Ολέθρια σχέση

Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ΣΔτ2) έχει χαρακτηριστεί από τους ειδικούς ως «μάστιγα», με τα επιδημιολογικά δεδομένα να συνηγορούν, δεδομένου ότι η συχνότητά του αυξάνει με ιλιγγιώδη ταχύτητα σε όλες τις χώρες του κόσμου. Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι η συγκεκριμένη νόσος δεν αφορά μόνον ενηλίκους αλλά και παιδιά, με τον ΣΔτ2 να καλύπτει άνω του 90% των περιπτώσεων του σακχαρώδους διαβήτη.

Εξαιτίας του ανησυχητικού επιπολασμού της νόσου η παγκόσμια ερευνητική κοινότητα επιχειρεί να εντοπίσει – εκτός από νέες θεραπείες – τους παράγοντες που ενισχύουν την εξάπλωσή της στον παγκόσμιο πληθυσμό. Στο πλαίσιο αυτό, εκτός από την «κακή» διατροφή, το στρες και την καθιστική ζωή, οι ερευνητές στοχοποίησαν πρόσφατα και την περιβαλλοντική ρύπανση.

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ΕΔΕ) – καθηγητής Παθολογίας και διευθυντής της Β’ Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής, Μονάδας Ερευνας και Διαβητολογικού Κέντρου ΕΚΠΑ, ΠΓΝΑ «Αττικόν», Γεώργιος Δ. Δημητριάδης, επικαλείται μια «αλυσίδα» δεδομένων που αναδεικνύει το πρόβλημα.

Πρόσφατα, η Διεθνής Ομοσπονδία Διαβήτη (IDF) υπολόγισε ότι από το 2000 μέχρι το 2017 το σύνολο των ατόμων με ΣΔτ2 στον πλανήτη αυξήθηκε κατά 274 εκατομμύρια φθάνοντας συνολικά τα 425 εκατομμύρια.

Επιπλέον, επιδημιολογική μελέτη στη Μεγάλη Βρετανία (2016) έδειξε ότι στη χώρα αυτή ο αριθμός των ατόμων με ΣΔτ2 αυξάνει με ρυθμό 738 άτομα/ημέρα (περί τις 300.000 άτομα/έτος) ανεβάζοντας συνολικά τον συνολικό αριθμό των ατόμων με γνωστό ΣΔτ2 στα 3,8 εκατομμύρια, ενώ το 35% του συνολικού πληθυσμού έχει προδιαβήτη.

Η παχυσαρκία. «Η ραγδαία αύξηση του ΣΔτ2 παγκοσμίως οφείλεται κυρίως στην αύξηση της παχυσαρκίας (η Ελλάδα βρίσκεται δυστυχώς στην 1η θέση διεθνώς στην παιδική παχυσαρκία), στην καθιστική ζωή, στο χρόνιο stress (προϊόν του έντονου άγχους) και στην κακή διατροφή. Τα τελευταία χρόνια όμως έγινε σαφές ότι σε αυτούς τους παράγοντες πρέπει να προστεθεί άλλος ένας, η μόλυνση της ατμόσφαιρας, ο οποίος μπορεί να δράσει συνεργικά με τους υπόλοιπους», σημειώνει ο ειδικός.

Σύμφωνα με τον ίδιο «ο ΣΔτ2 συνοδεύεται από επιπλοκές από όλα τα όργανα (καρδιά, αγγεία, νεφρούς, οφθαλμούς, νεύρα), πολλές από τις οποίες είναι ήδη παρούσες τη στιγμή της διάγνωσης, δημιουργούνται δηλαδή κατά το στάδιο του προδιαβήτη».

Ο ΣΔ είναι η κύρια αιτία καρδιαγγειακών επεισοδίων (εμφράγματα, εγκεφαλικά επεισόδια), νεφρικής ανεπάρκειας, αμφιβληστροειδοπάθειας και ακρωτηριασμών κάτω άκρων. «Σήμερα, κυκλοφορούν πρωτοπόρα φάρμακα τα οποία εξασφαλίζουν καλύτερη ρύθμιση του ΣΔτ2, έχουν όμως υψηλό κόστος. Οι νοσηλείες για τις επιπλοκές του ΣΔτ2 επιβαρύνουν επίσης σημαντικά το κόστος αντιμετώπισης του περίπλοκου αυτού νοσήματος. Στις ΗΠΑ, το οικονομικό κόστος μόνο του διαγνωσμένου ΣΔ υπολογίστηκε το 2012 σε 245 δισεκατομμύρια δολάρια (αύξηση κατά 41% από το 2007 μέσα σε 5 μόνο χρόνια)».

Οι ρύποι. Εν τω μεταξύ, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) στις 20 Νοεμβρίου 2018 ανακοίνωσε ότι το 90% των ανθρώπων του πλανήτη αναπνέουν «βρώμικο αέρα» ο οποίος μειώνει το προσδόκιμο επιβίωσης 2-7 χρόνια και έχει την αποκλειστική ευθύνη για 7 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο.

«Τις τελευταίες δεκαετίες, η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει αναγνωρισθεί πλέον ως ένας εξαιρετικά επικίνδυνος παράγων για τη δημιουργία πλήθους ασθενειών (όπως καρκίνους και πνευμονοπάθειες), στις οποίες έχει πρόσφατα συμπεριληφθεί και ο ΣΔτ2. Η καύση υλικών είναι η πιο σημαντική πηγή ρύπων της ατμόσφαιρας. Την ευθύνη γι’ αυτό έχουν κυρίως τα εργοστάσια, τα αυτοκίνητα και τα τζάκια με τις καμινάδες τους. Υπάρχουν όμως και σημαντικές πηγές ρύπων οι οποίες αφορούν το εσωτερικό των σπιτιών ή του εργασιακού περιβάλλοντος, όπως ρυπογόνα καύσιμα που χρησιμοποιούνται για μαγείρεμα ή θέρμανση και κάπνισμα στους κλειστούς χώρους» σημειώνει ο πρόεδρος της ΕΔΕ.

Ειδικότερα οι ρύποι της ατμόσφαιρας αντιπροσωπεύουν ένα κοκτέιλ από ρύπους σε στερεά (μικρά σωματίδια τα οποία εισπνέονται και φθάνουν βαθιά στους πνεύμονες) και αέρια μορφή (διοξείδιο αζώτου/θείου, όζον, μονοξείδιο του άνθρακα).

«Οι πιο επικίνδυνοι για την εμφάνιση ΣΔτ2 και καρδιαγγειακών επιπλοκών είναι οι πρώτοι, και το κάνουν με δύο μηχανισμούς: 1) μετά την εισπνοή παραμένουν στους πνεύμονες και προκαλούν καταστροφή κυττάρων τα οποία, για να αμυνθούν στον “ξένο εισβολέα”, παράγουν ειδικές πρωτεΐνες (κυτταροκίνες). Οι κυτταροκίνες όμως, σε δεύτερο χρόνο, ξεφεύγουν στην κυκλοφορία του αίματος και φθάνουν στους άλλους ιστούς (π.χ. μύες και ήπαρ) όπου προκαλούν αντίσταση στην ινσουλίνη. Τελικό αποτέλεσμα είναι η αύξηση της γλυκόζης στο αίμα και η εμφάνιση ΣΔτ2. 2) Κάποια από τα εισπνεόμενα σωματίδια διασχίζουν τους πνεύμονες και περνούν κατευθείαν στην κυκλοφορία του αίματος. Εκεί προσκολλώνται στα κύτταρα του τοιχώματος των αγγείων προκαλώντας αθηρωμάτωση και θρομβώσεις. Με τους δύο αυτούς μηχανισμούς οι εισπνεόμενοι ατμοσφαιρικοί ρύποι, όχι μόνο ευνοούν την εμφάνιση ΣΔτ2 (ιδιαίτερα αν συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου) αλλά αυξάνουν κατακόρυφα τις πιθανότητες εμφάνισης καρδιαγγειακών επεισοδίων» συμπληρώνει ο κ. Δημητριάδης.

Προσοχή στα παιδιά. Προσθέτει δε ότι σε ό,τι αφορά την ατμοσφαιρική ρύπανση ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στα παιδιά. Τον Οκτώβριο του 2018 η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ανακοίνωσε ότι η ρύπανση της ατμόσφαιρας «δηλητηριάζει» τον παιδικό πληθυσμό, καθώς ευθύνεται για 600.000 θανάτους ετησίως ενώ παράλληλα προκαλεί μείωση ευφυΐας, αυτισμό, άσθμα, πνευμονικές παθήσεις, καρκίνους, παχυσαρκία και ΣΔτ2 (Reuters Health Information 2018).

«Εχει γίνει σαφές ότι οι επιπτώσεις στην υγεία από τη μόλυνση της ατμόσφαιρας (αλλά και τη μόλυνση του περιβάλλοντος γενικότερα) δεν είναι πάντα ορατές μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα αλλά μπορεί να καθυστερήσουν πολλά χρόνια να εμφανισθούν. Για να φανεί το τελικό αποτέλεσμα της περιβαλλοντικής μόλυνσης πρέπει οι βλάβες να αθροιστούν στον οργανισμό σιγά-σιγά μέχρι μια τελική κριτική μάζα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την παιδική ηλικία όπου οικοδομείται η ποιότητα της υγείας στην ενήλικη ζωή» εξηγεί ο ειδικός.

Στο πλαίσιο αυτό δίνει ένα παράδειγμα: «Εάν ένα παιδί από τα πρώτα χρόνια της ζωής του αναπνέει “βρώμικο αέρα” και αναπτύξει αντίσταση στην ινσουλίνη, θα εμφανίσει ΣΔτ2 ως ενήλικος αν αυξήσει το σωματικό του βάρος και δεν ασκείται. Επίσης, πρόσφατη μελέτη στην Κίνα σε 25.000 άτομα ηλικίας άνω των 10 ετών έδειξε θετική συσχέτιση μεταξύ ατμοσφαιρικής ρύπανσης και διαταραχών γνωσιακής λειτουργίας και αδυναμίας συγκέντρωσης. Η Κίνα σήμερα παρουσιάζει αυξημένο ρυθμό εμφάνισης ΣΔτ2 ο οποίος προκαλείται εν μέρει και από τη μεγάλη ατμοσφαιρική ρύπανση».

Αντιστρόφως ανάλογα, μια άλλη μελέτη (2016) στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης υπολόγισε ότι μείωση της ρύπανσης του περιβάλλοντος μπορεί να μειώσει τη συχνότητα εμφάνισης ΣΔτ2 κατά 152.481 καινούργιες περιπτώσεις/έτος εξοικονομώντας με αυτόν τον τρόπο 4,51 δισεκατομμύρια ευρώ ανά έτος.