Μια μεγάλη μελέτη που στηρίχθηκε σε αναλύσεις εγκεφάλων πάνω από 35.000 ατόμων αποκαλύπτει ότι όσοι κατέχουν υψηλή κοινωνικοοικονομική θέση παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στα δίκτυα λευκής ουσίας του εγκεφάλου, που πρόκειται για τα νευρωνικά μονοπάτια στον εγκέφαλο τα οποία επιτρέπουν την επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών περιοχών του.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως οι ισχυροί άνθρωποι στερούνται ενσυναίσθησης. Παρόλα αυτά ο εγκέφαλός τους φαίνεται να λειτουργεί διαφορετικά σε ότι αφορά την ενσυναίσθηση σε σύγκριση με άτομα χαμηλότερης κοινωνικής θέσης. Ίσως αυτό να εξηγεί γιατί τα ανώτατα στελέχη ενδέχεται να βιώνουν διαφορετικά την ίδια… πραγματικότητα από τους εργαζόμενους που βρίσκονται χαμηλότερα στην ιεραρχία μιας επιχείρησης όπως αναφέρει σε δημοσίευσή του το popularmechanics.com.
Γιατί συμβαίνει μπορεί να συμβαίνει αυτό;
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το «ραντάρ» του εγκεφάλου το οποίο είναι υπεύθυνο για τη σάρωση των συναισθημάτων των άλλων ατόμων μάλλον εξασθενεί όταν κάποιος βιώνει περιορισμένες κοινωνικές συνέπειες. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η προσαρμογή μπορεί επί της ουσίας να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει τους γύρω του.
Σε ποια…διάσταση ζουν οι πανίσχυροι άνθρωποι;
Το ερώτημα επανήλθε πρόσφατα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ύστερα από τις νέες αποκαλύψεις που αφορούν τον Τζέφρι Έπσταϊν και το σκάνδαλο το οποίο σχετίζεται με την σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων και δίκτυα εμπορίας ανθρώπων. Η υπόθεση αυτή αναζωπύρωσε τη συζήτηση σχετικά με το πως τα άτομα σε κορυφαίες θέσεις επιρροής μπορούν να διατηρούν τη δημόσια εικόνα τους χωρίς να φαίνεται να τους επηρεάζουν όσα γράφονται για εκείνους…
Η επιστήμη δείχνει ότι αυτό το κοινωνικό φαινόμενο ίσως έχει βαθύτερες νευροεπιστημονικές ρίζες. Μια μελέτη του 2025 στο περιοδικό Molecular Psychiatry, βασισμένη σε γενετικά δεδομένα σχεδόν ενός εκατομμυρίου ανθρώπων και σε σαρώσεις εγκεφάλου περίπου 35.000 συμμετεχόντων της UK Biobank, διαπίστωσε ότι η κοινωνικοοικονομική κατάσταση συνδέεται με διαφορές στη δομή του εγκεφάλου – κυρίως στα δίκτυα λευκής ουσίας.
Χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της Μεντελιανής τυχαιοποίησης, οι ερευνητές κατέληξαν ότι η υψηλότερη κοινωνική θέση μπορεί να προστατεύει τον εγκέφαλο από αλλοιώσεις που σχετίζονται με τη γήρανση ή τη γνωστική παρακμή. Με απλά λόγια, η κοινωνική ισχύς φαίνεται να αφήνει μακροχρόνια ίχνη στον εγκέφαλο.
Ο ρόλος της κοινωνικής τάξης στην έννοια της ενσυναίσθησης
Η Elizabeth Mateer, PhD, ερευνήτρια νευροψυχολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, σημειώνει: «Η κοινωνική θέση είναι βιολογικά ενσωματωμένη. Αν αυτό ισχύει, τότε η διαρκής εξουσία -όπως και η διαρκής στέρηση- μπορεί να διαμορφώνει τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τον κοινωνικό κόσμο».
Η ίδια εξηγεί ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί ως «μηχανή πρόβλεψης», κατανέμοντας την προσοχή του ανάλογα με το τι θεωρεί πιο σχετικό ή απειλητικό. Όταν κάποιος αντιμετωπίζει ελάχιστες κοινωνικές συνέπειες, ο εγκέφαλος μειώνει την ευαισθησία του σε κοινωνικά σήματα, επαναρυθμίζοντας σταδιακά το «ραντάρ» ενσυναίσθησης.
Ωστόσο, η Mateer επισημαίνει ότι η μελέτη δεν μέτρησε άμεσα την ενσυναίσθηση και απορρίπτει κάθε ιδέα γενετικού ντετερμινισμού. «Η ακραία δύναμη δεν μετατρέπει τους ανθρώπους σε αναίσθητα όντα, αλλά μπορεί να επηρεάσει το πόσο συχνά και αυτόματα ασκούν ενσυναίσθηση», τονίζει.
Οι ηγέτες ζουν σε άλλη… πραγματικότητα
Η ψυχολόγος Shonna Waters, PhD, που μελετά την «ασθένεια του υψομέτρου» της ηγεσίας, αναφέρει ότι οι άνθρωποι σε θέσεις εξουσίας παρουσιάζουν μειωμένη δραστηριότητα στα κυκλώματα κατοπτρικών νευρώνων – τα νευρωνικά συστήματα που σχετίζονται με την ενσυναίσθηση και την κατανόηση της προοπτικής των άλλων.
Σε έρευνα της ομάδας της, η οποία παρακολούθησε περισσότερους από 1.600 υπαλλήλους, διαπιστώθηκε ότι τα στελέχη και οι εργαζόμενοι πρώτης γραμμής βιώνουν συχνά εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες μέσα στον ίδιο οργανισμό. Οι πρώτοι βλέπουν ευκαιρίες και αισιοδοξία, ενώ οι δεύτεροι αναφέρουν άγχος και αβεβαιότητα.
Η Waters υπογραμμίζει ότι καθώς οι άνθρωποι ανεβαίνουν στην ιεραρχία, το περιβάλλον τους φιλτράρεται: τα καλά νέα κυκλοφορούν ευκολότερα προς τα πάνω, οι συγκρούσεις λύνονται πριν φτάσουν στα ανώτερα επίπεδα και οι κοινωνικοί κύκλοι περιορίζονται σε άτομα με παρόμοια εμπειρία. Έτσι, οι ηγέτες και οι εργαζόμενοι συχνά ζουν μέσα σε δύο διαφορετικές πραγματικότητες.
