«Διόδια της Τεχεράνης»: Τι θα σήμαινε για την παγκόσμια οικονομία η επιβολή χρεώσεων στη ναυσιπλοΐα πετρελαίου

ΗΠΑ και Ιράν ετοιμάζονται για νέο γύρο ειρηνευτικών συνομιλιών, την ώρα που οι εντάσεις στα Στενά του Ορμούζ κλιμακώνονται με συνεχείς επιθέσεις σε πετρελαιοφόρα. Ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών πλοίων εξακολουθεί να ισχύει, επιτείνοντας την αστάθεια σε μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη.

Το μέλλον των Στενών του Ορμούζ, καθώς και οι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, βρίσκονται στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων. Ο de facto αποκλεισμός που επέβαλε η Τεχεράνη στη διέλευση δεξαμενόπλοιων έχει οδηγήσει σε άνοδο των διεθνών τιμών ενέργειας.

Η πρόθεση της Τεχεράνης να θεσπίσει σύστημα διοδίων ύψους έως 2 εκατ. δολαρίων ανά πλοίο προκαλεί έντονες ανησυχίες για παρατεταμένα υψηλές τιμές πετρελαίου στη Μέση Ανατολή.

Το σχέδιο της Τεχεράνης και οι αντιδράσεις

Σύμφωνα με το ειρηνευτικό σχέδιο 10 σημείων του Ιράν, η Τεχεράνη ζητά, μαζί με το Ομάν, τη δυνατότητα επιβολής τέλους έως 2 εκατ. δολαρίων σε κάθε πλοίο που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Όπως αναφέρει ο Guardian, τα έσοδα θα χρησιμοποιηθούν για ανοικοδόμηση.

Η πρόταση για ασφαλή διέλευση μόνο υπό ιρανικό στρατιωτικό έλεγχο έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Ουάσινγκτον και οικονομικών αναλυτών. Το σχέδιο εφαρμόστηκε δοκιμαστικά νωρίτερα τον μήνα, όταν το Ιράν ζήτησε από τα πλοία να δηλώνουν φορτίο, προορισμό και ιδιοκτήτη πριν καταβάλουν τουλάχιστον 1 δολάριο ανά βαρέλι.

Για ένα τυπικό δεξαμενόπλοιο με 2 εκατ. βαρέλια, το κόστος διέλευσης ανέρχεται σε 2 εκατ. δολάρια, πληρωτέα σε γιουάν ή κρυπτονόμισμα. Μετά την πληρωμή, σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης συνοδεύουν το πλοίο κοντά στις νότιες ακτές του Ιράν.

Νομικές και πολιτικές διαστάσεις

Το σύστημα αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία κατοχυρώνει το δικαίωμα ανεμπόδιστης διέλευσης από περισσότερα από 100 θαλάσσια στενά, μεταξύ αυτών και τα Στενά του Ορμούζ. Αν και περίπου 170 χώρες και η ΕΕ έχουν επικυρώσει τη σύμβαση, ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ περιλαμβάνονται σε αυτές.

Οι ΗΠΑ αμφισβητούν το δικαίωμα του Ιράν να ελέγχει τα Στενά, ενώ οι διεθνείς κυρώσεις που ισχύουν από τη δεκαετία του 1970 καθιστούν δύσκολη οποιαδήποτε πληρωμή προς τους Φρουρούς της Επανάστασης από δυτικές ναυτιλιακές εταιρείες.

Οικονομικές επιπτώσεις στην αγορά

Η επιβολή κόστους 1 δολαρίου ανά βαρέλι για τα φορτία που διέρχονται από τα Στενά θα μπορούσε να επιβαρύνει την παγκόσμια αγορά με περίπου 20 εκατ. δολάρια ημερησίως ή 7 δισ. δολάρια ετησίως. Αν και το ποσό είναι μικρό σε σχέση με μια αγορά 3 τρισ. δολαρίων, οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι συνέπειες θα είναι ευρύτερες.

Οι ναυτιλιακές αναμένεται να αυξήσουν τα ναύλα, οι ασφαλιστικές τα ασφάλιστρα και τα πληρώματα να διεκδικήσουν υψηλότερες αποδοχές λόγω κινδύνου. Ο μεγαλύτερος αντίκτυπος αναμένεται στις διεθνείς τιμές πετρελαίου, που εξαρτώνται από τη σταθερή ροή μέσω των Στενών.

Επίδραση στις τιμές πετρελαίου

Ο de facto αποκλεισμός των Στενών, μέσω των οποίων διέρχονταν 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως, έχει μειώσει τις εξαγωγές κατά το ήμισυ, ανεβάζοντας τις τιμές. Το Brent ανέβηκε από κάτω από 70 δολάρια το βαρέλι σε έως 119 δολάρια στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, ενώ τα φυσικά φορτία έφτασαν σχεδόν τα 150 δολάρια.

Αναλυτές προβλέπουν ότι η περιορισμένη προσφορά θα κρατήσει τις τιμές κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι για μεγάλο μέρος του έτους, με πιέσεις να διαρκέσουν έως το 2027. Παρά τις προσπάθειες διοχέτευσης ποσοτήτων μέσω αγωγών, ζημιές στις υποδομές και αδρανή κοιτάσματα εμποδίζουν την επιστροφή στα προ κρίσης επίπεδα.

Οι συνέπειες για την ιρανική οικονομία

Τα έσοδα από τα λεγόμενα «διόδια της Τεχεράνης» θα μπορούσαν να ενισχύσουν τους Φρουρούς της Επανάστασης και να προσφέρουν οικονομική ανάσα στην πληγείσα οικονομία. Ο έλεγχος των Στενών θα επέτρεπε επίσης την επανέναρξη των εξαγωγών πετρελαίου, που αποτελούν βασική πηγή εσόδων.

Περίπου 2 εκατ. Ιρανοί έχουν χάσει τη δουλειά τους, σύμφωνα με τον υφυπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Γκολαμχοσεΐν Μοχαμαντί, ενώ η διακοπή πρόσβασης στο διαδίκτυο κοστίζει στην οικονομία τουλάχιστον 50 τρισ. ριάλ ημερησίως, σύμφωνα με τον υπουργό Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνιών, Σατάρ Χασέμι.

Παγκόσμιο αποτύπωμα και ανησυχίες

Σύμφωνα με οικονομολόγους του Bruegel, η παγκόσμια οικονομία δεν αναμένεται να υποστεί σοβαρό πλήγμα, ακόμη κι αν το Ιράν διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών. Το επιπλέον κόστος θα επιβαρύνει κυρίως τους παραγωγούς πετρελαίου του Κόλπου, με επιβάρυνση έως 14 δισ. δολάρια ετησίως.

Ωστόσο, ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο δημιουργίας προηγούμενου, που θα μπορούσε να νομιμοποιήσει τον μονομερή έλεγχο διεθνούς θαλάσσιου διαύλου. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, χαρακτήρισε την κατάσταση «παράλογη αλλά πραγματική» και τη σοβαρότερη κρίση ενεργειακού εφοδιασμού στην ιστορία.

Μια περαιτέρω κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε παγκόσμια ύφεση, με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να προειδοποιεί ότι η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου ενδέχεται να δεχθεί το ισχυρότερο πλήγμα μεταξύ των χωρών της G7.