Συγγενείς, φίλοι και εκπρόσωποι του πολιτικού κόσμου συγκεντρώθηκαν σήμερα στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών για την πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου.

Η τελετή πραγματοποιήθηκε στις 11:00, παρουσία των ανθρώπων της οικογένειας και προσώπων που συνδέθηκαν με την ίδια και τη μακρά δημόσια διαδρομή της.

Τους επικήδειους λόγους εκφώνησαν οι γιοι της, Γιώργος, Νίκος και Ανδρέας Παπανδρέου, καθώς και η Άννα Διαμαντοπούλου. Επικήδειο εκφώνησε και η εγγονή της, Μαργαρίτα Γεωργίου Παπανδρέου, αλλά και ο εγγονός της Κωστής Κατσανέβας.

Την κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υπουργός Εσωτερικών Θόδωρος Λιβάνιος.

Μετά την πολιτική κηδεία, θα ακολουθήσει η αποτέφρωση της σορού της στη Ριτσώνα.

Αποχαιρετισμός Γιώργου Παπανδρέου στην μητέρα του, Μαργαρίτα

Καλημέρα σε όλες και όλους.

Εκ μέρους όλης της οικογένειάς μας, σας ευχαριστώ θερμά που είστε σήμερα εδώ.

Η μάνα μας, η Μαργαρίτα, δεν γεννήθηκε Ελληνίδα. Έγινε Ελληνίδα. Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα, την υπηρέτησε και αγωνίστηκε γι’ αυτήν.

Πάνω απ’ όλα, συνδέθηκε με τις Ελληνίδες, που την υιοθέτησαν, την αγκάλιασαν και στάθηκαν δίπλα της στους κοινούς αγώνες για την ισότητα, την αξιοπρέπεια, την απελευθέρωση και την ειρήνη.

Αν μας παρακολουθεί σήμερα, είμαι βέβαιος πως χαμογελά. Για τη συγκινητική συμπαράσταση προς την οικογένειά μας και για τα τόσα μηνύματα αγάπης και σεβασμού προς την ίδια και τους αγώνες της
Μηνύματα από την Ελλάδα και από όλον τον κόσμο, ιδιαίτερα από τις γυναίκες στην Κύπρο, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή, με τις οποίες πορεύτηκε για την ειρήνη.

Σε αυτή τη λιτή τελετή, όπως η ίδια θα ήθελε, θα ακούσουμε δύο λόγια από μέλη της οικογενειας μας και από ανθρώπους αγωνίστηκαν μαζί της.

Θα ήθελα να καλέσω πρώτα, εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ, την Άννα Διαμαντοπούλου και στη συνέχεια τη στενή της φίλη και συνοδοιπόρο, Φωτεινή Σιανού.

Σας ευχαριστώ που είστε μαζί μας για να αποχαιρετήσουμε τη Μαργαρίτα μας.

Επικήδειος Νίκου Παπανδρέου

«Μαργαρίτα μου, έτσι σε έλεγα από μικρός, πόσα δεν περάσαμε μαζί —

Το βράδυ της χούντας, θυμάμαι πώς κυνήγησες το στρατιωτικό φορτηγό στο οποίο είχαν βάλει τον Ανδρέα. Ξυπόλυτη χωρίς την αίσθηση ότι πατούσες σπασμένα γυαλιά.

Ήσουν σίγουρη ότι τον πήγαιναν για εκτέλεση.

Τότε σου έπιασα το χέρι. Ήμουν μόλις δέκα, και σου είπα μην το κυνηγάς, θα ζήσει. Ηρέμησες και γυρίσαμε σπίτι. Περιέργως, μου εκμυστηρεύτηκες πολλά χρόνια αργότερα, ότι με είχες πιστέψει.

Μάλλον από τότε ξεκίνησε η ιδιαίτερη σχέση που είχαμε, μητέρας και γιου.

Σε ακολουθούσε μια άσβεστη νεότητα που ξεκινούσε από το μυαλό σου και κατέληγε στην καρδιά σου.

Πόσες φορές δεν ερχόμασταν όλοι μας για πολιτικές και προσωπικές συμβουλές; Ήσουν μια γαλήνη στην φουρτούνα.

Δεν στο έχω πει ποτέ αλλά τώρα πρέπει: Μια προσωπική κουβέντα σου με επηρέασε βαθιά. Ήταν αρχές της δεκαετίας του 2000. Με βρήκες στον καναπέ, αμίλητο και κατσουφιασμένο. Με ταλαιπωρούσε ένας επίπονος χωρισμός.

«Στην επόμενή σου σχέση», μου είπες, «να το κλείσεις το μαγαζί. Να μην υπάρξει μεθεπόμενη. Ο κάθε χωρισμός πονάει, βασανίζει, δημιουργεί ενοχές. Ο χωρισμός παίρνει κι ένα κομμάτι από την ψυχή σου.

Πόσα κομμάτια θα κόψεις ακόμη;

Αν συνεχίσεις έτσι, δεν θα σου μείνει τίποτα.

Σοφή κουβέντα.

Η επόμενη σχέση οδήγησε στον γάμο μου με την Αλεξία. Η νύφη που σε αγκάλιασε σφιχτά — άλλωστε γνώριζες το ιδιαίτερο της φως από τότε που ήταν μικρό κορίτσι.

Έσμιξαν έτσι δυο κουλτούρες: η θερμή Ελληνίδα με το μπρίο και την φασαρία και η κάπως αποστασιοποιημένη Αμερικανίδα με το χιούμορ και την σοφία.

Τελειώνω.

Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα, είχαμε καθίσει στο σαλόνι στο Καστρί. Είχες βάλει κάντρι μουσική. Και συγκεκριμένα, την Ντόλι Πάρτον που ήταν αγαπημένη σου.

Όταν έφευγα, γύρισα στιγμιαία να δω πώς ήσουν, εκεί που σε άφηνα.

Και ξαφνιάστηκα.

Είχες σηκωθεί και χόρευες.

Μόνη σου.

Ίσως έτσι πολεμούσες όλα όσα σε βασάνιζαν.

Ίσως φανταζόσουν ότι χόρευες ακόμη με τον Ανδρέα, που τον είχες ερωτευτεί στη μακρινή Αμερική, την πρώτη φορά που χορέψατε μαζί, στα τέλη της μυθικής δεκαετίας του 1940.

Αύριο θα σε σκορπίσουμε στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου. Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα.

Goodbye, dear Margaret.

Rest in peace»

Αποχαιρετισμός Μαργαρίτας Γιώργου Παπανδρέου στην γιαγιά της, Μαργαρίτα

«Αγαπημένη μου γιαγιά, our yiayia,

Για τον κόσμο ήσουν η Μαργαρίτα Παπανδρέου, μια δυνατή γυναίκα που αγωνίστηκε για την ειρήνη μεταξύ των λαών και για τα δικαιώματα των γυναικών. Ένας αγώνας που παραμένει σήμερα επίκαιρος όσο ποτέ. Εκείνη που μου έλεγε πως εμείς οι γυναίκες πρέπει να αλληλοστηριζόμαστε, να μη σαμποτάρουμε η μία την άλλη.

Για μένα ήσουν η γιαγιά μου, δυναμική και ευαίσθητη

Με ρωτούσες για τη δουλειά μου και αν είμαι ευτυχισμένη. Δεν ήσουν η κλασική γιαγιά. Ήσουν μια γιαγιά που μας παρακινούσε να αμφισβητούμε, να αναρωτιόμαστε, να σκεφτόμαστε, να εξελισσόμαστε. Και πάνω απ’ όλα, να χορεύουμε.

Η αγαπημένη σου γιορτή ήταν η Ημέρα των Ευχαριστιών.

Χαιρόσουν να μας έχεις όλους μαζί. Θυμάμαι τα μεγάλα τραπέζια, που κρατούσαν ώρες, με συζητήσεις για την πολιτική και τις κοινωνικές αδικίες, αλλά και με χιούμορ και γέλια. Και στο τέλος, χορός.

Αγαπούσες τη θάλασσα όσο τίποτα. Ελπίζω εκεί που πας να κολυμπάς, να την αγναντεύεις, να διαβάζεις και να γράφεις. Να ακούς τους αγαπημένους σου Elvis και Frank Sinatra, αλλά και την Billie Holiday — μια γυναίκα που, μέσα από τη φωνή της, τολμούσε να ακουστεί σε έναν κόσμο που συχνά ήθελε τις γυναίκες σιωπηλές.

Κι εγώ θα ακούω το «I’ll Be Seeing You» και θα σε θυμάμαι.

Σαν μια υπόσχεση πως θα σε ξαναβρίσκω σε όσα αγαπούσες.

Σ’ αγαπώ.»

Άννα Διαμαντοπούλου – Αποχαιρετισμός στη Μαργαρίτα Παπανδρέου

«Μια πολύ ψηλή, ξανθιά, όμορφη γυναίκα. Μια τυπική Αμερικανίδα. Η γυναίκα του Πρωθυπουργού της Ελλάδας.

Και όμως, αυτή η γυναίκα γυρίζει ολόκληρη τη χώρα. Πηγαίνει στις μεγάλες πόλεις, στις γειτονιές, στα χωριά, στους αγροτικούς οικισμούς. Κάθεται γύρω από τραπέζια με αγρότισσες, εργάτριες, επαγγελματίες, επιστήμονες, νοικοκυρές. Με γυναίκες από κάθε κοινωνική τάξη και κάθε γενιά. Τις ακούει και τους μιλά. Τις καλεί να οργανωθούν, να διεκδικήσουν, να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους.

Μία από αυτές τις γυναίκες ήμουν κι εγώ. Είναι πολλές από τις γυναίκες που βρίσκονται σήμερα εδώ. Είναι όλες εκείνες που αυτές τις ημέρες κατέκλυσαν τα μέσα ενημέρωσης με τις προσωπικές τους αναμνήσεις.

Εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ και του Προέδρου Νίκου Ανδρουλακη

Αποχαιρετούμε σήμερα τη Μαργαρίτα Παπανδρέου. Τη γυναίκα που άφησε τη σφραγίδα της στη μεγαλύτερη αλλαγή που έγινε ποτέ στη χώρα για τις γυναίκες και, επομένως, για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία.

Η Ελλάδα έβγαινε τότε από μια σκοτεινή περίοδο δικτατορίας και προσπαθούσε να καλύψει μέσα σε λίγα χρόνια όσα είχαν αλλάξει στην Ευρώπη τις προηγούμενες δεκαετίες.

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου, πλαισιωμένη από μερικές από τις σημαντικότερες γυναίκες της εποχής, ιδρύει και οργανώνει την Ένωση Γυναικών Ελλάδας. Στην Αθήνα, στις πόλεις, στα χωριά. Μια οργάνωση που έμελλε να αποκτήσει σαράντα χιλιάδες μέλη και να αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας.

Δεν ήταν μια κλειστή οργάνωση διανοουμένων ή φεμινιστριών. Ήταν μια λαϊκή γυναικεία οργάνωση που ένωσε διαφορετικές γενιές.

Νέες γυναίκες που ξεκινούσαν τη ζωή τους. Γυναίκες σαράντα και πενήντα ετών με οικογένεια και δουλειά. Μεγαλύτερες γυναίκες που είχαν δώσει μόνες τους δύσκολους προσωπικούς αγώνες.

Γιατί τότε ο αγώνας κάθε γυναίκας ήταν ακόμη ένας αγώνας για τα αυτονόητα: αν θα σπουδάσει, αν θα εργαστεί, πώς θα παντρευτεί, αν θέλει και πότε θα αποκτήσει παιδιά.

Η Ένωση Γυναικών Ελλάδας μετέφερε στην ελληνική πολιτική σκηνή και στο ΠΑΣΟΚ τα μεγάλα ζητήματα του ευρωπαϊκού και αμερικανικού φεμινιστικού κινήματος. Το ΠΑΣΟΚ δέχθηκε μια ισχυρή ένεση φεμινισμού, μαχητικότητας και διεκδίκησης.

Το προσωπικό έγινε πολιτικό. Η βία, η κακοποίηση και η ανισότητα μέσα στο σπίτι έπαψαν να θεωρούνται ιδιωτικές υποθέσεις. Ο οικογενειακός προγραμματισμός έγινε κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα. Δημιουργήθηκαν γυναικείοι συνεταιρισμοί σε ολόκληρη την Ελλάδα, ώστε ακόμη και οι πιο ευάλωτες γυναίκες να μπορούν να συμμετέχουν συλλογικά και να αποκτούν το δικό τους εισόδημα.

Η συμμετοχή στην πολιτική δεν αντιμετωπίστηκε απλώς ως δικαίωμα, αλλά και ως ευθύνη. Δημιουργήθηκαν Τομέας Ισότητας και επιτροπές ισότητας μέσα στο κόμμα, νομαρχιακές και δημοτικές επιτροπές σε ολόκληρη τη χώρα. Γυναίκες έγιναν νομάρχες, μπήκαν στα ψηφοδέλτια, στις οργανώσεις, στα κέντρα λήψης αποφάσεων.

Μια μικρή επανάσταση συντελέστηκε μέσα στο κόμμα και από εκεί μεταφέρθηκε στην κοινωνία.

Το νέο Οικογενειακό Δίκαιο κατάργησε την προίκα, καθιέρωσε την ισότητα των συζύγων και την κοινή γονική μέριμνα και έδωσε στη γυναίκα το δικαίωμα να διατηρεί το επώνυμό της. Κ

Κατοχυρώθηκαν η ίση αμοιβή και η ισότητα στην εργασία, οι γονικές άδειες, η προστασία της εγκύου και το δικαίωμα της γυναίκας να αποφασίζει για το σώμα της.

Δεν άλλαξαν απλώς κάποιοι νόμοι. Άλλαξε η θέση της γυναίκας στην οικογένεια, στην εργασία και στην κοινωνία.

Γι’ αυτό επιμένω: ήταν η μεγαλύτερη αλλαγή που έγινε ποτέ, από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, για τις γυναίκες.

Και σε αυτή την αλλαγή η συμβολή της Μαργαρίτας Παπανδρέου ήταν καθοριστική.

Πόσο εύκολο ήταν για μια Αμερικανίδα εκείνης της εποχής να βρίσκεται δίπλα σε έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς και διανοουμένους της εποχής του και να διατηρεί τη δική της αυτονομία, τη δική της φωνή;

Καθόλου εύκολο.

Πόσο εύκολο ήταν να ταξιδεύει στα χωριά, να συνομιλεί με αγρότισσες, εργάτριες και νοικοκυρές, να φέρνει κοντά γυναίκες που μέχρι τότε δεν είχαν βγει από το σπίτι τους;

Καθόλου εύκολο.

Οι αντιδράσεις και οι επιθέσεις ήταν πολλές, έντονες και συχνά χυδαίες. Η ζωή της υπήρξε λαμπερή και συγκλονιστική, αλλά και πολύ δύσκολη. Πέρασε μέσα από τη δικτατορία, τη

Μεταπολίτευση, τις μεγάλες νίκες και τις δραματικές ήττες, τις ευτυχισμένες και τις πιο οδυνηρές στιγμές. Και τις αντιμετώπισε πάντοτε με απαράμιλλη αξιοπρέπεια.

Στη δική μου πορεία στην Ευρώπη συνάντησα πολλές φορές το όνομά της σε αναφορές για την πρωτοπορία του φεμινιστικού και του ειρηνιστικού κινήματος.

Η Μάργκοτ Βάλστρεμ, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας και η πρώτη που θεσμοθέτησε τη φεμινιστική εξωτερική πολιτική, είχε αναφέρει δημόσια τη Μαργαρίτα Παπανδρέου ως μία από τις προδρόμους της. Για τη WINPEACE και για την προσπάθεια οικοδόμησης της ελληνοτουρκικής φιλίας μέσα από τις γυναικείες οργανώσεις.

Η Μαργαρίτα δεν σταμάτησε ποτέ να σκέφτεται και να πρωτοπορεί. Συνέχισε με ιδέες για την ειρήνη, την οικολογία και τον ρόλο των γυναικών. Τα γραπτά και τα κείμενά της αξίζει να συγκεντρωθούν και να μελετηθούν.

Σήμερα επέλεξα να αποχαιρετήσω τη Μαργαρίτα Παπανδρέου γι’ αυτό που η ίδια ήταν. Γιατί τα σαράντα χρόνια της ζωής της με τον Ανδρέα Παπανδρέου θα μπορούσαν να γίνουν ένα συναρπαστικό βιβλίο. Αυτή, όμως, είναι μια άλλη ιστορία.

Σήμερα μιλούμε για τη Μαργαρίτα.

Οι γυναίκες και οι άνδρες που συμμετείχαμε, μέσα από το ΠΑΣΟΚ και την ΕΓΕ, σε εκείνη τη μεγάλη Αλλαγή γνωρίζουμε τι σήμαινε. Άλλαξε τον καθένα και την καθεμία από εμάς. Έβαλε τις βάσεις ώστε οι νεότερες γυναίκες να θεωρούν σήμερα αυτονόητα πολλά από εκείνα για τα οποία εμείς χρειάστηκε να αγωνιστούμε.

Ο αγώνας, όμως, δεν έχει ολοκληρωθεί. Έχουν γίνει μεγάλα βήματα, αλλά απέχουμε ακόμη πολύ από τη στιγμή που θα μπορούμε να πούμε ότι η ισότητα έχει πραγματικά επιτευχθεί. Η νέα γενιά οφείλει να συνεχίσει.

Αποχαιρετούμε σήμερα τη Μαργαρίτα. Τη Μαργαρίτα της μεγάλης Αλλαγής για τις γυναίκες της Ελλάδας.

Και μπορώ κι εγώ να πω: «Ήμουν εκεί».

Και αυτό το «εκεί» φέρει ανεξίτηλη τη δική της σφραγίδα.

Θέλω, τέλος, να απευθυνθώ στα παιδιά της.

Στον Γιώργο, όχι σήμερα ως πρώην Πρωθυπουργό, αλλά ως γιο της Μαργαρίτας.

Στον Νίκο, όχι ως ευρωβουλευτή, αλλά ως γιο της Μαργαρίτας.

Στον σπουδαίο καθηγητή Αντρίκο, ως γιο της Μαργαρίτας.

Και στη μοναχοκόρη της, τη Σοφία.

Αλλά και σε όλα τα εγγόνια και τα δισέγγονά της.

Δεν μπορώ να φανταστώ πόσο περήφανοι είστε και πόσο βαθιά σας επηρέασε και σας καθοδήγησε η παρουσία μιας τόσο σημαντικής μητέρας, γιαγιάς και προγιαγιάς.

Μαργαρίτα, σου οφείλουμε πολλά.»

Επικήδειος Ανδρέα Α. Παπανδρέου

Επικήδειος Κωστή Κατσανέβα

«Θέλω να σας περιγράψω πώς είναι να μοιράζεσαι μια τόσο προσωπική στιγμή με όλη την Ελλάδα.

Βρίσκεσαι σε επαγγελματική συνάντηση, φοράς το κουστούμι σου. Περιμένεις ένα τηλεφώνημα που ελπίζεις να μην έρθει ποτέ. Μέχρι στιγμής όλα κυλάνε κανονικά. Χτυπάει το τηλέφωνο και βυθίζεται η καρδιά σου, σαν να σε χτύπησε βράχος ολόκληρος στο στέρνο. Το σηκώνεις και είναι η μητέρα σου. Δεν μπορεί να μιλήσει. Την ακούς μόνο να κλαίει, και καταλαβαίνεις. Της λες ψιθυριστά «σ’ αγαπώ». Ως εδώ, όλα είναι όπως θα τα ζούσε ο καθένας.

Έτσι είναι η ζωή, χάνουμε τους ανθρώπους μας. Ξέρεις όμως ότι σε λίγα λεπτά θα χτυπήσουν και τα δικά τους τηλέφωνα, με μια παρόμοια ειδοποίηση. Και πράγματι, πριν προλάβεις να καθαρίσεις το μυαλό σου για να πεις δύο κενά λόγια, χτυπάνε τα κινητά γύρω σου. Η δική τους εμπειρία όμως είναι αρκετά διαφορετική. Δεν σηκώνουν το τηλέφωνο για να ακούσουν τη λατρεμένη τους μητέρα να κλαίει. Δεν ζαλίζονται από τον χαμό δικού τους ανθρώπου. Πήρατε όλοι την ίδια ειδοποίηση, μοιραστήκατε την ίδια πληροφορία, για το ίδιο πρόσωπο ουσιαστικά ταυτόχρονα… αλλά σε εκείνο το δωμάτιο εσύ πονάς. Μόλις σου δίνεται η ευκαιρία, σηκώνεσαι να φύγεις.

Συλλυπητήρια. Ευχαριστώ. Μέχρι να φτάσεις στο αυτοκίνητο σε σταματάνε πέντε φορές. Κάποιους τους γνωρίζεις άλλους όχι. Καλοπροαίρετα, θέλουν να σε συλλυπηθούν. Εσύ όμως δεν αντέχεις, σπαρταράει η καρδούλα σου να φτάσεις στον άνθρωπό σου. Εκείνες τις στιγμές δεν θέλεις να τις μοιραστείς με κανέναν, σίγουρα όχι με αγνώστους. Είναι δικές σου, είναι προσωπικές κ’ομως πρέπει να το παίξεις δυνατός γιατί όλοι ξέρουν. Είναι στιγμές που θα θυμάσαι σε όλη σου τη ζωή, και μέσα τους βρίσκονται άγνωστα πρόσωπα, ανάμεσα σε εσένα και τον αποχαιρετισμό του ανθρώπου σου. Το κινητό χτυπάει ασταμάτητα. Ανοίγεις το ραδιόφωνο και έχει αφιέρωμα στον θανόντα, στον άνθρωπό σου. Δεν έχεις προλάβει να επεξεργαστείς τι ήταν και τι σημαίνει ο άνθρωπός σου, κι εκείνοι απαγγέλλουν με σιγουριά. Ήταν αυτό, ήταν εκείνο. Ένας λέει: «Γιατί μιλάμε για έναν άνθρωπο 103 ετών, ενώ χάνονται μικρά παιδιά;» Σκέφτεσαι, ναι, σταματήστε τότε. Γελάς λίγο. Κλείνεις το ραδιόφωνο. Αυτή ήταν η δική μου εμπειρία εχθές. Όλη την υπόλοιπη ημέρα άκουγα ποια ήταν η Μαργαρίτα. Ναι, ήταν ακτιβίστρια και μαχήτρια για τα δικαιώματα των γυναικών. Ναι, αν δεν ήταν εκείνη, η γυναίκα θα παρέμενε πολίτης δεύτερης κατηγορίας για πολλά χρόνια ακόμα. Ήταν μεγάλη. Ήταν ψηλή. Είχε πάθος και δεν την χόραγε οποιαδήποτε δωμάτιο στο οποίο βρισκόταν. Θα αφήσω τους πολιτικούς να σας πουν για τον συμβολισμό και την πολιτική της διάσταση. Ότι κ αν σας πουν, ήταν πολλά περισσότερο. Ήταν μητέρα.Ήταν άνθρωπος, σαν κι εμένα, σαν κι εσάς.

Ήταν η γιαγιά μου. Η γιαγιά μου η Μαργαρίτα ήταν η διοργανώτρια και ο συνδετικός κρίκος της οικογένειας. Το σημείο αναφοράς όλων μας. Οργάνωνε τα οικογενειακά μας δείπνα λες και ήταν τοπική οργάνωση της ΕΓΕ. Καθόμασταν στο τραπέζι, έλεγε «έχω μια ανακοίνωση», σηκωνόταν και αυτοσαρκαζόταν. Ο θείος ο Ανδρέας, το μεγαλύτερο πειραχτήρι που έχετε γνωρίσει, την πείραζε με έναν τρόπο τόσο δικό τους, τόσο αληθινό και πεθαίναμε όλοι στα γέλια. Μιλούσαμε για την επικαιρότητα και τα πολιτικά, και είχε τέτοια κρίση. Ξέρετε, πολύς κόσμος νομίζει ότι επειδή έχει πολιτική γνώμη έχει και πολιτική κρίση. Από τη γιαγιά έμαθα ότι τα δύο διαφέρουν. Και την ίδια κρίση την είχε για εμάς. Δεν χρειαζόταν να της πεις τίποτα. Σε κοίταζε και ήξερε ποιος ήταν ερωτευμένος, ποιος αγχωμένος, ποιος ήθελε τι…

Βλέπετε, ήμασταν μια οικογένεια σε ένα τραπέζι, όπως κάθε άλλη. Κοροϊδευόμασταν, λέγαμε τα προσωπικά μας, τις σχέσεις μας, τα άγχη μας, και τσακωνόμασταν. Ήταν ό,τι πιο όμορφο, ήταν δικό μας. Σήμερα αναρωτιέμαι ποιος θα μας οργανώνει τα οικογενειακά τραπέζια. Σε κάθε άλλο σπίτι, όταν αδειάζει αυτή η καρέκλα, το μαθαίνουν οι συγγενείς και η γειτονιά. Στο δικό μας, το έμαθε όλη η Ελλάδα, μέσα σε λίγα λεπτά, με μια ειδοποίηση στο κινητό. Αυτό σημαίνει να μοιράζεσαι τη γιαγιά σου με μια ολόκληρη χώρα. Δεν παραπονιέμαι. Τη μοιραζόμασταν μαζί σας από πάντα. Και το ότι είστε σήμερα τόσοι εδώ μας δείχνει πόσους άγγιξε. Ένα κομμάτι της όμως δεν χώρεσε ποτέ σε ειδοποίηση, ούτε σε αφιέρωμα ούτε στα λεγόμενα των πολιτικών. Αυτό το κομμάτι το κρατάω για μένα. Και πάει κάπως έτσι…

Τη γιαγιά μου την έλεγαν Μαργαρίτα. Είχε το όνομα ενός λουλουδιού. Ενός λουλουδιού που, στα δικά μου μάτια, δεν έχασε ποτέ τα πέταλά του.

Μόνο σήμερα… φεύγοντας… μοιάζει να μας χαρίζει μερικά…

Μικρές θύμησες…

Μεγάλες στιγμές…

Γλυκές αναμνήσεις…

Χαμόγελα…

Κουβέντες που μένουν…

Και εκείνο το βλέμμα της…

Εκείνο το βλέμμα που με κοίταζε πάντα λέγοντας περισσότερα απ’ όσα μπορούσαν οι λέξεις…

Τη γιαγιά μου την έλεγαν Μαργαρίτα. Και μοιραζόμασταν μυστικά. Κάποτε, μικρός, τη ρώτησα: «Εσύ δεν έχεις δεύτερο όνομα; Όλοι έχουν.» Και μου απάντησε: «Το όνομά μου είναι Μαργαρίτα. Και το δικό σου είναι Κωστής. Και είναι αρκετό.» Τότε δεν κατάλαβα πόσα μου είχε πει. Σήμερα καταλαβαίνω. Πόση δύναμη χωράει σε ένα όνομα. Πόση αξιοπρέπεια… Πόση ελευθερία… Πόση περηφάνια…

Γιαγιά μου Μαργαρίτα! Ανάμεσα σε όλα όσα μου έμαθες, ίσως αυτό να είναι το πιο πολύτιμο: να μπορώ να στέκομαι απέναντί σου σήμερα και να λέω απλά: «Είμαι ο Κωστής». Και να είναι αρκετό.

Farewell my dear Margarita…»

Συλλυπητήρια για την Μαργαρίτα Παπανδρέου

Ο Γιώργος Παπανδρέου έχει λάβει πλήθος προσωπικών μηνυμάτων και τηλεφωνικών επικοινωνιών από Έλληνες και Ευρωπαίους πολιτικούς, θεσμικούς και άλλους αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης, ο Πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ, ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, η Γενική Γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και πολλοί άλλοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι.

Συλλυπητήρια και προσωπικές επικοινωνίες είχε επίσης από τον Νίκο Ανδρουλάκη, τον Αλέξη Τσίπρα, τον Αντώνη Σαμαρά, τον Νίκο Δένδια, τη Λίνα Μενδώνη, την Ντόρα Μπακογιάννη, τον Κώστα Μπακογιάννη, την Κατερίνα Σακελλαροπούλου, τον Χάρη Δούκα, καθώς και από πρώην και νυν υπουργούς, βουλευτές και πολλά στελέχη του ΠΑΣΟΚ.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο μεγάλος αριθμός μηνυμάτων και προσωπικών επικοινωνιών από γυναίκες από την Κύπρο και την Τουρκία, που αναγνωρίζουν τη διαχρονική συμβολή της Μαργαρίτας Παπανδρέου στους αγώνες για τα δικαιώματα των γυναικών, την ειρήνη και τη δημοκρατία.

Τα μηνύματα και οι επικοινωνίες προέρχονται από ένα ευρύ φάσμα πολιτικών και θεσμικών προσώπων, στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Παρουσίες στην κηδεία:

Σταύρος Θεοδωράκης, Παύλος Γερουλάνος, Παύλος Χρηστίδης, Μιλένα Αποστολάκη, Κώστας Σκανδαλίδης, Δημήτρης Μάντζος, Κώστας Λαλιώτης, Μιχάλης Κατρίνης, Ζαχαρίας Κεσσές, Άννα Διαμαντοπούλου, Χάρης Δούκας, Δημήτρης Ρέππας, Νάντια Γιαννακοπούλου, Γρηγόρης Βαλλιανατος, Γιώργος Νικητιάδης, Στέφανος Παραστατίδης, Απόστολος Κακλαμάνης, Παύλος Χρηστίδης, Νικόλας Φαραντούρης, Χρήστος Κακλαμάνης, Μανώλης Χριστοδουλάκης, Θοδωρής Λιβάνιος Μαριζέτα Αντωνοπουλου, (νωρίτερα πέρασε) η Ντόρα Μπακογιάννη, Απόστολος Κατσιφάρας, Νίκος Αθανασάκης, Τηλέμαχος Χυτήρης, Μιχάλης, Λευτέρης Καρχιμάκης, Μιχάλης Κατρίνης, Μιλτιάδης Παπαϊωάννου, Χρήστος Παπουτσής και Μαρία Ρεπούση.

Στεφάνια μεταξύ άλλων από οικογένεια Αθ. Τσουρα, Ρένα Δούρου, Νίκος Ανδρουλάκης, ΕΓΕ και Σύνδεσμο Ελληνίδων Επιστημόνων

Δείτε εικόνες και βίντεο:

Διαβάστε επίσης: «Τι δεν θα είχαν οι γυναίκες χωρίς εκείνη»: Το αφιέρωμα του Mega News 104.6 στη Μαργαρίτα Παπανδρέου

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 103 ετών, αφήνοντας πίσω της μια μακρά και έντονη διαδρομή στη δημόσια ζωή της χώρας.

Υπήρξε συγγραφέας, ακτιβίστρια και μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές του ελληνικού γυναικείου κινήματος.

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου απεβίωσε την Παρασκευή, στο σπίτι του γιου της, Γιώργου Παπανδρέου, στο Φάληρο, όπου διέμενε τα τελευταία χρόνια.

Τις τελευταίες ημέρες, η υγεία της είχε επιβαρυνθεί, γεγονός για το οποίο η οικογένεια είχε ενημερωθεί από τον γιατρό της.

Το βράδυ της Πέμπτης, τα τέσσερα παιδιά της και τα εγγόνια της βρέθηκαν κοντά της στις τελευταίες της στιγμές.

Η οικογένειά της ζήτησε, αντί στεφάνων, να κατατεθούν δωρεές στη Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση «Κέντρο Διοτίμα».

Με αυτή την κίνηση, τιμάται η μνήμη της Μαργαρίτας Παπανδρέου και στηρίζεται το έργο μιας οργάνωσης που δραστηριοποιείται στον τομέα της ισότητας των φύλων και της προστασίας των δικαιωμάτων των γυναικών.

Υπέρμαχος των γυναικείων δικαιωμάτων

Μετά τη Μεταπολίτευση, η Μαργαρίτα Παπανδρέου αναδείχθηκε σε σημαντική μορφή του φεμινιστικού κινήματος στην Ελλάδα.

Ίδρυσε την Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ) και δραστηριοποιήθηκε για τη νομική και κοινωνική ισότητα των γυναικών.

Η δράση της συνδέθηκε με σημαντικές διεκδικήσεις της εποχής, όπως η κατάργηση της προίκας, η καθιέρωση του πολιτικού γάμου, η ισότητα στην οικογένεια και τα δικαιώματα των γυναικών.

Η Μαργαρίτα Τσαντ γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόις, στις ΗΠΑ. Εκεί γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου, με τον οποίο παντρεύτηκε το 1951.

Απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο. Ο γάμος τους διήρκεσε έως το 1989, όταν και πήραν διαζύγιο.

Η ζωή της Μαργαρίτας Παπανδρέου συνδέθηκε στενά με σημαντικές και ταραχώδεις περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, ωστόσο η δική της διαδρομή δεν περιορίστηκε στον ρόλο της συζύγου του Ανδρέα Παπανδρέου.

Μέσα από τη συγγραφική, κοινωνική και ακτιβιστική της δράση, διαμόρφωσε τη δική της ξεχωριστή παρουσία στη δημόσια ζωή και στο γυναικείο κίνημα της χώρας.

Οικογένεια Παπανδρέου επισκέπτεται τον τάφο του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ