Ο παγετώνας Thwaites, σχεδόν στο μέγεθος της Μεγάλης Βρετανίας, θεωρείται κρίσιμος για τη σταθερότητα της Δυτικής Ανταρκτικής. Η πλήρης ή μερική κατάρρευσή του θα μπορούσε να προκαλέσει άνοδο της στάθμης της θάλασσας από 60 εκατοστά έως και 3 μέτρα, με δραματικές συνέπειες για παράκτιες πόλεις και χαμηλά υψόμετρα σε όλο τον κόσμο.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, ο σεισμολόγος Thanh-Son Phạm εντόπισε 362 έως τώρα μη καταγεγραμμένα σεισμικά γεγονότα στην Ανταρκτική την περίοδο 2010–2023. Η πλειονότητα αυτών σημειώθηκε στη Δυτική Ανταρκτική, με 245 σεισμούς να συνδέονται άμεσα με τον παγετώνα Thwaites.
Οι δονήσεις αυτές δεν μοιάζουν με τους κλασικούς τεκτονικούς σεισμούς. Πρόκειται για παγετωνικούς σεισμούς, που σχετίζονται με την αποκόλληση τεράστιων παγόβουνων (calving) και την απότομη κίνηση μαζών πάγου. Αν και το μέγεθός τους είναι μικρό, η συχνότητά τους δείχνει ότι ο παγετώνας βρίσκεται υπό έντονη μηχανική καταπόνηση.
Σε περιοχές όπως η Γροιλανδία, παρόμοιοι σεισμοί έχουν μελετηθεί εκτενώς και φτάνουν έως και το 5 της κλίμακας Ρίχτερ. Στην Ανταρκτική, ωστόσο, το φαινόμενο παραμένει λιγότερο κατανοητό, καθώς οι σεισμοί είναι ασθενέστεροι και τα διαθέσιμα δεδομένα περιορισμένα, λόγω του αραιού δικτύου σεισμικών σταθμών και των δύσκολων συνθηκών συντήρησης.
Η νέα ανάλυση και τα ευρήματα
Για να καλύψει αυτό το κενό, ο Phạm ανέπτυξε ειδικό αλγόριθμο ανάλυσης σεισμικών κυμάτων, ικανό να εντοπίζει σήματα που μέχρι τώρα περνούσαν απαρατήρητα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο Thwaites δεν υποχωρεί σταδιακά, αλλά μέσω απότομων και επαναλαμβανόμενων επεισοδίων αστάθειας.
Η ανησυχία των επιστημόνων δεν αφορά μόνο τον τεράστιο όγκο πάγου του Thwaites. Ο παγετώνας λειτουργεί σαν φυσικό φράγμα, συγκρατώντας μάζες πάγου της Δυτικής Ανταρκτικής και αποτρέποντας την ολίσθησή τους στον ωκεανό. Αν αυτό το πάγωμα-τάπα χαθεί, η αποσταθεροποίηση μπορεί να γίνει αλυσιδωτή, επηρεάζοντας και γειτονικούς παγετώνες, όπως τον Pine Island.
Ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση
Στη μελέτη του, ο Phạm προτείνει τη δημιουργία μόνιμου και εξειδικευμένου σεισμικού δικτύου στην Ανταρκτική, ώστε να παρακολουθείται σε πραγματικό χρόνο η δυναμική των παγετώνων. Όπως επισημαίνει, οι εξελίξεις «μπορεί να επιταχυνθούν απότομα μέσα στις επόμενες δεκαετίες ή ακόμη και χρόνια».
Το εύρημα λειτουργεί και ως πολιτικό καμπανάκι. Οι σεισμοί αυτοί αποτελούν ένδειξη ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει ήδη διεισδύσει βαθιά στο εσωτερικό των παγετώνων. Για τους επιστήμονες, αυτό σημαίνει πως οι μέχρι σήμερα προσπάθειες περιορισμού της κλιματικής αλλαγής δεν επαρκούν για να σταθεροποιήσουν τέτοιους παγετωνικούς κολοσσούς.
Ο Thwaites δεν καταρρέει θεαματικά μπροστά στα μάτια μας. Αντίθετα, «μιλά» μέσα από εκατοντάδες μικρούς σεισμούς, προειδοποιώντας ότι το σύστημα βρίσκεται στα όριά του. Κάθε τέτοια δόνηση αποτελεί ένα ακόμη μήνυμα ότι η κλιματική κρίση δεν είναι μελλοντικό σενάριο, αλλά μια διαδικασία που εξελίσσεται ήδη – αργά, αθόρυβα και με παγκόσμιες συνέπειες.
