Ο Takuma Hashimoto ήταν μόλις τριών ετών όταν, στις 11 Μαρτίου 2011, ένας ισχυρός σεισμός και τσουνάμι έπληξαν την Ιαπωνία, προκαλώντας πυρηνική τήξη στον σταθμό Fukushima Daiichi, σε απόσταση μόλις μίας ώρας από το σπίτι του.
Ο Takuma Hashimoto
Καθώς η χειρότερη πυρηνική καταστροφή μετά το Τσερνόμπιλ βρισκόταν σε εξέλιξη, η οικογένειά του, τρομοκρατημένη, εγκλωβίστηκε. Δεν μπορούσε να διαφύγει, όπως οι γείτονες, επειδή δεν υπήρχε διαθέσιμη βενζίνη για το αυτοκίνητό τους.
Διαβάστε επίσης: Ένας εφιάλτης ξεπηδά μέσα από τα μολυσμένα νερά της Φουκουσίμα
Σήμερα, στα 18 του, ο Hashimoto επιθυμεί να ενταχθεί στη νέα γενιά πυρηνικών επιστημόνων της Ιαπωνίας. «Δεν πιστεύω ότι η πυρηνική ενέργεια πρέπει να θεωρείται αυτόματα επικίνδυνη», δηλώνει ο φοιτητής μηχανικής σε τεχνικό κολέγιο της πόλης Iwaki, όπου σταθμοί παρακολούθησης εξακολουθούν να ελέγχουν τα επίπεδα ραδιενέργειας.
Το πρακτορείο Reuters μίλησε με τον Hashimoto, έναν πρώην αξιωματούχο διαχείρισης κρίσεων και έναν βετεράνο της πυρηνικής βιομηχανίας, ενόψει της 15ης επετείου της καταστροφής. Οι ιστορίες τους αποτυπώνουν τη στροφή της Ιαπωνίας πίσω στην πυρηνική ενέργεια, την οποία κάποτε είχε σχεδόν εγκαταλείψει.
Η Ιαπωνία, με περιορισμένους φυσικούς πόρους, υπήρξε κάποτε από τους μεγαλύτερους υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας, που παρείχε περίπου το 30% της ηλεκτρικής της παραγωγής από 54 αντιδραστήρες.
Διαβάστε επίσης: Ιαπωνία: 13 χρόνια από το τσουνάμι και την καταστροφή της Φουκουσίμα
Η καταστροφή στη Fukushima άλλαξε ριζικά την κοινή γνώμη. Όλοι οι αντιδραστήρες διατάχθηκαν να κλείσουν για ελέγχους και αναβαθμίσεις ασφαλείας. Το 2012 η κυβέρνηση αποφάσισε να καταργήσει σταδιακά την πυρηνική ενέργεια, απόφαση που ανατράπηκε δύο χρόνια αργότερα. Ωστόσο, οι επανεκκινήσεις ήταν αργές και πολλοί αντιδραστήρες έκλεισαν οριστικά.
Πρωθυπουργός υπέρ της πυρηνικής ενέργειας και αυξανόμενη δημόσια στήριξη
Η πρωθυπουργός του Τόκιο, Sanae Takaichi, ένθερμη υποστηρίκτρια της πυρηνικής ενέργειας, μετά από μια εντυπωσιακή εκλογική νίκη, επιδιώκει να επιταχύνει τις επανεκκινήσεις και να προωθήσει νέες τεχνολογίες, ώστε η χώρα να μειώσει την εξάρτησή της από ακριβά εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η επανεκκίνηση ενός από τους επτά αντιδραστήρες στο μεγαλύτερο πυρηνικό εργοστάσιο του κόσμου, το Kashiwazaki-Kariwa, τον Ιανουάριο αποτέλεσε ορόσημο. Παρ’ όλα αυτά, μόλις 15 από τους 33 λειτουργικούς αντιδραστήρες της Ιαπωνίας έχουν τεθεί ξανά σε λειτουργία.
Οι αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, μετά την επίθεση του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν —περιοχή που προμηθεύει το 95% του πετρελαίου της Ιαπωνίας— καθώς και η αναμενόμενη αύξηση της ζήτησης ενέργειας λόγω των κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, ενισχύουν τη μεταστροφή της κοινής γνώμης υπέρ της πυρηνικής ενέργειας.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της εφημερίδας Asahi, το 51% των πολιτών στηρίζει πλέον τις επανεκκινήσεις, έναντι 28% το 2013. Οι πιο θετικοί είναι οι νέοι 18 έως 29 ετών, με ποσοστό 66%.
Το σχολείο του Hashimoto, που χρηματοδοτείται από την κυβέρνηση, στέλνει φοιτητές σε επισκέψεις σε πυρηνικούς σταθμούς, ενισχύοντας την εκπαίδευση νέων ειδικών στην ενέργεια, τη ρύθμιση και την αποξήλωση αντιδραστήρων.
Διαβάστε ακόμα: Φουκουσίμα: Μικρή αύξηση του κινδύνου για καρκίνο από το πυρηνικό ατύχημα
Ωστόσο, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού αποτελεί δυνητικό εμπόδιο στην αναγέννηση του τομέα. Το 2024, μόλις 177 φοιτητές εισήχθησαν σε πανεπιστημιακά προγράμματα σχετικά με την πυρηνική ενέργεια, έναντι 317 πριν το ατύχημα και 673 στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Ο Hashimoto γνωρίζει ότι δεν συμφωνούν όλοι μαζί του. Κάθε εβδομάδα συναντά ομάδες διαδηλωτών κατά της πυρηνικής ενέργειας στον σταθμό του τρένου, καθ’ οδόν για το σχολείο του. Όπως λέει: «Αυτό που έχει σημασία είναι να χρησιμοποιούμε σωστά την πυρηνική ενέργεια, να έχουμε μέτρα για κάθε ενδεχόμενο και να αναπτύσσουμε τεχνολογία που αποτρέπει τα ατυχήματα».
Από το συναίσθημα στους ρεαλιστικούς συμβιβασμούς
Ο Seiji Inada, 49 ετών, συμμετείχε στην κυβερνητική ομάδα διαχείρισης κρίσης το 2011. Εργάστηκε επί ημέρες σε υπόγειο καταφύγιο κάτω από το γραφείο του πρωθυπουργού στο Τόκιο, καταγράφοντας νεκρούς και αγνοούμενους.
Θυμάται τη στιγμή που, μέσα στην αίθουσα κρίσης, είδε στην οθόνη τις εικόνες της έκρηξης σε κτήριο που στέγαζε αντιδραστήρα. Περίπου 150.000 κάτοικοι γύρω από το εργοστάσιο εκκενώθηκαν, πολλοί εκ των οποίων δεν επέστρεψαν ποτέ, ενώ η κυβέρνηση αξιολογούσε τον κίνδυνο να καλυφθεί το Τόκιο από ραδιενεργό νέφος.
Διαβάστε ακόμα: Ο εφιάλτης ενός νέου Τσερνόµπιλ
«Θυμάμαι ότι στο διάλειμμα για φαγητό τηλεφώνησα στον πατέρα μου και του είπα: “Δεν μπορώ να σου δώσω λεπτομέρειες, αλλά ετοιμάσου για το χειρότερο”», αφηγείται ο Inada, που σήμερα εργάζεται στην εταιρεία συμβούλων FGS Global.
Έρευνα του 2012 απέδωσε ευθύνες στην εταιρεία TEPCO, στους ρυθμιστικούς φορείς και στην κυβέρνηση για την απουσία επαρκών πρωτοκόλλων ασφαλείας, χαρακτηρίζοντας την καταστροφή «ανθρώπινο λάθος». Ο τότε πρωθυπουργός Naoto Kan παραιτήθηκε έπειτα από επικρίσεις για κακοδιαχείριση της κρίσης.
«Το μάθημα της 11ης Μαρτίου είναι η ταπεινότητα· τα σπάνια γεγονότα συμβαίνουν. Αυτό που μετρά είναι η διακυβέρνηση», σημειώνει ο Inada. Αν και τότε δυσκολευόταν να φανταστεί ότι η Ιαπωνία θα επέστρεφε στην πυρηνική ενέργεια, παραδέχεται πως «ο χρόνος επουλώνει τα τραύματα». Με τα χρόνια, όπως λέει, «η συζήτηση πέρασε από το συναίσθημα στους ρεαλιστικούς συμβιβασμούς».
Μια πιο ασφαλής βιομηχανία με νέα δυναμική
Ο βετεράνος της πυρηνικής βιομηχανίας Keiji Matsunaga, 59 ετών, αξιοποιεί τα διδάγματα της Fukushima, αναπτύσσοντας ασφαλέστερους αντιδραστήρες στην εταιρεία Toshiba.
Εντάχθηκε στην εταιρεία το 1991, πέντε χρόνια μετά το Τσερνόμπιλ, έχοντας επίγνωση του στίγματος που συνοδεύει τον κλάδο. Η καταστροφή της Fukushima επιδείνωσε την κατάσταση· η κόρη του ήρθε σε αντιπαράθεση με καθηγήτρια που υποστήριξε ότι η Ιαπωνία δεν πρέπει να χρησιμοποιεί πυρηνική ενέργεια.
Παρά τις δυσκολίες και τη χρεοκοπία της θυγατρικής Westinghouse, ο Matsunaga δεν έχασε ποτέ την πεποίθησή του ότι η πυρηνική ενέργεια είναι ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας. Η σταδιακή επανεκκίνηση των αντιδραστήρων έχει ήδη αρχίσει να ενισχύει τον τομέα.
Η Toshiba, πλέον ιδιωτική εταιρεία, δεν δημοσιοποιεί στόχους κερδοφορίας για τη μονάδα πυρηνικής ενέργειας. Ωστόσο, η Mitsubishi Heavy Industries ανακοίνωσε ότι οι πωλήσεις του πυρηνικού της τομέα θα φτάσουν τα 400 δισ. γιεν (2,5 δισ. δολάρια) το επόμενο έτος, στόχο που αρχικά προοριζόταν για το 2030.
Σύμφωνα με τον Matsunaga, οι νέοι αντιδραστήρες σχεδιάζονται με πολύ αυστηρότερα πρότυπα ασφαλείας. Τα κτήρια θα διαθέτουν ενισχυμένες οροφές από ατσάλι και σκυρόδεμα, ικανές να αντέξουν την πρόσκρουση αεροσκάφους.
Επιπλέον, θα διαθέτουν συστήματα φυσικής κυκλοφορίας για ψύξη του αντιδραστήρα, ώστε να αποφεύγονται καταστάσεις όπως εκείνη της Fukushima, όπου η απώλεια ψύξης συνέβαλε στις τήξεις. «Με αυτά τα μέτρα, πιστεύουμε ότι γεγονότα όπως η Fukushima μπορούν να αποτραπούν», τονίζει.
