Tι κομίζει η επίσκεψη Τσίπρα στην Τουρκία

Η προσεχής επίσκεψη του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στην Τουρκία λαμβάνει χώρα λίγες ημέρες μετά την υπερψήφιση της Συμφωνίας των Πρεσπών από τη Βουλή. Αυτή έχει ενισχύσει διεθνώς την εικόνα του ως πολιτικού διατεθειμένου να λαμβάνει δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις. Αν και το πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων δεν ευνοεί τέτοιου είδους εκπλήξεις, οι καλές προθέσεις των δύο μερών θα μπορούσαν να αποτυπωθούν με μια απόφαση για την επανέναρξη των εδώ και καιρό παγωμένων κύκλων διερευνητικών επαφών σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων για τις διμερείς διαφορές στο Αιγαίο.

Πέραν του Αιγαίου πάντως το σημαντικότερο ζήτημα στην ατζέντα των συνομιλιών αναμένεται να είναι η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο. Τα αναμενόμενα αποτελέσματα των γεωτρήσεων της ExxonMobil στο οικόπεδο 10 της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης δύνανται να λειτουργήσουν καταλυτικώς. Η πιθανή ανακάλυψη μείζονος κοιτάσματος φυσικού αερίου θα μετέβαλλε άρδην τις παραμέτρους του κυπριακού ζητήματος και θα οδηγούσε σε αύξηση του κόστους μη επιλύσεως του Κυπριακού για όλα τα μέρη. Η αύξηση του διεθνούς επενδυτικού ενδιαφέροντος θα συνοδευόταν πιθανότατα και από αυξημένη στρατιωτική και ερευνητική δραστηριότητα της Τουρκίας στην περιοχή. Σημειωτέον ότι οι παρεμβάσεις της Τουρκίας δεν γίνονται μόνον βάσει της αμφισβητήσεως των ορίων της κυπριακής ΑΟΖ, αλλά και με την επίκληση της απουσίας συμμετοχής των Τουρκοκυπρίων στη λήψη αποφάσεων για την έρευνα και εξόρυξη εντός της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το ζήτημα της αποτελεσματικής συμμετοχής των Τουρκοκυπρίων στη διοίκηση της Κυπριακής Δημοκρατίας αποκτά μείζον ενδιαφέρον και μετά τη διατύπωση σκέψεων περί «χαλαρής ομοσπονδίας» από την ελληνοκυπριακή πλευρά. Συσχετίζεται και με τους επανειλημμένους ισχυρισμούς της τουρκικής πλευράς περί ελληνοκυπριακής προθέσεως να συζητηθεί το Κυπριακό και πέραν του πλαισίου της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας που διέπει ιστορικά τις διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό, και αποτελεί και πάγια ελληνική θέση. Η επανεπιβεβαίωση του πλαισίου λύσεως του Κυπριακού επί τη βάσει των συγκλίσεων του «Πλαισίου Γκουτέρες» όπως αυτό παρουσιάσθηκε στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας τον Ιούλιο του 2017 με σκοπό την επανέναρξη των συνομιλιών θα αποτελούσε την καλύτερη συμβολή στην αποτροπή κλιμακώσεως της κρίσεως στην Κύπρο και πέραν αυτής.

Πέραν της συναντήσεως με τον κ. Ερντογάν κάθε άλλο παρά μειωμένης σημασίας θα είναι και η συνάντηση του πρωθυπουργού με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Οι πρόσφατες πρωτοβουλίες της κυβερνήσεως για επαναπροσδιορισμό των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας στην Ελλάδα έλαβαν χώρα εν αγνοία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η απόφαση της ελληνικής κυβερνήσεως να συνδιαλλαγεί αποκλειστικώς με την Εκκλησία της Ελλάδος, παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι μεγάλα τμήματα της ελληνικής επικρατείας παραμένουν υπό την εκκλησιαστική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, προκάλεσε αλγεινή εντύπωση στο Φανάρι. Επιπλέον, υπάρχει και το ουκρανικό ζήτημα. Η απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να απονείμει τόμο αυτοκεφαλίας στην Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί την πλέον θαρραλέα και απτή επιβεβαίωση του οικουμενικού του ρόλου εις βάρος των ρωσικών επιδιώξεων. Ας μην ξεχνούμε ότι η πρόσφατη απέλαση ρώσων διπλωματών από την Ελλάδα είχε να κάνει και με την εμπλοκή τους σε εκκλησιαστικές υποθέσεις εντός και εκτός Ελλάδος. Η αιδήμων σιωπή τόσο της ελληνικής κυβερνήσεως αλλά και της Εκκλησίας της Ελλάδος επί του ζητήματος δεν έχει περάσει απαρατήρητη. Δεδομένου ότι και η λύση του Μακεδονικού προϋποθέτει και την επανένταξη της σχισματικής «Μακεδονικής Εκκλησίας» στους κόλπους της Ορθοδοξίας και την αναγνώριση αυτοκεφαλίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, η αποκατάσταση των σχέσεων Αθηνών και Φαναρίου είναι αδήριτη ανάγκη.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ