Λάνθιμος και τίποτε άλλο

Στην τελευταία ταινία του Γιώργου Λάνθιμου, την υποψήφια για 10 Οσκαρ «Ευνοούμενη» (The favourite, ΗΠΑ / Αγγλία / Ιρλανδία, 2018), η γυναίκα βρίσκεται σε πρώτο (και τελικά μοναδικό) πλάνο. Μέσα από τις παράλληλες ιστορίες τριών θηλυκών που κρύβουν μυστικά και τελικά δεν είναι αυτό που φαίνονται ότι είναι, ο 45χρονος έλληνας σκηνοθέτης, που δικαίως διαπρέπει στο εξωτερικό, κάνει ένα απολαυστικό παιχνίδι με την ψυχοσύνθεσή τους. Το ίδιο όμως κάνει και με την Ιστορία της Βρετανίας, αφού το όλο θέμα στο οποίο βασίστηκε το αρχικό σενάριο της Ντέμπορα Ντέιβις (το οποίο άλλαξε κατά πολύ με τη συμβολή του Τόνι Μακ Ναμάρα), είναι εμπνευσμένο από πραγματικά πρόσωπα και αληθινές καταστάσεις.

Βρισκόμαστε στην Αγγλία των αρχών του 18ου αιώνα και η βασίλισσα Αννα (Ολίβια Κόλμαν), εκ πρώτης δείχνει πλάσμα άβουλο και κακομαθημένο. Ομως τελικά η ψυχή της κρύβει κάτι πολύ πιο βαθύ. Τσακισμένη από την ποδάγρα που την ταλαιπωρεί σε σημείο μαρτυρίου (σέρνεται κυριολεκτικά στα πατώματα), κοιμάται δίπλα στα 17 κουνέλια που έχουν αντικαταστήσει τα 17 παιδιά που έχασε και σαν μικρό κοριτσάκι έχει επιτρέψει στη σύμβουλό της, λαίδη Σάρα (Ρέιτσελ Βάιζ), να οργανώνει τη ζωή της αλλά και την ηγεμονία της.

Αντρογυναίκα σε στυλ, ύφος, όψη και συμπεριφορά, η λαίδη Σάρα θα κάνει τα πάντα για τη βασίλισσά της· πιστός στρατιώτης ακόμα και στον τρόπο που βαδίζει, πυροβολεί και κάνει ιππασία. Μιλά ωμά, σταράτα, χωρίς υπεκφυγές, δεν αρνείται ακόμη και το κρεβάτι με τη βασίλισσα. Η ζωή κυλά σε ρυθμούς αρχοντικούς, με πολύ φαγητό, συχνές γυναικείες υστερίες και τους άντρες του παλατιού μαριονέτες χωρίς βούληση να περιφέρονται και να παίζουν με πάπιες. Κάποιος πόλεμος κάπου γίνεται (η βασίλισσα δεν δείχνει βέβαιη για το τι ακριβώς αφορά ο πόλεμος), εξάλλου γι’ αυτά έχει τη λαίδη, που είναι διαρκώς εκεί, μπάστακας κανονικός, φύλακας-άγγελός της. Ωσπου όλα αυτά θα αλλάξουν άμα τη εμφανίσει της Αμπιγκέιλ (Εμα Στόουν) που έχει έρθει στο παλάτι ως υπηρέτρια. Μια νέα γυναίκα με ανήσυχο βλέμμα, η οποία έχει φάει αρκετή λάσπη (κυριολεκτικά και μεταφορικά) και δείχνει έτοιμη για όλα προκειμένου να αναρριχηθεί στην ιερή κλίμακα του παλατιού.

Οι τρεις γυναίκες θα γίνουν οι πρωταγωνίστριες ενός πραγματικά μαγνητικού παιχνιδιού εξουσίας και δύναμης, βαρόμετρο του οποίου η πολυσύνθετη γυναικεία ψυχολογία, η δίψα για εξουσία, τα στοιχεία, με άλλα λόγια, τα οποία ανέκαθεν απασχολούσαν τον Λάνθιμο και που εδώ χειρίζεται με δαντελένια δεξιοτεχνία.

Τίποτε το προβλέψιμο, τίποτε το περιττό, μια ταινία γεμάτη ιδέες, από τους τίτλους των κεφαλαίων στα οποία είναι μοιρασμένη (ενδεικτικά: «Φοβάμαι μήπως υπάρχει σύγχυση και ατύχημα», «Τι ενδυμασία!», «Σταμάτα τη μόλυνση»), μέχρι την επιλογή των κομματιών της κλασικής μουσικής, τη χρήση ακραία ευρυγώνιων φακών που παραμορφώνουν τα είδωλα, την αργή κίνηση σε ορισμένα σημεία αλλά και το μοντάζ ακριβείας του Γιώργου Μαυροψαρίδη.

Εχοντας δει την ταινία ήδη δύο φορές, έχω καταλήξει στο ότι δεν θα πρέπει να θεωρηθεί υπερβολή αν ειπωθεί ότι με την «Ευνοούμενη» ο Λάνθιμος κάνει στην κυριολεξία τομή στον κινηματογράφο. Είναι μια ταινία περιόδου χωρίς να θυμίζει καμία άλλη ταινία περιόδου – για του λόγου το ακριβές δεν θυμίζει τίποτε που έχουμε δει ως σήμερα στις ταινίες περιόδου. Είναι αναρχική και διεισδυτική, αστεία και τραγική, «πειραγμένη» και συγχρόνως άκρως αφηγηματική. Σπάζει κάθε κανόνα του είδους της και αποκτά μια σχεδόν ευφραντική αυτονομία, προκαλώντας γνήσιο θαυμασμό για τη φαντασία και το όραμα του δημιουργού της (προβάλλεται μόνον στις αίθουσες Odeon Οπερα και Αβάνα της Αθήνας για να «απλωθεί» σε πολύ περισσότερες από την ερχόμενη Πέμπτη).

Βαθμολογία: 10

«Η θετική πλευρά της ζωής» (The upside, ΗΠΑ, 2017). Ενα αμερικανικό ριμέικ της παγκόσμιας επιτυχίας της γαλλικής κωμωδίας «Οι άθικτοι» (2011) ίσως να μη δείχνει και τόσο απαραίτητο, όμως η αλήθεια είναι ότι το βρήκα ισάξιο (αν όχι σε σημεία καλύτερο) της ταινίας που προηγήθηκε. Δύναμη της ταινίας η cool ερμηνεία του Κέβιν Χαρτ στον ρόλο του μαύρου μικροκακοποιού που γίνεται ο προσωπικός βοηθός του τετραπληγικού, πάμπλουτου λευκού (Μπράιαν Κράνστον). O σκηνοθέτης Νιλ Μπέργκερ εικονογραφεί με ρεαλισμό τους δρόμους της Νέας Υόρκης (τους ακίνδυνους και τους επικίνδυνους) και η Νικόλ Κίντμαν στον δεύτερο ρόλο της προσωπικής βοηθού του πλουσίου ανιχνεύει με στυλ την κωμική πλευρά της ως ηθοποιού.

Βαθµολογία: 7

«Αποδημητικά πουλιά» (Pajaros de verano, Koλομβία / Δανία / Μεξικό, 2018). Ο Τσίρο Γκουέρα, δημιουργός της ταινίας «Στην αγκαλιά του φιδιού» (υποψήφιας για το Οσκαρ μη αγγλόφωνης παραγωγής), συνεργάστηκε με την Κριστίνα Γκαγέγκο για την αφήγηση μιας ιστορίας παραδόσεων και διαφθοράς με φόντο τις ερήμους της Κολομβίας στη δεκαετία του 1970. Τότε που το εμπόριο ναρκωτικών είχε αρχίσει να αναπτύσσεται εκεί με ραγδαίους ρυθμούς, γεγονός που επηρεάζει τις σχέσεις των κατοίκων ενός μικρού χωριού από το οποίο αρχίζει η διακίνηση. Μίση, ανταγωνισμοί, βίαιες συγκρούσεις, σκληρές βεντέτες. Αντιπαράθεση ηθών και παραδόσεων των μέχρι πρότινος αγνών ιθαγενών με τη δίψα για το «βρώμικο» αμερικανικό χρήμα. Ενα ισορροπημένο σενάριο (από αληθινή ιστορία) μετουσιώνεται σε λυρικές εικόνες στις οποίες η ίδια η φύση έχει τον πρωταρχικό ρόλο. Ωραίες, «παρθένες» ερμηνείες από τους ηθοποιούς, πολλοί από τους οποίους δεν είναι επαγγελματίες.

Βαθµολογία: 6

«Σέρλοκ Χολμς και Δρ Γουάτσον» (Holmes & Watson, ΗΠΑ, 2018). Σαχλή παρωδία των ταινιών Σέρλοκ Χολμς, με τον Γουίλ Φερέλ ασυντόνιστο και οριακά κακό στον ρόλο του ιδιοφυούς ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς δίπλα στον πάντα συμπαθή (και εδώ απλώς επαρκή) Τζον Σ. Ράιλι, ως βοηθό του, δρα Τζον Γουάτσον. Εφόσον οι Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ και Μπένετικτ Κάμπερμπατς έχουν ανεβάσει τον πήχη στα ουράνια με την τρομερή δουλειά τους ως ανανεωτές του ήρωα του Αρθουρ Κόναν Ντόιλ, θα περίμενες μια σάτιρα ανάλογης φροντίδας, έμπνευσης και αξίας. Ισως στα χέρια του Μελ Μπρουκς σε μια παλαιότερη εποχή το αποτέλεσμα να ήταν καλύτερο. Αυτό πάντως, στα χέρια του Ιταν Κόεν, είναι επιπέδου Δελφιναρίου.

Βαθµολογία: 1

«Flashback» (Backtrace, ΗΠΑ, 2018). Ενα από τα πιο «κουρασμένα» κλισέ των σύγχρονων περιπετειών του αμερικανικού κινηματογράφου, η απώλεια μνήμης, επιστρέφει σε αυτό το φτηνιάρικο b movie όπου όλα βρίσκονται στον αέρα. Ο Μάθιου Μοντίν υποδύεται τον κακοποιό (άραγε;) ο οποίος έχασε τη μνήμη του μετά από μια ληστεία που στράβωσε, με αποτέλεσμα φυλακισμένος πια, να μη θυμάται πού έχει κρύψει τα κλεμμένα χρήματα. Η προσπάθεια που κάποιοι θα κάνουν για να την ξαναβρεί πολύ απλά δεν στέκει και το μόνο που απομένει σε αυτή την περιπέτεια του Μπράιαν Μίλερ είναι ο… Σιλβέστερ Σταλόνε, βαρύς, ασήκωτος και όπως πάντα ακατάληπτος όταν μιλά, με ένα πιστόλι στο χέρι να καθαρίζει την κατάσταση έτσι όπως μόνον εκείνος μπορεί. Πάνω που τον είχα ξεχάσει…

Βαθµολογία: 0

– Προβάλλεται επίσης στις αίθουσες η ταινία κινουμένων σχεδίων «Τοσοδούλικα 2: Περιπέτεια στην άκρη του κόσμου» των Τομά Ζαμπό, Ελέν Ζιρό, δημιουργών της «Κοιλάδας των Χαμένων Μυρμηγκιών» με τους ίδιους λιλιπούτειους ήρωες, εδώ σε μια δύσκολη αποστολή.