Ιάπωνες αστρονόμοι εντόπισαν ενδείξεις ύπαρξης ατμόσφαιρας σε ένα μικροσκοπικό παγωμένο σώμα πέρα από τον Πλούτωνα, μια ανακάλυψη που μέχρι σήμερα θεωρούνταν αδύνατη για αντικείμενα εκτός των ορίων του ηλιακού μας συστήματος, σύμφωνα με μελέτη που δόθηκε στη δημοσιότητα.
Αν οι ενδείξεις επιβεβαιωθούν, ο διαστημικός αυτός βράχος, με διάμετρο περίπου 500 χιλιομέτρων, θα αποτελέσει μόλις το δεύτερο γνωστό αστρικό αντικείμενο μετά τον πλανήτη Ποσειδώνα που διαθέτει ατμόσφαιρα. Μέχρι σήμερα, μοναδική γνωστή περίπτωση ήταν ο Πλούτωνας, ο οποίος, αν και αρχικά ταξινομήθηκε ως πλανήτης το 1930, εντάχθηκε το 2006 στην κατηγορία των πλανητών νάνων, μετά την ανακάλυψη πολλών παρόμοιων σωμάτων στη Ζώνη του Κάιπερ.
Το ουράνιο σώμα, που φέρει την ονομασία (612533) 2002 XV93, βρίσκεται περίπου 40 φορές μακρύτερα από τη Γη σε σχέση με τον Ήλιο, δηλαδή σε απόσταση περίπου 6 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων. Είναι πολύ μικρότερο από τον Πλούτωνα (διάμετρος 2.370 χλμ.) και την Έριδα (2.326 χλμ.), η οποία επίσης θεωρείται νάνος πλανήτης. Πιστεύεται ότι σχηματίστηκε πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, στην «αυγή» του Ηλιακού Συστήματος, και ολοκληρώνει μια πλήρη τροχιά γύρω από τον Ήλιο κάθε 247 χρόνια.
Τα λεγόμενα «σκοτεινά» αντικείμενα αυτού του είδους παρατηρούνται μόνο όταν περνούν μπροστά από κάποιο μακρινό άστρο. Σε ένα τέτοιο πέρασμα, τον Ιανουάριο του 2024, οι Ιάπωνες αστρονόμοι –με τη βοήθεια και ενός ερασιτέχνη– παρατήρησαν ότι το φως του άστρου δεν επανεμφανίστηκε αμέσως, γεγονός που υποδεικνύει την ύπαρξη ενός λεπτού στρώματος ατμόσφαιρας που φιλτράριζε μέρος της ακτινοβολίας του.
Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature Astronomy, το σώμα (612533) 2002 XV93 φαίνεται να διαθέτει ατμόσφαιρα πέντε έως δέκα εκατομμύρια φορές πιο αραιή από εκείνη της Γης. Πιθανότατα αποτελείται από μεθάνιο, άζωτο και μονοξείδιο του άνθρακα.
«Είναι σημαντικό διότι, μέχρι τώρα, ο Πλούτωνας ήταν το μόνο μεταποσειδώνιο αντικείμενο για το οποίο είχε επιβεβαιωθεί η παρουσία ατμόσφαιρας», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Κο Αριμάτσου, βασικός συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Αστρονομικό Παρατηρητήριο της Ιαπωνίας.
Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι τόσο μικρά αντικείμενα δεν θα μπορούσαν να διατηρήσουν ατμόσφαιρα. «Αυτή η ανακάλυψη θέτει υπό αμφισβήτηση τη γενικά αποδεκτή ιδέα ότι οι μικροί παγωμένοι κόσμοι του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος είναι, στην πλειονότητά τους, ανενεργοί και στατικοί», πρόσθεσε ο Αριμάτσου.
Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμη τι δημιούργησε την ατμόσφαιρα, η οποία πάντως είναι υπερβολικά αραιή για να επιτρέψει την ύπαρξη ζωής. Μία εκδοχή είναι ότι προέρχεται από αέρια που εκλύονται από το εσωτερικό του σώματος, πιθανώς μέσω παγωμένων ηφαιστείων. Μια άλλη πιθανότητα είναι να αποτελεί κατάλοιπο πρόσκρουσης κομήτη, κάτι που θα σήμαινε ότι σταδιακά θα εξαφανιστεί.
Ο Ισπανός αστρονόμος Χοσέ Λουίς Ορτίθ, ειδικός στους νάνους πλανήτες πέραν του Ποσειδώνα αλλά εκτός της συγκεκριμένης έρευνας, χαρακτήρισε τα ευρήματα ενδιαφέροντα, ωστόσο δήλωσε επιφυλακτικός. «Εξακολουθώ να αμφιβάλω ότι υπήρχε ατμόσφαιρα. Χρειαζόμαστε περισσότερα δεδομένα», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο, σημειώνοντας πως μια εναλλακτική εξήγηση θα μπορούσε να είναι η ύπαρξη δακτυλίου γύρω από το παγωμένο σώμα.
Ο Κο Αριμάτσου παραδέχθηκε ότι δεν μπορεί να αποκλείσει «εξωτικές εναλλακτικές» υποθέσεις, τόνισε όμως ότι η ύπαρξη δακτυλίου δεν συνάδει με τις παρατηρήσεις της ομάδας του.
Οι αστρονόμοι ζητούν τη συνέχιση των παρατηρήσεων, ιδίως μέσω του διαστημικού τηλεσκοπίου Τζέιμς Γουέμπ, προκειμένου να αποκτήσουν πληρέστερη εικόνα για αυτόν τον «παράξενο κόσμο». Αναγνωρίζουν, πάντως, ένα ακόμη πρόβλημα: την έλλειψη ελκυστικής ονομασίας.
«Στην ομάδα μας συνήθως το αποκαλούμε απλώς XV93, που είναι βολικό αλλά όχι και πολύ συναρπαστικό. Προσωπικά, επειδή εργάζομαι στο Αστρονομικό Παρατηρητήριο Ισιγκακιτζίμα της Οκινάουα, θα χαιρόμουν πολύ αν κάποια ημέρα το συνδέαμε με ένα όνομα από τη μυθολογία της Οκινάουα, όπως τον Αμαμικίου, τον θεό δημιουργό, κατά την τοπική παράδοση», ανέφερε ο Αριμάτσου.
