Μέσα σε ένα απομονωμένο σπήλαιο της νότιας Ιταλίας, η επιστήμη βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της παλαιοανθρωπολογίας. Το 1993, ερευνητές που εξερευνούσαν το σπήλαιο Lamalunga, κοντά στην πόλη Αλταμούρα, ανακάλυψαν έναν κατακόρυφο καταβόθρα που οδηγούσε σε στενό υπόγειο διάδρομο. Στο τέλος του, μέσα στον βράχο, εντοπίστηκε ο σκελετός ενός αρχαίου ανθρώπου: ο λεγόμενος Άνθρωπος της Αλταμούρα, ένας Νεάντερταλ που έζησε πριν από 128.000 έως 187.000 χρόνια.
Η εικόνα που αντίκρισαν οι επιστήμονες ήταν σχεδόν απόκοσμη. Ο σκελετός, από τους πιο πλήρεις που έχουν εντοπιστεί ποτέ για Νεάντερταλ, καλυπτόταν από εκατοντάδες μικρές προεξοχές ασβεστίτη, γνωστές ως «cave popcorn». Οι αποθέσεις αυτές σχηματίζονται όταν νερό πλούσιο σε διαλυμένο ασβέστιο στάζει ή ρέει σε υγρές περιοχές σπηλαίων, καλύπτοντας ό,τι βρίσκεται στην επιφάνεια – ακόμη και ανθρώπινα οστά.
Αυτή η φυσική διαδικασία λειτούργησε ως «σφραγίδα χρόνου», προστατεύοντας τον σκελετό επί δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Έτσι, το απολίθωμα διατηρήθηκε σχεδόν άθικτο, προσφέροντας στους επιστήμονες ένα σπάνιο παράθυρο στο παρελθόν.
Το μοιραίο ατύχημα και ο τραγικός θάνατος
Η θέση του σώματος και η διάταξη των οστών οδήγησαν τους ερευνητές σε ένα δραματικό αλλά πιθανό σενάριο. Ο άνδρας φαίνεται πως έπεσε σε καταβόθρα και παγιδεύτηκε βαθιά μέσα στο σπήλαιο, χωρίς δυνατότητα διαφυγής. Εκεί, μακριά από κάθε βοήθεια, εκτιμάται ότι πέθανε από αφυδάτωση ή ασιτία.
Σε αντίθεση με οστά ζώων που μεταφέρθηκαν από το νερό σε διάφορα σημεία του σπηλαίου, ο σκελετός του Νεάντερταλ βρέθηκε σχεδόν στη θέση όπου κατέρρευσε το σώμα του μετά τον θάνατο, γεγονός που ενισχύει την εκδοχή του ατυχήματος.
Η επιστημονική ταυτότητα του ευρήματος
Για πολλά χρόνια, το απολίθωμα παρέμεινε ανέγγιχτο, καθώς οποιαδήποτε προσπάθεια απομάκρυνσής του θα μπορούσε να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά. Μόνο το 2015 επιτράπηκε η λήψη ενός μικρού δείγματος – τμήμα ωμοπλάτης – που έδωσε την οριστική απάντηση: δεν επρόκειτο για Homo sapiens, αλλά για Νεάντερταλ.
Μεταγενέστερες αναλύσεις στα δόντια έδειξαν ότι ο άνδρας ήταν ενήλικος, αλλά όχι ηλικιωμένος, και ότι είχε χάσει ένα δόντι λίγες εβδομάδες πριν από τον θάνατό του. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει πως οι τελευταίες του μέρες ήταν ιδιαίτερα δύσκολες.
Νέα στοιχεία για την εξέλιξη των Νεάντερταλ
Η εξαιρετική διατήρηση του κρανίου επέτρεψε στους επιστήμονες να μελετήσουν τη ρινική κοιλότητα των Νεάντερταλ, μια εξαιρετικά εύθραυστη ανατομική περιοχή που σπάνια διασώζεται. Τα ευρήματα ανέτρεψαν παλαιότερες θεωρίες, δείχνοντας ότι οι Νεάντερταλ δεν διέθεταν τις δομές που θεωρούνταν απαραίτητες για την αντοχή στο ψύχος.
Αντίθετα, φαίνεται πως είχαν αναπτύξει διαφορετικό – και εξίσου αποτελεσματικό – τρόπο προσαρμογής του αέρα στο κρύο, προσφέροντας νέα δεδομένα για τη φυσιολογία τους.
Ένα παρελθόν που συνεχίζει να «μιλά»
Μια τραγική πτώση πριν από περισσότερα από 130.000 χρόνια κατέληξε να χαρίσει στην επιστήμη ανεκτίμητη γνώση για την ανθρώπινη εξέλιξη. Ο Άνθρωπος της Αλταμούρα, παγιδευμένος για αιώνες μέσα στον βράχο, συνεχίζει ακόμη και σήμερα να «μιλά» στους ερευνητές, αποδεικνύοντας ότι η ατυχία ενός μεμονωμένου ατόμου μπορεί να μετατραπεί σε πολύτιμο κέρδος για την κατανόηση της προϊστορίας μας.
