Η Ευρώπη υιοθετεί το «Μοντέλο Μελόνι»

Μέχρι πρόσφατα, τα κέντρα υποδοχής και απέλασης μεταναστών που δημιούργησε η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι στην Αλβανία αποτελούσαν ίσως το πιο αμφιλεγόμενο πείραμα μεταναστευτικής πολιτικής στην Ευρώπη. Σήμερα, όμως, η εικόνα αλλάζει δραματικά. Αυτό που πολλοί χαρακτήριζαν ως μονομερή πρωτοβουλία της Ιταλίας εξελίσσεται σταδιακά σε βασικό στοιχείο της νέας ευρωπαϊκής προσέγγισης για τη διαχείριση της παράτυπης μετανάστευσης.

Η ψήφιση του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, σε συνδυασμό με τη συζήτηση για τον νέο Κανονισμό Επιστροφών, ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία κέντρων κράτησης και απέλασης μεταναστών εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για μια θεμελιώδη αλλαγή φιλοσοφίας, η οποία αντανακλά τη στροφή πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων προς αυστηρότερες πολιτικές ελέγχου των μεταναστευτικών ροών.

Το λεγόμενο «μοντέλο Αλβανίας» γεννήθηκε το 2024, όταν η Ιταλία συμφώνησε με την κυβέρνηση του Έντι Ράμα τη δημιουργία ειδικών εγκαταστάσεων στις περιοχές Γκιαντέρ και Σενγκίν. Η αρχική ιδέα ήταν οι μετανάστες που διασώζονταν στη Μεσόγειο να μεταφέρονται εκεί ώστε να εξετάζονται οι αιτήσεις ασύλου τους και, εφόσον απορρίπτονταν, να προχωρά η διαδικασία επιστροφής τους χωρίς να εισέρχονται στο ιταλικό έδαφος.

Το σχέδιο συνάντησε αμέσως σοβαρά νομικά εμπόδια. Ιταλικά δικαστήρια και ευρωπαϊκοί θεσμοί αμφισβήτησαν τη νομιμότητα ορισμένων διαδικασιών, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις μεταναστών προερχόμενων από χώρες όπως το Μπανγκλαντές και η Αίγυπτος, οι οποίες δεν θεωρούνταν απολύτως ασφαλείς σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παρά τις δυσκολίες, η ιταλική κυβέρνηση δεν εγκατέλειψε το εγχείρημα. Αντίθετα, προχώρησε σε προσαρμογές, μετατρέποντας τις εγκαταστάσεις σε κέντρα προσωρινής κράτησης όσων επρόκειτο να απελαθούν. Αν και τα κέντρα λειτούργησαν μέχρι σήμερα πολύ κάτω από τη θεωρητική τους δυναμικότητα των 3.000 ατόμων, η πολιτική σημασία τους αποδείχθηκε πολύ μεγαλύτερη από τα πραγματικά τους μεγέθη.

Για τη Μελόνι, η ευρωπαϊκή στροφή αποτελεί πολιτική δικαίωση. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η Ευρώπη αναγνώρισε την ανάγκη εξωτερικοποίησης μέρους της μεταναστευτικής διαχείρισης και ακολουθεί πλέον τον δρόμο που εκείνη χάραξε πριν από δύο χρόνια.

Οι επικριτές, ωστόσο, βλέπουν μια διαφορετική εικόνα. Ανθρωπιστικές οργανώσεις και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η μεταφορά μεταναστών σε τρίτες χώρες δημιουργεί σοβαρά νομικά και ηθικά ζητήματα. Εκφράζουν φόβους για περιορισμό των δικαιωμάτων των αιτούντων άσυλο και για δημιουργία ενός συστήματος που απομακρύνει το πρόβλημα από τα ευρωπαϊκά σύνορα χωρίς να το επιλύει ουσιαστικά.

Το βέβαιο είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική καμπή. Η μεταναστευτική πολιτική που κυριάρχησε την τελευταία δεκαετία μετασχηματίζεται και η συζήτηση δεν αφορά πλέον το αν θα υπάρξουν κέντρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά το πώς θα λειτουργήσουν, ποιος θα τα ελέγχει και ποια θα είναι τα όρια της νέας αυτής στρατηγικής. Η Αλβανία ίσως αποδειχθεί απλώς η αρχή ενός πολύ μεγαλύτερου ευρωπαϊκού πειράματος.