Ερευνητές παρουσίασαν μια νέα ελπιδοφόρα προσέγγιση για τη διακοπή της ανάπτυξης του καρκίνου του παγκρέατος πριν ακόμη εμφανιστεί. Χρησιμοποίησαν πειραματικά φάρμακα που εξαλείφουν μικροσκοπικές προκαρκινικές βλάβες στο πάγκρεας και τα αποτελέσματα είναι θεαματικά.
Νέα προκλινική μελέτη σε ποντίκια έδειξε ουσιαστικά ότι τα προκαρκινικά παγκρεατικά κύτταρα μπορούν να απομακρυνθούν πριν εξελιχθούν σε όγκους. Η πειραματική θεραπεία που στοχεύει τις μικροσκοπικές προκαρκινικές αλλοιώσεις του παγκρέατος σχεδόν διπλασίασε την επιβίωση σε μοντέλα παγκρεατικού αδενοκαρκινώματος (PDAC), σε σύγκριση με τη χορήγηση της ίδιας θεραπείας μόνο μετά την εμφάνιση του καρκίνου.
Ανοίγει ο δρόμος για την αναχαίτηση του καρκίνου του του παγκρέατος με φάρμακα;
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες της Ιατρικής Σχολής Perelman του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και του Κέντρου Καρκίνου Abramson της Penn Medicine (το Σύστημα Υγείας του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια). Πρόκειται για την πρώτη απόδειξη ότι μια φαρμακευτική θεραπεία μπορεί να αναστείλει την ανάπτυξη προκαρκινικών βλαβών του παγκρέατος πριν αυτές εξελιχθούν σε καρκίνο, προσφέροντας ισχυρή στήριξη στο αναδυόμενο πεδίο της «αναχαίτισης του καρκίνου» (cancer interception).
«Είμαι πεπεισμένος ότι η αναχαίτιση του καρκίνου θα αποτελέσει το επόμενο μεγάλο σύνορο της ογκολογικής θεραπείας», δήλωσε ο Ρόμπερτ Βοντερχάιντ, διευθυντής του Κέντρου Καρκίνου Abramson.
«Ο καρκίνος του παγκρέατος εξακολουθεί να έχει εξαιρετικά δυσμενή πρόγνωση, περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές και καμία αποδεδειγμένη στρατηγική πρόληψης ή προσυμπτωματικού ελέγχου. Αν μπορέσουμε να τον αναχαιτίσουμε, δηλαδή να εντοπίσουμε και να εξουδετερώσουμε τις ανωμαλίες στα πρώτα στάδια της κακοήθους εξέλιξής τους, θα πρόκειται για μια εξέλιξη που θα αλλάξει τα δεδομένα».
Ποιοι είναι οι «παραδοσιακοί» τρόποι αναχαίτισης του καρκίνου
Η αναχαίτιση του καρκίνου διαφέρει από τις παραδοσιακές στρατηγικές πρόληψης, όπως ο εμβολιασμός κατά του HPV ή η διακοπή του καπνίσματος, που στοχεύουν στην αποτροπή της εμφάνισής του.
Η αναχαίτιση επικεντρώνεται στα πρώτα βήματα που οδηγούν ένα κύτταρο προς την καρκινική μετατροπή. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κολονοσκόπηση, κατά την οποία αφαιρούνται προκαρκινικοί πολύποδες πριν εξελιχθούν σε καρκίνο του παχέος εντέρου.
«Η μελέτη αυτή προσφέρει μια προκλινική απόδειξη ότι η ιατρική αναχαίτιση του καρκίνου λειτουργεί καλύτερα από τη θεραπεία μετά τη διάγνωση», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Μιν Ταν.
«Η έρευνα αναδεικνύει τη δύναμη της προληπτικής παρέμβασης αντί της αντιμετώπισης της νόσου αφού αυτή εκδηλωθεί. Θα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον να αξιολογήσουμε αυτή την προσέγγιση σε ασθενείς στην επόμενη φάση της έρευνας».
KRAS: Στόχος η μετάλλαξη του γονιδίου
Στη μελέτη, οι ερευνητές δοκίμασαν δύο πειραματικά φάρμακα που στοχεύουν το γονίδιο KRAS, το οποίο ευθύνεται για περισσότερο από το 90% των περιπτώσεων καρκίνου του παγκρέατος.
Το KRAS είναι ένα από τα συχνότερα μεταλλαγμένα γονίδια που σχετίζονται με τον καρκίνο και για πολλά χρόνια θεωρούνταν αδύνατο να στοχευθεί φαρμακευτικά. Ο πρώτος αναστολέας του KRAS εγκρίθηκε το 2021 για τον μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα, ενώ σήμερα αρκετά παρόμοια φάρμακα δοκιμάζονται σε κλινικές μελέτες.
Οι περισσότεροι όγκοι παγκρεατικού αδενοκαρκινώματος ξεκινούν ως μικροσκοπικές προκαρκινικές βλάβες που ονομάζονται PanINs (παγκρεατικές ενδοεπιθηλιακές νεοπλασίες), οι οποίες είναι τόσο μικρές ώστε δεν μπορούν να εντοπιστούν με τις σημερινές απεικονιστικές εξετάσεις.
Σχεδόν όλες οι βλάβες PanIN φέρουν μεταλλάξεις στο γονίδιο KRAS. Παρόλο που θεωρούνται συχνές, μόνο ένα μικρό ποσοστό εξελίσσεται τελικά σε καρκίνο. Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι η εξάλειψή τους μέσω αναστολέων KRAS θα μπορούσε να αποτρέψει τη δημιουργία κακοήθειας.
Εντυπωσιακά αποτελέσματα στα πειραματόζωα
Η ερευνητική ομάδα μελέτησε δύο ενώσεις που αναπτύχθηκαν από τη Revolution Medicines.
Η πρώτη, RMC-9945, στοχεύει επιλεκτικά τη μετάλλαξη KRAS G12D, τη συχνότερη μορφή μετάλλαξης στον καρκίνο του παγκρέατος. Η δεύτερη, RMC-7977, δρα σε πολλαπλές παραλλαγές της οικογένειας RAS.
Χρησιμοποιώντας ένα καθιερωμένο μοντέλο παγκρεατικού καρκίνου σε ποντίκια με πλήρως λειτουργικό ανοσοποιητικό σύστημα, οι ερευνητές χορήγησαν τις θεραπείες αφού είχαν ήδη σχηματιστεί οι προκαρκινικές βλάβες αλλά πριν εμφανιστούν όγκοι.
Έπειτα από 10 ημέρες θεραπείας, ο αριθμός των προκαρκινικών βλαβών είχε μειωθεί σημαντικά, ενώ η μείωση ήταν ακόμη μεγαλύτερη μετά από 28 ημέρες.
Η ανάπτυξη των όγκων επιβραδύνθηκε και τα ποντίκια που έλαβαν θεραπεία έζησαν περισσότερο από εκείνα που δεν έλαβαν. Η μακροχρόνια θεραπεία με το RMC-7977 τριπλασίασε τη διάμεση συνολική επιβίωση, ενώ τα ποντίκια που θεραπεύτηκαν πριν εμφανιστούν όγκοι έζησαν σχεδόν διπλάσιο χρονικό διάστημα σε σχέση με εκείνα που έλαβαν θεραπεία μόνο μετά την ανάπτυξη καρκίνου.
Προσεχώς κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους
«Η άμεση σύγκριση που έγινε σε αυτή τη μελέτη αναδεικνύει τις βλάβες PanIN ως πιθανούς στόχους για την αναχαίτιση του καρκίνου και ανοίγει τον δρόμο για τη χρήση αναστολέων KRAS σε ένα νέο θεραπευτικό πλαίσιο», δήλωσε ο Μπεν Στάνγκερ, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας για τον Καρκίνο του Παγκρέατος στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν πλέον να προχωρήσουν σε κλινικές δοκιμές σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, οι οποίοι ήδη παρακολουθούνται για παγκρεατικές κύστεις.
Εάν η στρατηγική αποδειχθεί αποτελεσματική και στους ανθρώπους, εκτιμάται ότι θα αφορά κυρίως άτομα με κληρονομική προδιάθεση για καρκίνο του παγκρέατος, άτομα με κληρονομική παγκρεατίτιδα, προκαρκινικές κύστεις ή άλλους ισχυρούς παράγοντες κινδύνου.
Με την πάροδο του χρόνου, η ίδια προσέγγιση θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε ευρύτερες ομάδες ατόμων με μέτριο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
