«Wild Horse Nine»: Ο ΜακΝτόνα κινηματογραφεί την ύλη της ανθρώπινης αντίφασης

«Έλα μαζί μου γιατί είσαι αντιφατικός, όσο κι εγώ» – αυτός ο στίχος του Σουηδού ποιητή Τούμας Τράνστρεμερ θα μπορούσε να συνοψίσει το «Wild Horse Nine».

Στο σύμπαν του Μάρτιν ΜακΝτόνα, η ανθρώπινη ψυχοσύνθεση δεν χωρά ποτέ σε ευθείες γραμμές, ούτε στις εύκολες κατηγορίες – καλό, κακό. Με μια γραφή που ισορροπεί ανάμεσα στη βία και την τρυφερότητα, ο Ιρλανδός δημιουργός επιστρέφει για να εξερευνήσει την ακατέργαστη ύλη της ανθρώπινης αντίφασης. Αποφεύγοντας τις εύκολες ηθικές κρίσεις και τους μονοδιάστατους χαρακτήρες, μας φέρνει αντιμέτωπους με το επίμονο ερώτημα: γιατί οι άνθρωποι πράττουν έτσι και όχι αλλιώς, ακόμη κι όταν η επιλογή τους μοιάζει αυτοκαταστροφική, σκληρή ή παράλογη;

Στην καρδιά του έργου αντηχεί μια σχεδόν μεταφυσική αγωνία. Ο ΜακΝτόνα τοποθετεί στο κέντρο έναν άνθρωπο που υπήρξε ο ίδιος υπόλογος, φορέας και εργαλείο της βίας. Ο Κρις Καρλάιλ δεν είναι ένας αθώος ή παρεξηγημένος ήρωας· είναι ένας σκληροτράχηλος πράκτορας της CIA στη Χιλή του 1973, ένας άνθρωπος που πέρασε τη ζωή του ανατρέποντας δημοκρατίες, σπέρνοντας τον θάνατο και υπηρετώντας τις πιο σκοτεινές, «βρώμικες» επιχειρήσεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο ΜακΝτόνα δεν ξεπλένει το αίμα από τα χέρια του. Τολμά όμως να δείξει πως ακόμη και μέσα σε έναν τέτοιο άνθρωπο κρύβεται κάτι αφοπλιστικά εύθραυστο: μια ακατανίκητη ανάγκη για ομορφιά, για μια αχτίδα αγάπης ή φιλίας. Αυτή ακριβώς η σκανδαλώδης συνύπαρξη του θύτη και του ευάλωτου ανθρώπου μέσα στο ίδιο σώμα αποτελεί την κινητήριο δύναμη της ταινίας.

Η φωτογραφία της ταινίας σε αιχμαλωτίζει από το πρώτο κιόλας πλάνο. Στο αχαρτογράφητο, σχεδόν μυθικό τοπίο του νησιού του Πάσχα —έναν τόπο απομονωμένο, φορτωμένο με τη σιωπή των λίθινων μορφών του και το βάρος μιας αόρατης ιστορίας— η φύση δεν λειτουργεί ως απλό σκηνικό, αλλά ως αμείλικτος συμπρωταγωνιστής. Ο αέρας που σαρώνει διαρκώς το κάδρο μοιάζει να κουβαλά την ανησυχία των ηρώων, ενώ τα χρώματα στο σούρουπο —εκείνα τα βαθιά, γήινα πορτοκαλί και μενεξεδιά— δημιουργούν μια αίσθηση μελαγχολικής έκστασης.

Μέσα σε αυτή την άγρια απεραντοσύνη, η παρουσία των αλόγων, ελεύθερων και αδάμαστων, λειτουργεί ως οπτικό αντίβαρο στην ανθρώπινη φυλακή· μια υπενθύμιση μιας πρωταρχικής χάρης που οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει.

Σε αυτό το σύμπαν, όπου η βία μοιάζει με φυσικό νόμο και οι διάλογοι —κοφτεροί, ρυθμικοί, γεμάτοι αιφνίδιες μεταπτώσεις από το κατάμαυρο χιούμορ στο βαθιά υπαρξιακό— ο Τζον Μάλκοβιτς παραδίδει μια ερμηνεία σπάνιας εσωτερικής έντασης, αλλά και ακαταμάχητου, σαρδόνιου χιούμορ. Ενσαρκώνοντας τον Κρις Καρλάιλ με μια σχεδόν αριστοκρατική παραίτηση και μια φλεγματική ειρωνεία που σε πιάνει απροετοίμαστο, αποδεικνύει πόσο σπαρταριστά αστείος μπορεί να γίνει τη στιγμή ακριβώς που το σώμα και το μυαλό του καταρρέουν.

Αυτός ο υποδόριος, κυνικός αυτοσαρκασμός δεν αποφορτίζει απλώς το δράμα, αλλά το κάνει ακόμη πιο ανθρώπινο. Καθώς ηχογραφεί τα απομνημονεύματά του, η πράξη της καταγραφής μετατρέπεται σε μια βαθιά υπαρξιακή αγωνία: την ανάγκη του ανθρώπου να αφήσει πίσω του ένα ίχνος, μια απτή απόδειξη ότι πέρασε από αυτόν τον κόσμο, να αρθρώσει τη δική του αλήθεια πριν σβήσει η φωνή του και να διεκδικήσει το δικαίωμα να τον θυμούνται.

Ο ήρωάς του κινείται σε μια βαθιά, σχεδόν αντιπεσιμιστική κοσμοθεωρία — μια στάση που δεν ωραιοποιεί το σκοτάδι του κόσμου ή της δικής του Ιστορίας, αλλά διατηρεί μια παράδοξη, πεισματική διαύγεια. Με το βλέμμα ενός ανθρώπου που τα έχει δει και τα έχει κάνει όλα, ο Μάλκοβιτς πλάθει μια φιγούρα τραγική, αστεία και ταυτόχρονα παράδοξα φωτεινή, αφήνοντας διαρκώς μετέωρο το ερώτημα αν η μικρή χαραμάδα ελπίδας που διακρίνεται στο τέλος είναι αληθινή ή απλώς μια ακόμη ψευδαίσθηση.

Δίπλα του, ο Σαμ Ρόκγουελ —στον ρόλο του νεότερου συνεργάτη του, Λι— φέρνει εκείνη την αμήχανη, ανθρωπιά που κάνει τους ήρωες του ΜακΝτόνα να μοιάζουν τόσο οικείοι ακόμη και στις πιο ακραίες στιγμές τους. Καθώς ο κλοιός σφίγγει και οι χαρακτήρες βρίσκονται μπροστά στο αμετάκλητο, η ταινία μετατοπίζεται από το πολιτικό θρίλερ σε μια καθαρή φιλοσοφική παραβολή. Μπορούμε, τελικά, να γλιτώσουμε από τη βία όταν αυτή έχει ριζώσει μέσα μας ως ιδεολογία και μηχανισμός επιβίωσης; Νικιέται το κακό; Και πόση αξία έχει, μέσα σε έναν κόσμο που μοιάζει βίαια προδιαγεγραμμένος, η επιθυμία του ανθρώπου να αντισταθεί;

Ο ΜακΝτόνα δεν προσφέρει παρηγορητικές βεβαιότητες, ούτε ηρωικά διδάγματα. Στο ακαταμάχητο κάδρο του ο άνεμος φυσά, τα άλογα χάνονται στο μισοσκόταδο, το βλέμμα ενός ανθρώπου αναζητά – έστω και λίγο πριν το τέλος – τρυφερότητα και αλήθεια.

Το «Wild Horse Nine» δεν επιδιώκει να λύσει το αίνιγμα της ανθρώπινης φύσης, μας κρατά αιχμάλωτους μέσα στην ίδια του την αντίφαση. Εκεί ακριβώς όπου η βία και η τρυφερότητα συνυπάρχουν, αδιαχώριστες, σαν το φως και τη σκιά στο τελευταίο σούρουπο της ταινίας.