Η Σικελία και ειδικότερα το μικρό χωριό Σαβόκα άλλαξαν για πάντα μετά τα γυρίσματα της θρυλικής ταινίας «Ο Νονός» του Φράνσις Φορντ Κόπολα. Το 1971, όταν ο σκηνοθέτης επέλεξε την 22χρονη μοδίστρα Ένζα Τριμάρκι ως κομπάρσο, κανείς δεν φανταζόταν ότι η ταινία θα καθόριζε την ταυτότητα του τόπου για δεκαετίες.
Η Τριμάρκι συμμετείχε στη σκηνή του γάμου του Μάικλ Κορλεόνε και της Απολλωνίας Βιτέλι, που γυρίστηκε στο ορεινό χωριό Σαβόκα. Η άφιξη του Κόπολα και του Άλ Πατσίνο σήμανε το τέλος μιας εποχής για ένα μέρος που μέχρι τότε είχε μείνει σχεδόν ανέγγιχτο από τον χρόνο. «Με πλησίασε ένας από το συνεργείο του Κόπολα και με ρώτησε αν ήθελα να δουλέψω», θυμάται σήμερα η 76χρονη Τριμάρκι. «Ήρθαν άνθρωποι απ’ όλη την επαρχία. Ήμουν ενθουσιασμένη, τόσο νέα. Στη Σαβόκα δεν είχαμε ούτε τρεχούμενο νερό, πίναμε βρόχινο. Ούτε τηλεόραση υπήρχε» είπε μιλώντας στο CNN.
Περισσότερα από 50 χρόνια αργότερα, το χωριό —με λιγότερους από 100 κατοίκους— παραμένει στενά συνδεδεμένο με την ταινία. Από όλα τα σημεία της Σικελίας όπου γυρίστηκαν σκηνές εξορίας του Μάικλ Κορλεόνε, η Σαβόκα είναι το πιο επισκέψιμο. Η κοινότητα έχει αγκαλιάσει αυτή τη σχέση, παρότι ο τουρισμός έχει αλλάξει την καθημερινότητα και έχει ενισχύσει τη ρομαντικοποίηση των στερεοτύπων γύρω από τη μαφία.
Το χωριό που έγινε κινηματογραφικό σύμβολο
Περιτριγυρισμένη από ελαιώνες και πορτοκαλιές, η Σαβόκα υποδέχεται πλήθος επισκεπτών από Απρίλιο έως Οκτώβριο. Επιβάτες κρουαζιερόπλοιων που φτάνουν στη Μεσσήνη συμμετέχουν σε οργανωμένες περιηγήσεις «Il Padrino» (σ.σ. Ο Νονός στα ιταλικά), που περιλαμβάνουν το χωριό και τη βίλα Castello Degli Schiavi, όπου έμενε ο χαρακτήρας του Πατσίνο.
Η Τριμάρκι λέει πως συχνά τη ζητούν ξεναγοί για να υποδεχθεί τουρίστες, να υπογράψει αυτόγραφα και να μιλήσει για την εμπειρία της. «Είναι κουραστικό και το κάνω δωρεάν, ενώ άλλοι έχουν βγάλει πολλά χρήματα χάρη στο “The Godfather”», σημειώνει. Στο χωριό η αλλαγή ήρθε σταδιακά. Μερικά μπαρ, ξενώνες —όπως το Il Padrino— και καταστήματα αναμνηστικών λειτουργούν δίπλα σε παλιά κτίρια που διατηρούν τη μεσαιωνική τους μορφή. Τους χειμερινούς μήνες η Σαβόκα επιστρέφει στη σιωπή της, με στενά καλντερίμια και πέτρινα περάσματα.
Η κληρονομιά της ταινίας «Ο Νονός»
Η κληρονομιά της ταινίας είναι πιο ορατή στη διαδρομή από την εκκλησία ως την κεντρική πλατεία, όπου οι επισκέπτες αναπαριστούν σκηνές του γάμου και φωτογραφίζονται στο περίφημο Bar Vitelli. Εκεί ο Μάικλ Κορλεόνε ζητά το χέρι της Απολλωνίας.
Ο 72χρονος Βιντσέντσο Πασκουάλε, που στα 18 του έπαιξε έναν από τους γιους του ιδιοκτήτη του Bar Vitelli, λέει στο CNN: «Από τότε που άρχισαν να φτάνουν τα κρουαζιερόπλοια, οι τουρίστες είναι αμέτρητοι. Κάποιες μέρες δεν μπορώ να περάσω με το αυτοκίνητο χωρίς να κορνάρω.»
Το Bar Vitelli, housed σε κτίσμα του 15ου αιώνα, έχει γίνει το επίκεντρο του τουρισμού. Κατά την υψηλή περίοδο η πρόσβαση περιορίζεται λόγω συνωστισμού, ενώ οι ιδιοκτήτες έχουν δημιουργήσει μικρό ξενοδοχείο στον επάνω όροφο.
Αναμνήσεις από τα γυρίσματα
Τα γυρίσματα στη Σαβόκα διήρκεσαν λίγες εβδομάδες το καλοκαίρι του 1971, αλλά έμειναν ανεξίτηλα στη μνήμη των κατοίκων. Η Τριμάρκι θυμάται τον Κόπολα να απολαμβάνει γρανίτες και γλυκίσματα κάτω από τον καυτό ήλιο. «Τις έφτιαχναν με νερό από το ίδιο πηγάδι που έπινε όλο το χωριό», λέει. «Ήπιαμε τόσο πολύ που άδειασαν οι στέρνες.»
Πριν από την ταινία, το Bar Vitelli είχε άλλο όνομα και το διαχειριζόταν η Μαρία Ντ’Άρριγκο, που φιλοξενούσε συχνά συνεργείο και ηθοποιούς. Όπως αφηγείται ο ιστορικός Σαλβατόρε Κογλιτόρε, όταν ο Κόπολα της πρόσφερε επιταγή στο τέλος των γυρισμάτων, εκείνη την έσκισε λέγοντας πως το έκανε «για το χωριό».
Ο Κογλιτόρε έχει εντοπίσει 40 Σικελούς που συμμετείχαν ως κομπάρσοι και σκοπεύει να εκδώσει λεύκωμα με φωτογραφίες από τα γυρίσματα. Μία από αυτές δείχνει τον Κόπολα να συνομιλεί με τον Άλ Πατσίνο, ντυμένο με την παραδοσιακή σικελική μπερέτα.
Η μέρα που ο Πατσίνο χτύπησε στο κεφάλι
Ο Πασκουάλε θυμάται ένα περιστατικό με τον Πατσίνο κατά τη διάρκεια της σκηνής του γάμου. «Όταν τον φώναξαν να βγει έξω, σηκώθηκε και χτύπησε δυνατά το κεφάλι του σε μια σιδερένια σκάλα. Έτρεξε αίμα, αλλά εκείνος δεν είπε ούτε “άου”.»
Οι κομπάρσοι θυμούνται τον Πατσίνο, τότε γύρω στα 30, ως ήσυχο και σεμνό, ενώ ο Κόπολα ήταν προσιτός αλλά απαιτητικός. Η Τριμάρκι, που πληρώθηκε 100.000 λιρέ για τη συμμετοχή της, θυμάται πως ο Πατσίνο προσπαθούσε να μάθει ιταλικές φράσεις. «Αν ήξερα πόσο διάσημος θα γινόταν, θα ζητούσα μια φωτογραφία μαζί του», λέει γελώντας.
Η ταινία που άλλαξε τα πάντα
Το 2022 ο Κόπολα ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης της Σαβόκα, που εξακολουθεί να προσελκύει πλήθη επισκεπτών χάρη στην κινηματογραφική της ιστορία. Για τους κατοίκους, η εμπειρία εκείνου του καλοκαιριού παραμένει καθοριστική.
«Ήταν μια απίστευτη ευκαιρία να λάμψει το χωριό μας μέσα από την ταινία», λέει ο Πασκουάλε. «Η ταινία ήταν πραγματικά μια ευλογία.»
