Πότε μπορούν οι επεμβάσεις να προφυλάξουν τον άρρωστο

Στο πρόσφατο ετήσιο διεθνές συνέδριο του Ελληνικού Κολλεγίου Καρδιολογίας ένα από τα βασικά θέματα που συζητήθηκαν ήταν και το πάντα επίκαιρο θέμα της Προληπτικής Καρδιολογίας. Κατά πόσο δηλαδή η πρόληψη σε όλες τις μορφές της, δηλαδή πρωτογενής, δευτερογενής και τριτογενής, μπορεί να αυξήσει ακόμα περισσότερο το προσδόκιμο επιβίωσης του ανθρώπου καταπολεμώντας ουσιαστικά τις καρδιοπάθειες.

Εκεί συζητήθηκε και το θέμα του κατά πόσον οι επεμβάσεις θα μπορούσαν επίσης να ενταχθούν στο κεφάλαιο της πρόληψης. Κατά πόσον π.χ. μια βαλβίδα της καρδιάς που δυσλειτουργεί, μπορεί να αντικαθίσταται προτού ο ασθενής παρουσιάσει οποιοδήποτε σύμπτωμα ή κατά πόσο ωφελείται ο άρρωστος όταν αντιμετωπίσει τις στενώσεις (βουλώματα) των αρτηριών της καρδιάς του προληπτικά προτού να του εμφανισθεί οποιοδήποτε σύμπτωμα με στόχο να προληφθεί το έμφραγμα και οι επιπλοκές του.

Από τις συζητήσεις στο Συνέδριο και την παράθεση της διεθνούς βιβλιογραφίας προέκυψε ότι οι επεμβάσεις που γίνονται προληπτικά όχι μόνο δεν ωφελούν αλλά αντίθετα μπορεί να βλάψουν τον άρρωστο.

Είναι χαρακτηριστικό ότι γενιές Ελλήνων επί πολλές δεκαετίες αφαιρούσαν προληπτικά τις αμυγδαλές και τη σκωληκοειδή τους απόφυση για να προφυλαχθούν από πιθανές παθήσεις των νεφρών και περιτονίτιδα. Σήμερα αυτά ανήκουν πλέον στην Ιστορία.

Στην καρδιολογία, η αντικατάσταση π.χ. μιας βαλβίδας που δυσλειτουργεί ανοίγει θέματα λειτουργίας της προσθετικής βαλβίδας, όταν η θρόμβωση ή η ενδοκαρδίτιδα της προσθετικής βαλβίδας είναι πιθανές επιπλοκές που μπορεί να εκδηλωθούν μετεγχειρητικά και που μπορεί να οδηγήσουν σε νέες χειρουργικές επεμβάσεις με απρόβλεπτες συνέπειες.

Το ίδιο συμβαίνει και με την αντιμετώπιση των στενώσεων των στεφανιαίων αρτηριών. Οι στενώσεις είναι ένας από τους παράγοντες της εκδήλωσης εμφραγμάτων. Δεν είναι η κύρια αιτία των εμφραγμάτων. Το έμφραγμα μπορεί επίσης να προκύψει από σπάσιμο των αρτηριών, δυσλειτουργία του εσωτερικού χιτώνα της αρτηρίας (ενδοθήλιο), διαταραχές της πήξης του αίματος και διαταραχές των αιμοπεταλίων. Ετσι με την αντιμετώπιση των στενώσεων με αγγειοπλαστική και εμφύτευση stent ή με εγχείρηση bypass δεν απαλλάσσεται ο άρρωστος από τον κίνδυνο ενός νέου εμφράγματος ή αιφνίδιου θανάτου.

Αντίθετα, όταν οι επεμβάσεις γίνονται στην πρέπουσα χρονική στιγμή που προβλέπεται από τις διεθνώς αποδεκτές κατευθυντήριες οδηγίες, ο άρρωστος ωφελείται ουσιαστικά. Κατά συνέπεια, γενικά η έννοια της «προληπτικής επέμβασης» είναι ανύπαρκτη. Ο άρρωστος δεν ωφελείται από καμία προληπτική καρδιολογική επέμβαση. Γι’ αυτόν άλλωστε τον λόγο δεν υπάρχει σε κανένα σύγγραμμα ή επιστημονική μελέτη ο όρος «επεμβατική προληπτική καρδιολογία».