊκών θεμάτων της Πορτογαλίας, είναι σήμερα ανώτερος σύμβουλος για διεθνή πολιτικά ζητήματα στο Flint Global του Λονδίνου, καθώς και συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο Renmin του Πεκίνου και στο Ινστιτούτο Hudson της Ουάσιγκτον. Λάτρης της περιπέτειας, έχτισε την καριέρα του ταξιδεύοντας σε όλο τον κόσμο, διδάσκοντας, και γράφοντας βιβλία. Οπως ο ίδιος αποκάλυψε  σε πρόσφατη συνέντευξή του, αυτό που διαπιστώνει είναι ότι οι  σύγχρονες δυτικές κοινωνίες δεν είναι τελικά τόσο συμβατές με την έννοια της περιπέτειας. Τουλάχιστον θεωρητικά, πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε όλες τις απαντήσεις, νομίζουμε ότι γνωρίζουμε πώς να ζήσουμε υιοθετώντας μια στάση συνεχούς «κηρύγματος» για το τι πρέπει να κάνουμε, ποιο είναι το σωστό. Περιπέτεια, όμως, σημαίνει να αναγνωρίζεις ότι μπορεί να υπάρχει ένας διαφορετικός τρόπος ζωής, τον οποίο δεν γνωρίζουμε και πολλές φορές προσπερνάμε επειδή απλώς δεν αναζητήσαμε. Περιπέτεια είναι να μην θεωρείς ότι γνωρίζεις όλες τις απαντήσεις.

Ο Bruno Maçães περιπλανήθηκε για έξι μήνες σε απίθανα μέρη από την Κίνα μέχρι τη Ρωσία, το Καζακστάν, Τουρκμενιστάν, το Ιράν κ.α. μελετώντας το μέλλον της ευρασιατικής «υπερηπείρου». Ταξιδεύοντας από το Μπακού προς τη Σαμαρκάνδη, από το Βλαδιβοστόκ προς το Πεκίνο, μαζί με την ιστορία, τη διπλωματία και τις ζωντανές προσωπικές αφηγήσεις, προσφέρει ένα συναρπαστικό πορτρέτο των πορωδών συνόρων μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, εντοπίζοντάς την οικονομική ολοκλήρωση των δυο ηπείρων σε κάτι πολύ μεγαλύτερο: στην υπερήπειρο της Ευρασίας.

Στο ταξιδιωτικό κομμάτι που συνιστά ένα οδοιπορικό και συνάμα ένα ταξιδιωτικό ημερολόγιο μας μεταφέρει, για παράδειγμα, στο Γιγού της Κίνας. Μια πόλη που αποτελεί το κατεξοχήν παράδειγμα της σύγχρονης Κίνας. Εκεί υπάρχουν περίπου 600 εργοστάσια, τα οποία παράγουν το 60% των χριστουγεννιάτικων στολιδιών του κόσμου, ενώ η σχετικά μικρή βιομηχανική πόλη είναι η μεγαλύτερη αγορά χονδρικής μικρών εμπορευμάτων στον κόσμο. Το πιο εντυπωσιακό  είναι ότι υπάρχει σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει την πόλη απευθείας με τη Μαδρίτη! Η διαδρομή του τρένου είναι κατά 600 χλμ. μακρύτερη από εκείνη του Υπερσιβηρικού, που συνδέει το Βλαδιβοστόκ -της ρωσικής Απω Ανατολής- με τη Μόσχα. Πριν από τα εγκαίνια της γραμμής Γιχσινού, η αποστολή εμπορευμάτων μεταξύ Ευρώπης και Κίνας γινόταν μέσω θάλασσας ή με αεροπλάνα, αυξάνοντας κατακόρυφα το κόστος των κινεζικών προϊόντων. Ο Maçães ταξίδεψε επίσης μέχρι το μακρινό Αστραχαν και την πόλη Σαμοσντέλκα. Το πρώτο υπήρξε σταυροδρόμι συνάντησης μεγάλων πολιτισμών και διατηρεί μέχρι τις μέρες μας τον πολυεθνικό και κοσμοπολίτικο χαρακτήρα του αφού μουσουλμάνοι, χριστιανοί και Βουδιστές συνυπάρχουν ειρηνικά. Η δε Σαμοσντέλκα πιθανολογείται σύμφωνα με κάποιους αρχαιολόγους ότι είναι η περιοχή της χαμένης πόλης Ιτίλ, πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας των Χαζάρων και της τελευταίας «χαμένης πόλης» της Ευρώπης.

Ο νέος κόσμος

Οσον αφορά τη γεωπολιτική ανάλυση, ο Maçães υποστηρίζει ότι η καλύτερη λέξη για την αναδυόμενη παγκόσμια τάξη είναι η «ευρασιατική» και δείχνει γιατί πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε σε μια υπερεθνική κλίμακα. Ενώ η Κίνα και η Ρωσία έχουν ήδη αναγνωρίσει την  αυξανόμενη στρατηγική σημασία της Ευρασίας, οι Ευρωπαίοι δεν δείχνουν να έχουν προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Η διαφορά του βιβλίου σε σχέση με άλλα που επισημαίνουν  την αυξανόμενη σημασία της Ασίας στον κόσμο είναι ότι ο συγγραφέας υπερασπίζεται την ανάδυση ενός ευρασιατικού κόσμου ως συνόλου και μας καλεί να φανταστούμε τον κόσμο ως Ευρασιάτες και όχι μόνο ως Ευρωπαίοι.

Η Ευρώπη δεν κινδυνεύει από την αντίληψη που εσφαλμένα επικρατεί επειδή επιστρέφουμε σε ένα κόσμο μικρών, περήφανων και κυρίαρχων εθνών  αλλά επειδή αντικαθίσταται από μια πιο ενδιαφέρουσα γεωγραφική μονάδα: την Ευρασία, που εκτείνεται από τη Λισαβόνα  μέχρι τη Σαγκάη ή τη Τζακάρτα. Η Ευρώπη οφείλει να απαλλαγεί από την εσωστρέφεια που τη διακρίνει και να αντιμετωπίσει τη νέα κατάσταση, διαφορετικά κινδυνεύει να καταστεί ευάλωτη απέναντι στις κολοσσιαίες δυνάμεις της γεωπολιτικής αλλαγής.

Η άνοδος της Ασίας μας αναγκάζει να τοποθετήσουμε τις δύο ηπείρους στο ίδιο  επίπεδο δεδομένου ότι η παραδοσιακή αντίληψη, ότι δηλαδή χωρίζονταν από διαφορετικά επίπεδα ιστορικής ανάπτυξης, πλέον δεν υφίσταται. Το κρίσιμο ερώτημα σήμερα, σύμφωνα με τον συγγραφέα, δεν είναι το τι θα γίνει με το μέλλον της Ευρώπης, αλλά τι θα γίνει με την Ευρασία ως σύνολο. Ποια ισορροπία θα μπορέσει να δημιουργήσει η δυτική της χερσόνησος, η Ευρωπαϊκή Ενωση με τη Ρωσία, την Κίνα και την Ινδία. Σε αυτή τη νέα εποχή της Ευρασίας, η αντίληψη ότι οι Ευρωπαίοι είναι ξεχωριστοί ότι ένας τοίχος τους χωρίζει από την Ασία, αποτελεί προϊόν ρομαντικής μυθοπλασίας.

Bruno Maçães
Dawn of Eurasia
Εκδ. Allen Lane, 2018, σελ. 304