Τα μονοπάτια ανοίγουν… νέους δρόμους

Μέσω του περπατήματος φιλοδοξεί το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να αναπτύξει τον εναλλακτικό υπαίθριο τουρισμό (αναδεικνύοντας το περιβάλλον ως μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης), να επιμηκύνει την τουριστική περίοδο, να αυξήσει την εισροή εσόδων και να προωθήσει τα τοπικά προϊόντα. Με ένα δίκτυο πεζοπορικών μονοπατιών που αγγίζει – σήμερα – τα 5.000 χιλιόμετρα, ο σχεδιασμός του υπουργείου είναι η προσέλκυση χιλιάδων πεζοπόρων όχι μόνο από την Ευρώπη αλλά απ’ όλο τον κόσμο.

Οπως λένε πηγές από το υπουργείο, οι πεζοπόροι – περπατητές προτιμούν να επισκέπτονται τα ελληνικά μονοπάτια όλους τους υπόλοιπους μήνες πέραν του Ιουλίου και του Αυγούστου αποφεύγοντας τη ζέστη, ιδιαίτερα την άνοιξη και το φθινόπωρο. Εξού και ο στόχος της επιμήκυνσης της τουριστικής περιόδου. Στην Ελλάδα υπάρχουν πολλά χιλιόμετρα πεζοπορικών διαδρομών (απλές και ορειβατικής πεζοπορίας) καθώς και πολλά χιλιόμετρα από τα παραδοσιακά μονοπάτια που περπατούσαν οι άνθρωποι στο ύπαιθρο για τις καθημερινές τους ασχολίες και εργασίες. Η ανάπτυξη των δικτύων των πεζοπορικών μονοπατιών μπορεί, σύμφωνα με ειδικούς, να συνδυαστεί με άλλους τομείς και θεματικά πεδία: θεματικός τουρισμός, αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή, αλλά και πολιτισμός. Ετσι, η ανάπτυξη είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν το δίκτυο των μονοπατιών συνδέεται με καινοτόμες εφαρμογές όπως για παράδειγμα αυτές που δείχνουν τις διαδρομές συνοδευόμενες με επισήμανση των σημαντικών σημείων πολιτισμού, θέασης, εστίασης ή παραγωγής τοπικών προϊόντων. «Μέσω της δημιουργίας σωστών και ασφαλών δικτύων μονοπατιών δίνεται η δυνατότητα να αναπτυχθεί η ελληνική ύπαιθρος καθώς αναπτύσσεται ο πεζοπορικός τουρισμός» λέει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο υφυπουργός Περιβάλλοντος Γιώργος Δημαράς. «Αν αναλογιστεί κανείς ότι υπάρχουν και φτιάχνονται σε όλες τις περιφέρειες χιλιάδες χιλιόμετρα θα τολμούσα να πω ότι μπορεί να έχουμε ήδη σε λειτουργία περί τα 5.000 χιλιόμετρα πεζοπορικών μονοπατιών».

Οι ηλικίες των περιπατητών. Οι πεζοπόροι ανήκουν κατά κανόνα στην ηλικιακή ομάδα άνω των 30, ενώ έχει αυξηθεί και ο αριθμός των άνω των 60. Πρόκειται για ανθρώπους που ανήκουν σε μεσαία και ανώτερα εισοδηματικά οικονομικά στρώματα. Οι νεότερες ηλικίες προτιμούν τον συνδυασμό της πεζοπορίας με κάποια άλλη υπαίθρια δραστηριότητα (αναρρίχηση, κατάβαση ποταμού, mountain bike κ.ά.) ενώ οι μεγαλύτερες ηλικίες αρκούνται σε ήπια πεζοπορία ή τη συνδυάζουν με στοιχεία και τόπους πολιτισμού ή υπηρεσίες υγείας (για παράδειγμα, επίσκεψη σε ιαματικές πηγές) ή θρησκευτικό – προσκυνηματικό τουρισμό.  «Από τα στοιχεία που έχουν μετρηθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση Πεζοπόρων (ERA) έχει υπολογιστεί ότι ο αριθμός των περιπατητών, ειδικότερα όταν το δίκτυο συνδυάζεται με δομές φιλοξενίας, υπολογίζεται σε αρκετές εκατοντάδες» τονίζει η αρχιτέκτων μηχανικός / σύμβουλος του υπουργείου Περιβάλλοντος Καλλιόπη Παπαδάκη. «Και εφόσον το δίκτυο προβληθεί κατάλληλα, οι εκατοντάδες μπορεί να αυξηθούν και να γίνουν χιλιάδες».

Ανεκμετάλλευτο δίκτυο. «Πάρτε ζβάρα τα βουνά, τις κορφές, νησιά και πόλεις, τα χωριά, γιοφύρια και αλωνίστε τα βρε» παροτρύνουν οι Villagers of Ioannina στο τραγούδι τους. Ομως το δίκτυο των μονοπατιών στη χώρα μας έμενε μέχρι πριν από λίγα χρόνια αναξιοποίητο. Αιτία; Η έλλειψη υποστήριξης και θεσμικού πλαισίου (δηλαδή οι τεχνικές προδιαγραφές για τη χάραξη και σηματοδότησή τους ). Ετσι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων αυτές οι διαδρομές ήταν απλά σηματοδοτημένες, κυρίως οι ορειβατικές που υποστηρίχθηκαν από την ΕΟΟΑ και μόνο από προσπάθειες συλλόγων και ανθρώπων που είχαν προσωπικό μεράκι. Την ίδια ώρα, οι περισσότερες διαδρομές δεν ήταν – ούτε είναι ακόμη – γνωστές στο ευρύ κοινό, λόγω ελλιπούς ή και καθόλου προώθησης και προβολής τους. Ετσι, όπως εξηγούν πηγές που γνωρίζουν καλά το θέμα, στο υπουργείο Περιβάλλοντος έγινε άμεσα αντιληπτό ότι υπάρχει πραγματική ανάγκη δημιουργίας σωστών και ασφαλών δικτύων πεζοπορικών μονοπατιών, καθώς και υποστήριξη του δασικού κόσμου και συμμετοχή της ντόπιας κοινωνίας και των ανθρώπων που σχετίζονται με την πεζοπορία.

Ο σχεδιασμός

Ανοίγοντας νέους επαγγελματικούς τομείς

Το 2016 το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχώρησε στη σύνταξη των Τευχών Τεχνικών Προδιαγραφών για τα μονοπάτια, προκειμένου, όπως λένε πηγές του ΥΠΕΝ, να καλυφθεί ένα σημαντικό νομοθετικό κενό. Οι τεχνικές προδιαγραφές συμβάλλουν στη δημιουργία ολοκληρωμένων δικτύων πεζοπορικών – ορειβατικών μονοπατιών με στόχο την οικονομική – κοινωνική ανάπτυξη, την περιβαλλοντική προστασία και την εκπαίδευση. Οι τεχνικές προδιαγραφές ευνοούν την πραγματοποίηση των εργασιών συντήρησης από τοπικούς μάστορες, γεγονός που σημαίνει «δουλειά» για τον ντόπιο πληθυσμό και πέρα από τις υπηρεσίες εστίασης και φιλοξενίας.

Οι τεχνικές προδιαγραφές πρώτη φορά μερίμνησαν για την «πιστοποίηση» αυτών των μονοπατιών ώστε να προσελκύουν τους περπατητές. Επιπλέον, ανοίγουν και νέους επαγγελματικούς τομείς, όπως των οδηγών και ξεναγών μονοπατιών, προσφέροντας διέξοδο σε νέους ανθρώπους που θέλουν να μείνουν στην ιδιαίτερη πατρίδα τους. Στα δίκτυα που δημιουργούνται σημαντικό στοιχείο αποτελεί η σωστή επιλογή των διαδρομών που ενδείκνυται να συνδυάζουν μοναδικά τοπία, ιστορικά μνημεία, παραδοσιακούς οικισμούς κ.ά. Τα επόμενα βήματα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και επεξεργασία είναι η δημιουργία ψηφιακού Εθνικού Μητρώου Περιβαλλοντικών Διαδρομών, η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για μελέτες ολοκληρωμένων μονοπατιών από δήμους με χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο, αλλά και η χρηματοδότηση πιλοτικών – εμβληματικών έργων δικτύων μονοπατιών.